అన్నపూర్ణోపనిషత్

అన్నపూర్ణోపనిషత్

సర్వాపహ్నవసంసిద్ధబ్రహ్మమాత్రతయోజ్జ్వలం .

త్రైపదం శ్రీరామతత్త్వం స్వమాత్రమితి భావయే ..

ఓం భద్రం కర్ణేభిః శృణుయామ దేవాః .. భద్రం పశ్యేమాక్షభిర్యజత్రాః ..

స్థిరైరంగైస్తుష్టువాꣳసస్తనూభిః .. వ్యశేమ దేవహితం యదాయుః ..

స్వస్తి న ఇంద్రో వృద్ధశ్రవాః .. స్వస్తి నః పూషా విశ్వవేదాః ..

స్వస్తి నస్తార్క్ష్యో అరిష్టనేమిః .. స్వస్తి నో బృహస్పతిర్దధాతు ..

ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః ..

ప్రథమోఽధ్యాయః

హరిః ఓం నిదాఘో నామ యోగీంద్ర ఋభుం బ్రహ్మవిదాం వరం .

ప్రణమ్య దండవద్భూమావుత్థాయ స పునర్మునిః .. 1..

ఆత్మతత్త్వమనుబ్రూహీత్యేవం పప్రచ్ఛ సాదరం .

కయోపాసనయా బ్రహ్మన్నీదృశం ప్రాప్తవానసి .. 2..

తాం మే బ్రూహి మహావిద్యాం మోక్షసామ్రాజ్యదాయినీం .

నిదాఘ త్వం కృతార్థోఽసి శృణు విద్యాం సనాతనీం .. 3..

యస్యా విజ్ఞానమాత్రేణ జీవన్ముక్తో భవిష్యసి .

మూలశృంగాటమధ్యస్థా బిందునాదకలాశ్రయా .. 4..

నిత్యానందా నిరాధారా విఖ్యాతా విలసత్కచా .

విష్టపేశీ మహాలక్ష్మీః కామస్తారో నతిస్తథా .. 5..

భగవత్యన్నపూర్ణేతి మమాభిలషితం తతః .

అన్నం దేహి తతః స్వాహా మంత్రసారేతి విశ్రుతా .. 6..

సప్తవింశతి వర్ణాత్మా యోగినీగణసేవితా .. 7..

ఐం హ్రీం సౌం శ్రీం క్లీమోన్నమో భగవత్యన్నపూర్ణే

మమాభిలషితమన్నం దేహి స్వాహా .

ఇతి పిత్రోపదిష్టోఽస్మి తదాదినియమః స్థితః .

కృతవాన్స్వాశ్రమాచారో మంత్రానుష్ఠానమన్వహం .. 8..

ఏవం గతే బహుదినే ప్రాదురాసీన్మమాగ్రతః .

అన్నపూర్ణా విశాలాక్షీ స్మయమానముఖాంబుజా .. 9..

తాం దృష్ట్వా దండవద్భూమౌ నత్వా ప్రాంజలిరాస్థితః .

అహో వత్స కృతార్థోఽసి వరం వరయ మా చిరం .. 10..

ఏవముక్తో విశాలాక్ష్యా మయోక్తం మునిపుంగవ .

ఆత్మతత్త్వం మనసి మే ప్రాదుర్భవతు పార్వతి .. 11..

తథైవాస్థితి మాముక్త్వా తత్రైవాంతరధీయత .

తదా మే మతిరుత్పన్నా జగద్వైచిత్ర్యదర్శనాత్ .. 12..

భ్రమః పంచవిధో భాతి తదేవేహ సముచ్యతే .

జీవేశ్వరౌ భిన్నరూపావితి ప్రాథమికో భ్రమః .. 12..

ఆత్మనిష్ఠం కర్తృగుణం వాస్తవం వా ద్వితీయకః .

శరీరత్రయసంయుక్తజీవః సంగీ తృతీయకః .. 13..

జగత్కారణరూపస్య వికారిత్వం చతుర్థకః .

కారణాద్భిన్నజగతః సత్యత్వం పంచమో భ్రమః .

పంచభ్రమనివృత్తిశ్చ తదా స్ఫురతి చేతసి .. 15..

బింబప్రతిబింబదర్శనేన భేదభ్రమో నివృత్తః .

స్ఫటికలోహితదర్శనేన పారమార్థికకర్తృత్వభ్రమో నివృత్తః .

ఘటమఠాకాశదర్శనేన సంగీతిభ్రమో నివృత్తః .

రజ్జుసర్పదర్శనేన కారణాద్భిన్నజగతః సత్యత్వభ్రమో నివృత్తః .

కనకరుచకదర్శనేన వికారిత్వభ్రమో నివృత్తః .

తదాప్రభృతి మచ్చిత్తం బ్రహ్మాకారమభూత్స్వయం .

నిదాఘ త్వమపీత్థం హి తత్త్వజ్ఞానమవాప్నుహి .. 16..

నిదాఘః ప్రణతో భూత్వా ఋభుం పప్రచ్ఛ సాదరం .

బ్రూహి మే శ్రద్దధానాయ బ్రహ్మవిద్యామనుత్తమాం .. 17..

తథేత్యాహ ఋభుః ప్రీతస్తత్త్వజ్ఞాం వదామి తే .

మహాకర్తా మహాభోక్తా మహాత్యాగీ భవానఘ .

స్వస్వరూపానుసంధానమేవం కృత్వా సుఖీ భవ .. 18..

నిత్యోదితం విమలమాద్యమనతరూపం

     బ్రహ్మాస్మి నేతరకలాకలనం హి కించిత్ .

ఇత్యేవ భావయ నిరంజనతాముపేతో

     నిర్వాణమేహి సకలామలశాంతవృత్తిః .. 19..

యదిదం దృశ్యతే కించిత్తత్తన్నాస్తీతి భావయ .

యథా గంధర్వనగరం యథా వారి మరుస్థలే .. 20..

యత్తు నో దృశ్యతే కించిద్యన్ను కించిదివ స్థితం .

మనఃషష్ఠేంద్రియాతీతం తన్మయో భవ వై మునే .. 21..

అవినాశి చిదాకాశం సర్వాత్మకమఖండితం .

నీరంధ్రం భూరివాశేషం తదస్మీతి విభావయ .. 22..

యదా సంక్షీయతే చిత్తమభావాత్యంతభావనాత్ .

చిత్సామాన్యస్వరూపస్య సత్తాసామాన్యతా తదా .. 23..

నూనం చైత్యాంశరహితా చిద్యదాత్మని లీయతే .

అసద్రూపవదత్యచ్ఛా సత్తాసామాన్యతా తదా .. 24..

దృష్టిరేషా హి పరమా సదేహాదేహయోః సమా .

ముక్తయోః సంభవత్యేవ తుర్యాతీతపదాభిధా .. 25..

వ్యుత్థితస్య భవత్యేషా సమాధిస్థస్య చానఘ .

జ్ఞస్య కేవలమజ్ఞస్య న భవత్యేవ బోధజా .

అనానందసమానందముగ్ధముగ్ధముఖద్యుతిః .. 26..

చిరకాలపరిక్షీణమననాదిపరిభ్రమః .

పదమాసాద్యతే పుణ్యం ప్రజ్ఞయైవైకయా తథా .. 27..

ఇమం గుణసమాహారమనాత్మత్వేన పశ్యతః .

అంతఃశీతలయా యాసౌ సమాధిరితి కథ్యతే .. 28..

అవాసనం స్థిరం ప్రోక్తం మనోధ్యానం తదేవ చ .

తదేవ కేవలీభానం శాంతతైవ చ తత్సదా .. 29..

తనువాసనమత్యుచ్చైః పదాయోద్యతముచ్యతే .

అవాసగం మనోఽకర్తృపదం తస్మాదవాప్యతే .. 30..

ఘనవాసనమేతత్తు చేతఃకర్తృత్వభావనం .

సర్వదుఃఖప్రదం తస్మాద్వాసనాం తనుతాం నయేత్ .. 31..

చేతసా సంపరిత్యజ్య సర్వభావాత్మభావనాం .

సర్వమాకాశతామేతి నిత్యమంతర్ముఖస్థితేః .. 32..

యథా విపణగా లోకా విహరంతోఽప్యసత్సమాః .

అసంబంధాత్తథా జ్ఞస్య గ్రామోఽపి విపినోపమః .. 33..

అంతర్ముఖతయా నిత్యం సుప్తో బుద్ధో వ్రజన్పఠన్ .

పురం జనపదం గ్రామమరణ్యమివ పశ్యతి .. 34..

అంతఃశీతలతాయాం తు లబ్ధాయాం శీతలం జగత్ .

అంతస్తృష్ణోపతప్తానాం దావదాహమయం జగత్ .. 35..

భవత్యఖిలజంతూనాం యదంతస్తద్బహిః స్థితం .. 36..

యస్త్వాత్మరతిరేవాంతః కుర్వన్కర్మేంద్రియైః క్రియాః .

న వశో హర్షశోకాభ్యాం స సమాహిత ఉచ్యతే .. 37..

ఆత్మవత్సర్వభూతాని పరద్రవ్యాణి లోష్ఠవత్ .

స్వభావాదేవ న భయాద్యః పశ్యతి స పశ్యతి .. 38..

అద్యైవ మృతిరాయాతు కల్పాంతనిచయేన వా .

నాసౌ కలంకమాప్నోతి హేమ పంకగతం యథా .. 39..

కోఽహం కథమిదం కిం వా కథం మరణజన్మనీ .

విచారయాంతరే వేత్థం మహత్తత్ఫలమేష్యసి .. 40..

విచారేణ పరిజ్ఞాతస్వభావస్య సతస్తవ .

మనః స్వరూపముత్సృజ్య శమమేష్యతి విజ్వరం .. 41..

విజ్వరత్వం గతం చేతస్తవ సంసారవృత్తిషు .

న నిమజ్జతి తద్బ్రహ్మన్గోష్పదేష్వివ వారణః .. 42..

కృపణం తు మనో బ్రహ్మన్గోష్పదేఽపి నిమజ్జతి .

కార్యే గోష్పదతోయేఽపి విశీర్ణో మశకో యథా .. 43..

యావద్యావన్మునిశ్రేష్ఠ స్వయం సంతజ్యతేఽఖిలం .

తావత్తావత్పరాలోకః పరమాత్మైవ శిష్యతే .. 44..

యావత్సర్వం న సంత్యక్తం తావదాత్మా న లభ్యతే .

సర్వవస్తుపరిత్యాగే శేష ఆత్మేతి కథ్యతే .. 45..

ఆత్మావలోకనార్థం తు తస్మాత్సర్వం పరిత్యజేత్ .

సర్వం సంత్యజ్య దూరేణ యచ్ఛిష్టం తన్మయో భవ .. 46..

సర్వం కించిదిదం దృశ్యం దృశ్యతే యజ్జగద్గతం .

చిన్నిష్పందాంశమాత్రం తన్నాన్యత్కించన శాశ్వతం .. 47..

సమాహితా నిత్యతృప్తా యథాభూతార్థదర్శినీ .

బ్రహ్మన్సమాధిశబ్దేన పరా ప్రజ్ఞోచ్యతే బుధైః .. 48..

అక్షుబ్ధా నిరహంకారా ద్వంద్వేష్వననుపాతినీ .

ప్రోక్తా సమాధిశబ్దేన మేరోః స్థిరతరా స్థితిః .. 49..

నిశ్చితా విగతాభీష్టా హేయోపదేయవర్జితా .

బ్రహ్మన్సమాధిశబ్దేన పరిపూర్ణా మనోగతిః .. 50..

కేవలం చిత్ప్రకాశాంశకల్పితా స్థిరతాం గతా .

తుర్యా సా ప్రాప్యతే దృష్టిర్మహద్భిర్వేదవిత్తమైః .. 51..

అదూరగతసాదృశ్యా సుషుప్తస్యోపలక్ష్యతే .

మనోహంకారవిలయే సర్వభావాంతరస్థితా .. 52..

సముదేతి పరానందా యా తనుః పారమేశ్వరీ .

మనసైవ మనశ్ఛిత్త్వా సా స్వయం లభ్యతే గతిః .. 53..

తదను విషయవాసనావినాశ-

     స్తదను శుభః పరమః స్ఫుటప్రకాశః .

తదను చ సమతావశాత్స్వరూపే

     పరిణమనం మహతామచింత్యరూపం .. 54..

అఖిలమిదమనంతమనంతమాత్మతత్త్వం

     దృఢపరిణామిని చేతసి స్థితోఽన్తః .

బహిరుపశమితే చరాచరాత్మా

     స్వయమనుభూయత ఏవ దేవదేవః .. 55..

అసక్తం నిర్మలం చిత్తం యుక్తం సంసార్యవిస్ఫుటం .

సక్తం తు దీర్ఘతపసా ముక్తమప్యతిబద్ధవత్ .. 56..

అంతఃసంసక్తినిర్ముక్తో జీవో మధురవృత్తిమాన్ .

బహిః కుర్వన్నకుర్వన్వా కర్తా భోక్తా న హి క్వచిత్ .. 57..

ఇతి ప్రథమోఽధ్యాయః .. 1..

ద్వితీయోఽధ్యాయః

నిదాఘ ఉవాచ ..

సంగః కీదృశ ఇత్యుక్తః కశ్చ బంధాయ దేహినాం .

కశ్చ మోక్షాయ కథితః కథం త్వేష చికిత్స్యతే .. 1..

దేహదేహివిభాగైకపరిత్యాగేన భావనా .

దేహమాత్రే హి విశ్వాసః సంగో బంధాయ కథ్యతే .. 2..

సర్వమాత్మేదమత్రాహం కిం వాంఛామి త్యజామి కిం .

ఇత్యసంగస్థితిం విద్ధి జీవన్ముక్తతనుస్థితాం .. 3..

నాహమస్మి న చాన్యోస్తి న చాయం న చ నేతరః .

సోఽసంగ ఇతి సంప్రోక్తో బ్రహ్మాస్మీత్యేవ సర్వదా .. 4..

నాభినందతి నైష్కర్మ్యం న కర్మస్వనుషజ్జతే .

సుసమో యః పరిత్యాగీ సోఽసంసక్త ఇతి స్మృతః .. 5..

సర్వకర్మఫలాదీనాం మనసైవ న కర్మణా .

నిపుణో యః పరిత్యాగీ సోఽసంసక్త ఇతి స్మృతః .. 6..

అసంకల్పేన సకలాశ్చేష్టా నానా విజృంభితాః .

చికిత్సితా భవంతీహ శ్రేయః సంపాదయంతి హి .. 7..

న సక్తమిహ చేష్టాసు న చింతాసు న వస్తుషు .

న గమాగమచేష్టాసు న కాలకలనాసు చ .. 8..

కేవలం చితి విశ్రమ్య కించిచ్చైత్యావలంబ్యపి .

సర్వత్ర నీరసమిహ తిష్ఠత్యాత్మరసం మనః .. 9..

వ్యవహారమిదం సర్వం మా కరోతు కరోతు వా .

అకుర్వన్వాపి కుర్వన్వా జీవః స్వాత్మరతిక్రియః .. 10..

అథవా తమపి త్యక్త్వా చైత్యాంశం శాంతచిద్ఘనః .

జీవస్తిష్ఠతి సంశాంతో జ్వలన్మణిరివాత్మని .. 11..

చిత్తే చైత్యదశాహీనే యా స్థితిః క్షీణచేతసాం .

సోచ్యతే శాంతకలనా జాగ్రత్యేవ సుషుప్తతా .. 12..

ఏషా నిదాఘ సౌషుప్తస్థితిరభ్యాసయోగతః .

ప్రౌఢా సతీ తురీయేతి కథితా తత్త్వకోవిదైః .. 13..

అస్యాం తురీయావస్థాయాం స్థితిం ప్రాప్యావినాశినీం .

ఆనందైకాంతశీలత్వాదనానందపదం గతః .. 14..

అనానందమహానందకాలాతీతస్తతోఽపి హి .

ముక్త ఇత్యుచ్యతే యోగీ తుర్యాతీతపదం గతః .. 15..

పరిగలితసమస్తజన్మపాశః

     సకలవిలీనతమోమయాభిమానః .

పరమరసమయీం పరాత్మసత్తాం

     జలగతసైంధవఖండవన్మహాత్మా .. 16..

జడాజడదృశోర్మధ్యే యత్తత్త్వం పారమార్థికం .

అనుభూతిమయం తస్మాత్సారం బ్రహ్మేతి కథ్యతే .. 17..

దృశ్యసంవలితో బంధస్తన్ముక్తౌ ముక్తిరుచ్యతే .

ద్రవ్యదర్శనసంబంధే యానుభూతిరనామయా .. 18..

తామవష్టభ్య తిష్ఠ త్వం సౌషుప్తీం భజతే స్థితిం .

సైవ తుర్యత్వమాప్నోతి తస్యాం దృష్టిం స్థిరాం కురు .. 19..

ఆత్మా స్థూలో న చైవాణుర్న ప్రత్యక్షో న చేతరః .

న చేతనో న చ జడో న చైవాసన్న సన్మయః .. 20..

నాహం నాన్యో న చైవైకో న చానేకోఽద్వయోఽవ్యయః .

యదీదం దృశ్యతాం ప్రాప్తం మనః సర్వేంద్రియాస్పదం .. 21..

దృశ్యదర్శనసంబంధే యత్సుఖం పారమార్థికం .

తదతీతం పదం యస్మాత్తన్న కించిదివైవ తత్ .. 22..

న మోక్షో నభసః పృష్ఠే న పాతాలే న భూతలే .

సర్వాశాసంక్షయే చేతఃక్షయో మోక్ష ఇతీష్యతే .. 23..

మోక్షో మేఽస్త్వితి చింతాంతర్జాతా చేదుత్థితం మనః .

మననోత్థే మనస్యైష బంధః సాంసారికో దృఢః .. 24..

ఆత్మన్యతీతే సర్వస్మాత్సర్వరూపేఽథ వా తతే .

కో బంధః కశ్చ వా మోక్షో నిర్మూలం మననం కురు .. 25..

అధ్యాత్మరతిరాశాంతః పూర్ణపావనమానసః .

ప్రాప్తానుత్తమవిశ్రాంతిర్న కించిదిహ వాంఛతి .. 26..

సర్వాధిష్ఠానసన్మాత్రే నిర్వికల్పే చిదాత్మని .

యో జీవతి గతస్నేహః స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే .. 27..

నాపేక్షతే భవిష్యచ్చ వర్తమానే న తిష్ఠతి .

న సంస్మరత్యతీతం చ సర్వమేవ కరోతి చ .. 28..

అనుబంధపరే జంతావసంసర్గమనాః సదా .

భక్తే భక్తసమాచరః శఠే శఠ ఇవ స్థితః .. 29..

బాలో బాలేషు వృద్ధేషు వృద్ధో ధీరేషు ధైర్యవాన్ .

యువా యౌవనవృత్తేషు దుఃఖితేషు సుదుఃఖధీః .. 30..

ధీరధీరుదితానందః పేశలః పుణ్యకీర్తనః .

ప్రాజ్ఞః ప్రసన్నమధురో దైన్యాదపగతాశయః .. 31..

అభ్యాసేన పరిస్పందే ప్రాణానాం క్షయమాగతే .

మనః ప్రశమమాయాతి నిర్వాణమవశిష్యతే .. 32..

యతో వాచో నివర్తంతే వికల్పకలనాన్వితాః .

వికల్పసంక్షయాజ్జంతోః పదం తదవశిష్యతే .. 33..

అనాద్యంతావభాసాత్మా పరమాత్మైవ విద్యతే .

ఇత్యేతన్నిశ్చయం స్ఫారం సమ్యగ్జ్ఞానం విదుర్బుధాః .. 34..

యథాభూతార్థదర్శిత్వమేతావద్భువనత్రయే .

యదాత్మైవ జగత్సర్వమితి నిశ్చిత్య పూర్ణతా .. 35..

సర్వమాత్మైవ కౌ దృష్టౌ భావాభావౌ క్వ వా స్థితౌ .

క్వ బంధమోక్షకలనే బ్రహ్మైవేదం విజృంభతే .. 36..

సర్వమేకం పరం వ్యోమ కో మోక్షః కస్య బంధతా .

బ్రహ్మేదం బృంహితాకారం బృహద్బృహదవస్థితం .. 37..

దూరాదస్తమితద్విత్వం భవాత్మైవ త్వమాత్మనా .

సమ్యగాలోకితే రూపే కాష్ఠపాషాణవాససాం .. 38..

మనాగపి న భేదోఽస్తి క్వాసి సంకల్పనోన్ముఖః .

ఆదావంతే చ సంశాంతస్వరూపమవినాశి యత్ .. 39..

వస్తూనామాత్మనశ్చైతత్తన్మయో భవ సర్వదా .

ద్వైతాద్వైతసముద్భేదైర్జరామరణవిభ్రమైః .. 40..

స్ఫురత్యాత్మభిరాత్మైవ చిత్తైరబ్ధీవ వీచిభిః .

ఆపత్కరంజపరశుం పరాయా నిర్వృతేః పదం .. 41..

శుద్ధమాత్మానమాలింగ్య నిత్యమంతస్థయా ధియా .

యః స్థితస్తం క ఆత్మేహ భోగో బాధయితుం క్షమః .. 42..

కృతస్ఫారవిచారస్య మనోభోగాదయోఽరయః .

మనాగపి న భిందంతి శైలం మందానిలా ఇవ .. 43..

నానాత్వమస్తి కలనాసు న వస్తుతోఽన్త-

     ర్నానావిధాసు సరసీవ జలాదివాన్యత్ .

ఇత్యేకనిశ్చయమయః పురుషో విముక్త

     ఇత్యుచ్యతే సమవలోకితసమ్యగర్థః .. 44..

ఇతి ద్వితీయోఽధ్యాయః .. 2..

త్రితీయోఽధ్యాయః

విదేహముక్తేః కిం రూపం తద్వాన్కో వా మహామునిః .

కం యోగం సముపస్థాయ ప్రాప్తవాన్పరమం పదం .. 1..

సుమేరోర్వసుధాపీఠే మాండవ్యో నామ వై మునిః .

కౌండిన్యాత్తత్త్వమాస్థాయ జీవన్ముక్తో భవత్యసౌ .. 2..

జీవన్ముక్తిదశాం ప్రాప్య కదాచిద్బ్రహ్మవిత్తమః .

సర్వేంద్రియాణి సంహర్తుం మనశ్చక్రే మహామునిః .. 3..

బద్ధపద్మాసనస్తిష్ఠన్నర్ధోన్మీలితలోచనః .

బాహ్యానాభ్యాంతరాంశ్చైవ స్పర్శాన్పరిహరంఛనైః .. 4..

తతః స్వమనసః స్థైర్యం మనసా విగతైనసా .

అహో ను చంచలమిదం ప్రత్యాహృతమపి స్ఫుటం .. 5..

పటాద్ఘటముపాయాతి ఘటాచ్ఛకటముత్కటం .

చిత్తమర్థేషు చరతి పాదపేష్వివ మర్కటః .. 6..

పంచ ద్వారాణి మనసా చక్షురాదీన్యమూన్యలం .

బుద్ధీంద్రియాభిధానాని తాన్యేవాలోకయామ్యహం .. 7..

హంతేంద్రియగణా యూయం త్యజతాకులతాం శనైః .

చిదాత్మా భగవాన్సర్వసాక్షిత్వేన స్థితోఽస్మ్యహం .. 8..

తేనాత్మనా బహుజ్ఞేన నిర్జ్ఞాతాశ్చక్షురాదయః .

పరినిర్వామి శాంతోఽస్మి దిష్ట్యాస్మి విగతజ్వరః .. 9..

స్వాత్మన్యేవావతిష్ఠేఽహం తుర్యరూపపదేఽనిశం .

అంతరేవ శశామాస్య క్రమేణ ప్రాణసంతతిః .. 10..

జ్వాలాజాలపరిస్పందో దగ్ధేంధన ఇవానలః .

తదితోఽస్తం గత ఇవ హ్యస్తం గత ఇవోదితః .. 11..

సమః సమరసాభాసస్తిష్ఠామి స్వచ్ఛతాం గతః .

ప్రబుద్ధోఽపి సుషుప్తిస్థః సుషుప్తిస్థః ప్రబుద్ధవాన్ .. 12..

తుర్యమాలంబ్య కాయాంతస్తిష్ఠామి స్తంభితస్థితిః .

సబాహ్యాభ్యంతరాన్భావాన్స్థూలాన్సూక్ష్మతరానపి .. 13..

త్రైలోక్యసంభవాంస్త్యక్త్వా సంకల్పైకవినిర్మితాన్ .

సహ ప్రణవపర్యంతదీర్ఘనిఃస్వనతంతునా .. 14..

జహావింద్రియతన్మాత్రజాలం ఖగ ఇవానలః .

తతోఽఙ్గసంవిదం స్వచ్ఛాం ప్రతిభాసముపాగతాం .. 15..

సద్యోజాతశిశుజ్ఞానం ప్రాప్తవాన్మునిపుంగవః .

జహౌ చిత్తం చైత్యదశాం స్పందశక్తిమివానిలః .. 16..

చిత్సామాన్యమథాసాద్య సత్తామాత్రాత్మకం తతః .

సుషుప్తపదమాలంబ్య తస్థౌ గిరిరివాచలః .. 17..

సుషుప్తస్థైర్యమాసాద్య తుర్యరూపముపాయయౌ .

నిరానందోఽపి సానందః సచ్చాసచ్చ బభూవ సః .. 18..

తతస్తు సంబభూవాసౌ యద్గిరామప్యగోచరః .

యచ్ఛూన్యవాదినాం శూన్యం బ్రహ్మ బ్రహ్మవిదాం చ యత్ .. 19..

విజ్ఞానమాత్రం విజ్ఞానవిదాం యదమలాత్మకం .

పురుషః సాంఖ్యదృష్టీనామీశ్వరో యోగవాదినాం .. 20..

శివః శైవాగమస్థానాం కాలః కాలైకవాదినాం .

యత్సర్వశాస్త్రసిద్ధాంతం యత్సర్వహృదయానుగం .. 21..

యత్సర్వం సర్వగం వస్తు యత్తత్త్వం తదసౌ స్థితః .

యదనుక్తమనిష్పందం దీపకం తేజసామపి .. 22..

స్వానుభూత్యైకమానం చ యత్తత్త్వం తదసౌ స్థితః .

యదేకం చాప్యనేకం చ సాంజనం చ నిరంజనం .

యత్సర్వం చాప్యసర్వం చ యత్తత్త్వం తదసు స్థితః .. 23..

అజమమరమనాద్యమాద్యమేకం

     పదమమలం సకలం చ నిష్కలం చ .

స్థిత ఇతి స తదా నభఃస్వరూపా-

     దపివిమలస్థితిరీశ్వరః క్షణేన .. 24..

ఇతి తృతీయోఽధ్యాయః .. 3..

చతుర్థోఽధ్యాయః

జీవన్ముక్తస్య కిం లక్ష్మ హ్యాకాశగమనాదికం .

తథా చేన్మునిశార్దూల తత్ర నైవ ప్రలక్ష్యతే .. 1..

అనాత్మవిదముక్తోఽపి నభోవిహరణాదికం .

ద్రవ్యమంత్రక్రియాకాలశక్త్యాప్నోత్యేవ స ద్విజః ..2..

నాత్మజ్ఞస్యైష విషయ ఆత్మజ్ఞో హ్యాత్మమాత్రదృక్ .

ఆత్మనాత్మని సంతృప్తో నావిద్యామనుధావతి .. 3..

యే యే భావాః స్థితా లోకే తానవిద్యామయాన్విదుః .

త్యక్తావిద్యో మహాయోగీ కథం తేషు నిమజ్జతి .. 4..

యస్తు మూఢోఽల్పబుద్ధిర్వా సిద్ధిజాలాని వాంఛతి .

సిద్ధిసాధనైర్యోగైస్తాని సాధయతి క్రమాత్ .. 5..

ద్రవ్యమంత్రక్రియాకాలయుక్తయః సాధుసిద్ధిదాః .

పరమాత్మపదప్రాప్తౌ నోపకుర్వంతి కాశ్చన .. 6..

యస్యేచ్ఛా విద్యతే కాచిత్సా సిద్ధిం సాధయత్యహో .

నిరిచ్ఛోః పరిపూర్ణస్య నేచ్ఛా సంభవతి క్వచిత్ .. 7..

సర్వేచ్ఛాజాలసంజ్ఞాంతావాత్మలాభో భవేన్మునే .

స కథం సిద్ధిజాలాని నూనం వాంఛంత్యచిత్తకః .. 8..

అపి శీతరుచావర్కే సుతీక్ష్ణేఽపీందుమండలే .

అప్యధః ప్రసరత్యగ్నౌ జీవన్ముక్తో న విస్మయీ .. 9..

అధిష్ఠానే పరే తత్త్వే కల్పితా రజ్జుసర్పవత్ .

కల్పితాశ్చర్యజాలేషు నాభ్యుదేతి కుతూహలం .. 10..

యే హి విజ్ఞాతవిజ్ఞేయా వీతరాగా మహాధియః .

విచ్ఛిన్నగ్రంథయః సర్వే తే స్వతంత్రాస్తనౌ స్థితః .. 11

సుఖదుఃఖదశాధీరం సామ్యాన్న ప్రోద్ధరంతి యం .

నిశ్వాసా ఇవ శైలేంద్రం చిత్తం తస్య మృతం విదుః .. 12..

ఆపత్కార్పణ్యముత్సాహో మదో మాంద్యం మహోత్సవః .

యం నయంతి న వైరూప్యం తస్య నష్టం మనో విదుః .. 13..

ద్వివిధచిత్తనాశోఽస్తి సరూపోఽరూప ఏవ చ .

జీవన్ముక్తౌ సరూపః స్యాదరూపో దేహముక్తిగః .. 14..

చిత్తసత్తేహ దుఃఖాయ చిత్తనాశః సుఖాయ చ .

చిత్తసత్తం క్షయం నీత్వా చిత్తం నాశముపానయేత్ .. 15..

మనస్తాం మూఢతాం విద్ధి యదా నశ్యతి సానఘ .

చిత్తనాశాభిధానం హి తత్స్వరూపమితీరితం .. 16..

మైత్ర్యాదిభిర్గుణైర్యుక్తం భవత్యుత్తమవాసనం .

భూయో జన్మవినిర్ముక్తం జీవన్ముక్తస్య తన్మనః .. 17..

సరూపోఽసౌ మనోనాశో జీవన్ముక్తస్య విద్యతే .

నిదాఘాఽరూపనాశస్తు వర్తతే దేహముక్తికే .. 18..

విదేహముక్త ఏవాసౌ విద్యతే నిష్కలాత్మకః .

సమగ్రాగ్ర్యగుణాధారమపి సత్త్వం ప్రలీయతే .. 19..

విదేహముక్తౌ విమలే పదే పరమపావనే .

విదేహముక్తివిషయే తస్మిన్సత్త్వక్షయాత్మకే .. 20..

చిత్తనాశే విరూపాఖ్యే న కించిదిహ విద్యతే .

న గుణా నాగుణాస్తత్ర న శ్రీర్నాశ్రీర్న లోకతా .. 21..

న చోదయో నాస్తమయో న హర్షామర్షసంవిదః .

న తేజో న తమః కించిన్న సంధ్యాదినరాత్రయః .

న సత్తాపి న చాసత్తా న చ మధ్యం హి తత్పదం .. 22..

యే హి పారం గతా బుద్ధేః సంసారాడంబరస్య చ .

తేషాం తదాస్పదం స్ఫారం పవనానామివాంబరం .. 23..

సంశాంతదుఃఖమజడాత్మకమేకసుప్త-

     మానందమంథరమపేతరజస్తమో యత్ .

ఆకాశకోశతనవోఽతనవో మహాంత-

     స్తస్మిన్పదే గలితచిత్తలవా భవంతి .. 24..

హే నిదాఘ మహాప్రాజ్ఞ నిర్వాసనమనా భవ .

బలాచ్చేతః సమాధాయ నిర్వికల్పమనా భవ .. 25..

యజ్జగద్భాసకం భానం నిత్యం భాతి స్వతః స్ఫురత్ .

స ఏవ జగతః సాక్షీ సర్వాత్మా విమలాకృతిః .. 26..

ప్రతిష్ఠా సర్వభూతానాం ప్రజ్ఞానఘనలక్షణః .

తద్విద్యావిషయం బ్రహ్మ సత్యజ్ఞానసుఖాద్వనం .. 27..

ఏకం బ్రహ్మాహమస్మీతి కృతకృత్యో భవేన్మునిః .. 28..

సర్వాధిష్ఠానమద్వంద్వం పరం బ్రహ్మ సనాతనం .

సచ్చిదానందరూపం తదవాఙ్మనసగోచరం .. 29..

న తత్ర చంద్రార్కవపుః ప్రకాశతే

     న వాంతి వాతః సకలాశ్చ దేవతాః .

స ఏవ దేవః కృతభావభూతః

     స్వయం విశుద్ధో విరజః ప్రకాశతే .. 30..

భిద్యతే హృదయగ్రంథిశ్ఛిద్యంతే సర్వసంశయాః .

క్షీయంతే చాస్య కర్మాణి తస్మిందృష్టే పరావరే .. 31..

ద్వౌ సుపర్ణౌ శరీరేఽస్మింజీవేశాఖ్యౌ సహ స్థితౌ .

తయోర్జీవః ఫలం భుంక్తే కర్మణో న మహేశ్వరః .. 32..

కేవలం సాక్షిరూపేణ వినా భోగో మహేశ్వరః .

ప్రకాశతే స్వయం భేదః కల్పితో మాయయా తయోః .

చిచ్చిదాకారతో భిన్నా న భిన్నా చిత్త్వహానితః .. 33..

తర్కతశ్చ ప్రమాణాచ్చ చిదేకత్వవ్యవస్థితేః .

చిదేకత్వపరిజ్ఞానే న శోచతి న ముహ్యతి .. 34..

అధిష్ఠానం సమస్తస్య జగతః సత్యచిద్ఘనం .

అహమస్మీతి నిశ్చిత్య వీతశోకో భవేన్మునిః .. 35..

స్వశరీరే స్వయంజ్యోతిస్వరూపం సర్వసాక్షిణం .

క్షీణదోషాః ప్రపశ్యంతి నేతరే మాయయావృతాః .. 36..

తమేవ ధీరో విజ్ఞాయ ప్రజ్ఞాం కుర్వీత బ్రాహ్మణః .

నానుధ్యాయాద్బహూంఛబ్దాన్వాచో విగ్లాపనం హి తత్ .. 37..

బాలేనైవ హి తిష్ఠాసేన్నిర్విద్య బ్రహ్మవేదనం .

బ్రహ్మవిద్యాం చ బాల్యం చ నిర్విద్య మునిరాత్మవాన్ .. 38..

అంతర్లీనసమారంభః శుభాశుభమహాంకురం .

సంసృతివ్రతతేర్బీజం శరీరం విద్ధి భౌతికం .. 39..

భావాభావదశాకోశం దుఃఖరత్నసముద్గకం .

బీజమస్య శరీరస్య చిత్తమాశావశానుగం .. 40..

ద్వే బీజే చిత్తవృక్షస్య వృత్తివ్రతతిధారిణః .

ఏకం ప్రాణపరిస్పందో ద్వితీయో దృఢభావనా .. 41..

యదా ప్రస్పందంతే ప్రాణో నాడీసంస్పర్శనోద్యతః .

తదా సంవేదనమయం చిత్తమాశు ప్రజాయతే .. 42..

సా హి సర్వగతా సంవిత్ప్రాణస్పందేన బోధ్యతే .

సంవిత్సంరోధనం శ్రేయః ప్రాణాదిస్పందనం వరం .. 43..

యోగినశ్చిత్తశాంత్యర్థం కుర్వంతి ప్రాణరోధనం .

ప్రాణాయామైస్తథా ధ్యానైః ప్రయోగైర్యుక్తికల్పితైః .. 44..

చిత్తోపశాంతిఫలదం పరమం విద్ధి కారణం .

సుఖదం సంవిదః స్వాస్థ్యం ప్రాణసంరోధనం విదుః .. 45..

దృఢభావనయా త్యక్తపూర్వాపరవిచారణం .

యదాదానం పదార్థస్య వాసనా సా ప్రకీర్తితా .. 46..

యదా న భావ్యతే కించిద్ధేయోపాదేయరూపి యత్ .

స్థీయతే సకలం త్యక్త్వా తదా చిత్తం న జాయతే .. 47..

అవాసనత్వాత్సతతం యదా న మనుతే మనః .

అమనస్తా తదోదేతి పరమోపశమప్రదా .. 48..

యదా న భావ్యతే భావః క్వచిజ్జగతి వస్తుని .

తదా హృదంబరే శూన్యే కథం చిత్తం ప్రజాయతే .. 49..

యదభావనమాస్థాయ యదభావస్య భావనం .

యద్యథా వస్తుదర్శిత్వం తదచిత్తత్వముచ్యతే .. 50..

సర్వమంతః పరిత్యజ్య శీతలాశయవర్తి యత్ .

వృత్తిస్థమపి తచ్చిత్తమసద్రూపముదాహృతం .. 51..

భ్రష్టబీజోపమా యేషాం పునర్జననవర్జితా .

వాసనారసనాహీనా జీవన్ముక్తా హి తే స్మృతాః .. 52..

సత్త్వరూపపరిప్రాప్తచిత్తాస్తే జ్ఞానపారగాః .

అచిత్తా ఇతి కథ్యంతే దేహాంతే వ్యోమరూపిణః .. 53..

సంవేద్యసంపరిత్యాగాత్ప్రాణస్పందనవాసనే .

సమూలం నశ్యతః క్షిప్రం మూలచ్ఛేదాదివ ద్రుమః .. 54..

పూర్వదృష్టమదృష్టం వా యదస్యాః ప్రతిభాసతే .

సంవిదస్తత్ప్రయత్నేన మార్జనీయం విజానతా .. 55..

తదమార్జనమాత్రం హి మహాసంసారతాం గతం .

తత్ప్రమార్జనమాత్రం తు మోక్ష ఇత్యభిధీయతే .. 56..

అజడో గలితానందస్త్యక్తసంవేదనో భవ .. 57..

సంవిద్వస్తుదశాలంబః సా యస్యేహ న విద్యతే .

సోఽసంవిదజడః ప్రోక్తః కుర్వన్కార్యశతాన్యపి .. 58..

సంవేద్యేన హృదాకాశే మనాగపి న లిప్యతే .

యస్యాసావజడా సంవిజ్జీవన్ముక్తః స కథ్యతే .. 59..

యదా న భావ్యతే కించిన్నిర్వాసనతయాత్మని .

బాలమూకాదివిజ్ఞానమివ చ స్థీయతే స్థిరం .. 60..

తదా జాడ్యవినిర్ముక్తమసంవేదనమాతతం .

ఆశ్రితం భవతి ప్రాజ్ఞో యస్మాద్భూయో న లిప్యతే .. 61..

సమస్తా వాసనాస్త్యక్త్వా నిర్వికల్పసమాధితః .

తన్మయత్వాదనాద్యంతే తదప్యంతర్విలీయతే .. 62..

తిష్ఠన్గచ్ఛన్స్పృశంజిఘ్రన్నపి తల్లేపవర్జితః .

అజడో గలితానందస్త్యక్తసంవేదనః సుఖీ .. 63..

ఏతాం దృష్టిమవష్టభ్య కష్టచేష్టాయుతోఽపి సన్ .

తరేద్దుఃఖాంబుధేః పారమపారగుణసాగరః .. 64..

విశేషం సంపరిత్యజ్య సన్మాత్రం యదలేపకం .

ఏకరూపం మహారూపం సత్తాయాస్తత్పదం విదుః .. 65..

కాలసత్తా కలాసత్తా వస్తుసత్తేయమిత్యపి .

విభాగకలనాం త్యక్త్వా సన్మాత్రైకపరో భవ .. 66..

సత్తాసామాన్యమేవైకం భావయన్కేవలం విభుః .

పరిపూర్ణః పరానంది తిష్ఠాపూరితదిగ్భరః .. 67..

సత్తాసామాన్యపర్యంతే యత్తత్కలనయోజ్ఝితం .

పదమాద్యమనాద్యంతం తస్య బీజం న విద్యతే .. 68..

తత్ర సంలీయతే సంవిన్నిర్వికల్పం చ తిష్ఠతి .

భూయో న వర్తతే దుఃఖే తత్ర లబ్ధపదః పుమాన్ .. 69..

తద్ధేతుః సర్వభూతానాం తస్య హేతుర్న విద్యతే .

స సారః సర్వసారాణాం తస్మాత్సారో న విద్యతే .. 70..

తస్మింశ్చిద్దర్పణే స్ఫారే సమస్తా వస్తుదృష్టయః .

ఇమాస్తాః ప్రతిబింబంతి సరసీవ తటద్రుమాః .. 71..

తదమలమరజం తదాత్మతత్త్వం

     తదవగతావుపశాంతిమేతి చేతః .

అవగతవిగతైకతత్స్వరూపో

     భవభయముక్తపదోఽసి సమ్యగేవ .. 72..

ఏతేషాం దుఃఖబీజానాం ప్రోక్తం యద్యన్మయోత్తరం .

తస్య తస్య ప్రయోగేణ శీఘ్రం తత్ప్రాప్యతే పదం .. 73..

సత్తాసామాన్యకోటిస్థే ద్రాగిత్యేవ పదే యది .

పౌరుషేణ ప్రయత్నేన బలాత్సంత్యజ్య వాసనాం .. 74..

స్థితిం బధ్నాసి తత్త్వజ్ఞ క్షణమప్యక్షయాత్మికాం .

క్షణేఽస్మిన్నేవ తత్సాధు పదమాసాదయస్యలం ..75..

సత్తాసామాన్యరూపే వా కరోషి స్థితిమాదరాత్ .

తత్కించిదధికేనేహ యత్నేనాప్నోషి తత్పదం .. 76..

సంవిత్తత్త్వే కృతధ్యానో నిదాఘ యది తిష్ఠసి .

తద్యత్నేనాధికేనోచ్చైరాసాదయసి తత్పదం .. 77..

వాసనాసంపరిత్యాగే యది యత్నం కరోషి భోః .

యావద్విలీనం న మనో న తావద్వాసనాక్షయః .. 78..

న క్షీణా వాసనా యావచ్చిత్తం తావన్న శామ్యతి .

యావన్న తత్త్వవిజ్ఞానం తావచ్చిత్తశమః కుతః .. 79..

యావన్న చిత్తోపశమో న తావత్తత్త్వవేదనం .

యావన్న వాసనానాశస్తావత్తత్త్వాగమః కుతః .

యావన్న తత్త్వసంప్రాప్తిర్న తావద్వాసనక్షయః .. 80..

తత్త్వజ్ఞానం మనోనాశో వాసనాక్షయ ఏవ చ .

మిథః కారణతాం గత్వా దుఃసాధాని స్థితాన్యతః .. 81..

భోగేచ్ఛాం దూరతస్త్యక్త్వా త్రయమేతత్సమాచర .. 82..

వాసనాక్షయవిజ్ఞానమనోనాశా మహామతే .

సమకాలం చిరాభ్యస్తా భవంతి ఫలదా మతాః .. 83..

త్రిభిరేభిః సమభ్యస్తైర్హృదయగ్రంథయో దృఢాః .

నిఃశేషమేవ త్రుట్యంతి బిసచ్ఛేదాద్గుణా ఇవ .. 84..

వాసనాసంపరిత్యాగసమం ప్రాణనిరోధనం .

విదుస్తత్త్వవిదస్తస్మాత్తదప్యేవం సమాహరేత్ .. 85..

వాసనాసంపరిత్యాగాచ్చిత్తం గచ్ఛత్యచిత్తతాం .

ప్రాణస్పందనిరోధాచ్చ యథేచ్ఛసి తథా కురు .. 86..

ప్రాణాయామదృఢాధ్యాసైర్యుక్త్యా చ గురుదత్తయా .

ఆసనాశనయోగేన ప్రాణస్పందో నిరుధ్యతే .. 87..

నిఃసంగవ్యవహారత్వాద్భవభావనవర్జనాత్ .

శరీరనాశదర్శిత్వాద్వాసనా న ప్రవర్తతే .. 88..

యః ప్రాణపవనస్పందశ్చిత్తస్పందః స ఏవ హి .

ప్రాణస్పందజయే యత్నః కర్తవ్యో ధీమతోచ్చకైః .. 89..

న శక్యతే మనో జేతుం వినా యుక్తిమనిందితాం .

శుద్ధాం సంవిదమాశ్రిత్యవీతరాగః స్థిరో భవ .. 90..

సంవేద్యవర్జితమనుత్తమమాద్యమేకం

     సంవిదత్పదం వికలనం కలయన్మహాత్మన్ .

హృద్యేవ తిష్ఠ కలనారహితః క్రియాం తు

     కుర్వన్నకర్తృపదమేత్య శమోదితశ్రీః .. 91..

మనాగపి విచారేణ చేతసః స్వస్య నిగ్రహః .

పురుషేణ కృతో యేన తేనాప్తం జన్మనః ఫలం .. 92..

ఇతి చతుర్థోఽధ్యాయః .. 4..

పంచమోఽధ్యాయః

గచ్ఛతస్తిష్ఠతో వాపి జాగ్రతః స్వపతోఽపి వా .

న విచారపరం చేతో యస్యాసౌ మృత ఉచ్యతే .. 1..

సమ్యగ్జ్ఞానసమాలోకః పుమాఽజ్ఞేయసమః స్వయం .

న బిభేతి న చాదత్తే వైవశ్యం న చ దీనతాం .. 2..

అపవిత్రమపథ్యం చ విషసంసర్గదూషితం .

భుక్తం జరయతి జ్ఞానీ క్లిన్నం నష్ఠం చ మృష్టవత్ .. 3..

సంగత్యాగం విదుర్మోక్షం సంగత్యాగాదజన్మతా .

సంగం త్యజ త్వం భావానాం జీవన్ముక్తో భవానఘ .. 4..

భావాభావే పదార్థానాం హర్షామర్షవికారదా .

మలినా వాసనా యైషా సాఽసంగ ఇతి కథ్యతే .. 5..

జీవన్ముక్తశరీరాణామపునర్జన్మకారిణీ .

ముక్తా హర్షవిషాదాభ్యాం శుద్ధా భవతి వాసనా .. 6..

దుఃఖైర్న గ్లానిమాయాసి హృది హృష్యసి నో సుఖైః .

ఆశావైవశ్యముత్సృజ్య నిదాఘాఽసంగతాం వ్రజ .. 7..

దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నమదృష్టోభయకోటికం .

చిన్మాత్రమక్షయం శాంతమేకం బ్రహ్మాస్మి నేతరత్ .. 8..

ఇతి మత్వాహమిత్యంతర్ముక్తాముక్తవపుః పుమాన్ .

ఏకరూపః ప్రశాంతాత్మా మౌనీ స్వాత్మసుఖో భవ .. 9..

నాస్తి చిత్తం న చావిద్యా న మనో న చ జీవకః .

బ్రహ్మైవైకమనాద్యంతమబ్ధివత్ప్రవిజృంభతే .. 10..

దేహే యావదహంభావో దృశ్యేఽస్మిన్యావదాత్మతా .

యావన్మమేదమిత్యాస్థా తావచ్చిత్తాదివిభ్రమః .. 11..

అంతర్ముఖతయా సర్వం చిద్వహ్నౌ త్రిజగత్తృణం .

జుహ్వంతోఽన్తర్నివర్తంతే మునే చిత్తాదివిభ్రమాః .. 12..

చిదాత్మాస్మి నిరంశోఽస్మి పరాపరవివర్జితః .

రూపం స్మరన్నిజం స్ఫారం మా స్మృత్యా సంమితో భవ .. 13..

అధ్యాత్మశాస్త్రమంత్రేణ తృష్ణావిషవిషూచికా .

క్షీయతే భావితేనాంతః శరదా మిహికా యథా .. 14..

పరిజ్ఞాయ పరిత్యాగో వాసానానం య ఉత్తమః .

సత్తాసామాన్యరూపత్వాత్తత్కైవల్యపదం విదుః .. 15..

యన్నాస్తి వాసనా లీనా తత్సుషుప్తం న సిద్ధయే .

నిర్బీజా వాసనా యత్ర తత్తుర్యం సిద్ధిదం స్మృతం .. 16..

వాసనాయాస్తథా వహ్నేరృణవ్యాధిద్విషామపి .

స్నేహవైరవిషాణ చ శేషః స్వల్పోఽపి బాధతే .. 17..

నిర్దగ్ధవాసనాబీజః సత్తాసామాన్యరూపవాన్ .

సదేహో వా విదేహో వా న భూయో దుఃఖభాగ్భవేత్ .. 18..

ఏతావదేవావిద్యాత్వం నేదం బ్రహ్మేతి నిశ్చయః .

ఏష ఏవ క్షయస్తస్యా బ్రహ్మేదమితి నిశ్చయః .. 19..

బ్రహ్మ చిద్బ్రహ్మ భువనం బ్రహ్మ భూతపరంపరా .

బ్రహ్మాహం బ్రహ్మ చిచ్ఛత్రుర్బ్రహ్మ చిన్మిత్రబాంధవాః .. 20..

బ్రహ్మైవ సర్వమిత్యేవ భావితే బ్రహ్మ వై పుమాన్ .

సర్వత్రావస్థితం శాంతం చిద్బ్రహ్మేత్యనుభూయతే .. 21..

అసంస్కృతాధ్వగాలోకే మనస్యన్యత్ర సంస్థితే .

యా ప్రతీతిరనాగసకా తచ్చిద్బ్రహ్మాస్మి సర్వగం .. 22..

ప్రశాంతసర్వసంకల్పం విగతాఖిలకౌతుకం .

విగతాశేషసంరంభం చిదాత్మానం సమాశ్రయ .. 23..

ఏవం పూర్ణధియో ధీరాః సమా నీరాగచేతసః .

న నందంతి న నిందంతి జీవితం మరణం తథా .. 24..

ప్రాణోఽయమనిశం బ్రహ్మస్పందశక్తిః సదాగతిః .

సబాహ్యాభ్యంతరే దేహేప్రాణోఽసావూర్ధ్వగః స్థితః .. 25..

అపానోఽప్యనిశం బ్రహ్మస్పందశక్తిః సదాగతిః .

సబాహ్యాభ్యంతరే దేహే అపానోఽయమవాక్స్థితః .. 26..

జాగ్రతః స్వపతశ్చైవ ప్రాణాయామోఽయముత్తమః .

ప్రవర్తతే హ్యభిజ్ఞస్య తం తావచ్ఛ్రేయసే శృణు .. 27..

ద్వాదశాంగులపర్యంతం బాహ్యమాక్రమతాం తతః .

ప్రాణాంగనామా సంస్పర్శో యః స పూరక ఉచ్యతే .. 28..

అపానశ్చంద్రమా దేహమాప్యాయయతి సువ్రత .

ప్రాణః సూర్యోఽగ్నిరథ వా పచత్యనత్రిదం వపుః .. 29..

ప్రాణక్షయసమీపస్థమపానోదయకోటిగం .

అపానప్రాణయోరైక్యం చిదాత్మానం సమాశ్రయ .. 30..

అపానోఽస్తంగతో యత్ర ప్రాణో నాభ్యుదితః క్షణం .

కలాకలంకరహితం తచ్చిత్తత్త్వం సమాశ్రయ .. 31..

నాపానోఽస్తంగతో యత్ర ప్రాణశ్చాస్తముపాగతః .

నాసాగ్రగమనావర్తం తచ్చిత్తత్త్వముపాశ్రయ .. 32..

ఆభాసమాత్రమేవేదం న సనాసజ్జగత్త్రయం .

ఇత్యన్యకలనాత్యాగం సమ్యగ్జ్ఞానం విదుర్బుధాః .. 33..

ఆభాసమాత్రకం బ్రహ్మంశ్చిత్తదర్శకలంకితం .

తతస్తదపి సంత్యజ్య నిరాభాసో భవోత్తమ ..34..

భయప్రదమకల్యాణం ధైర్యసర్వస్వహారిణం .

మనఃపిశాచముత్సార్య యోఽసి సోఽసి స్థిరో భవ .. 35..

చిద్వ్యోమేవ కిలాస్తీహ పరాపరవివర్జితం .

సర్వత్రాసంభవచ్చైత్యం యత్కల్పాంతేఽవశిష్యతే .. 36..

వాంఛాక్షణే తు యా తుష్టిస్తత్ర వాంఛైవ కారణం .

తుష్టిస్త్వతుష్టిపర్యంతా తస్మాద్వాంఛాం పరిత్యజ .. 37..

ఆశా యాతు నిరాశాత్వమభావం యాతు భావనా .

అమనస్త్వం మనో యాతు తవాసంగేన జీవతః .. 38..

వాసనారహితైరంతరింద్రియైరాహరన్క్రియా .

న వికారమవాప్నోషి ఖవత్క్షోభశతైరపి .. 39..

చిత్తోన్మేషనిమేషాభ్యాం సంసారప్రలయోదయౌ .

వాసనాప్రాణసంరోధమనున్మేషం మనః కురు .. 40..

ప్రాణోన్మేషనిమేషాభ్యాం సంసృతేః ప్రలయోదయౌ .

తమభ్యాసప్రయోగాభ్యామున్మేషరహితం కురు .. 41..

మౌర్ఖ్యోన్మేషనిమేషాభ్యాం కర్మణాం ప్రలయోదయౌ .

తద్విలీనం కురు బలాద్గురుశాస్త్రార్థసంగమైః .. 42..

అసంవిత్స్పందమాత్రేణ యాతి చిత్తమచిత్తతాం .

ప్రాణానాం వా నిరోధేన తదేవ పరమం పదం .. 43..

దృశ్యదర్శనసంబంధే యత్సుఖం పారమార్థికం .

తదంతైకాంతసంవిత్త్యా బ్రహ్మదృష్ట్యావలోకయ .. 44..

యత్ర నాభ్యుదితం చిత్తం తద్వై సుఖమకృత్రిమం .

క్షయాతిశయనిర్ముక్తం నోదేతి న చ శామ్యతి .. 45..

యస్య చిత్తం న చిత్తాఖ్యం చిత్తం చిత్తత్త్వమేవ హి .

తదేవ తుర్యావస్థాయం తుర్యాతీతం భవత్యతః .. 46..

సంన్యస్తసర్వసంకల్పః సమః శాంతమనా మునిః .

సంన్యాసయోగయుక్తాత్మా జ్ఞానవాన్మోక్షవాన్భవ .. 47..

సర్వసంకల్పసంశాంతం ప్రశాంతఘనవాసనం .

న కించిద్భావనాకారం యత్తద్బ్రహ్మ పరం విదుః .. 48..

సమ్యగ్జ్ఞానావరోధేన నిత్యమేకసమాధినా .

సాంఖ్య ఏవావబుద్ధా యే తే సాంఖ్యా యోగినః పరే .. 49..

ప్రాణాద్యనిలసంశాంతౌ యుక్త్యా యే పదమాగతాః .

అనామయమనాద్యంతం తే స్మృతా యోగయోగినః .. 50..

ఉపాదేయం తు సర్వేషాం శాతం పదమకృత్రిమం .

ఏకార్థాభ్యసనం ప్రాణరోధశ్చేతః పరిక్షయః .. 51..

ఏకస్మిన్నేవ సంసిద్ధే సంసిద్ధ్యంతి పరస్పరం .

అవినాభావినీ నిత్యం జంతూనాం ప్రాణచేతసీ .. 52..

ఆధారాధేయవచ్చైతే ఏకభావే వినశ్యతః .

కురుతః స్వవినాశేన కార్యం మోక్షాఖ్యముత్తమం .. 53..

సర్వమేతద్ధియా త్యక్త్వా యది తిష్ఠసి నిశ్చలః .

తదాహంకారవిలయే త్వమేవ పరమం పదం .. 54..

మహాచిదేకైవేహాస్తి మహాసత్తేతి యోచ్యతే .

నిష్కలంకా సమా శుద్ధా నిరహంకారరూపిణీ .. 55..

సకృద్విభాతా విమలా నిత్యోదయవతీ సమా .

సా బ్రహ్మ పరమాత్మేతి నామభిః పరిగీయతే .. 56..

సైవాహమితి నిశ్చిత్య నిదాఘ కృతకృత్యవాన్ .

న భూతం న భవిష్యచ్చ చింతయామి కదాచన .. 57..

దృష్టిమాలంబ్య తిష్ఠామి వర్తమానామిహాత్మనా .

ఇదమద్య మయా లబ్ధమిదం ప్రాప్స్యామి సుందరం .. 58..

న స్తౌమి న చ నిందామి ఆత్మనోఽన్యన్నహి క్వచిత్ .

న తుష్యామి శుభప్రాప్తౌ న ఖిద్యామ్యశుభాగమే .. 59..

ప్రశాంతచాపలం వీతశోకమస్తసమీహితం .

మనో మమ మునే శాంతం తేన జీవామ్యనామయః .. 60..

అయం బంధుః పరశ్చాయం మమాయమయమన్యకః .

ఇతి బ్రహ్మన్న జానామి సంస్పర్శం న దదామ్యహం .. 61..

వాసనామాత్రసంత్యాగాజ్జరామరణవర్జితం .

సవాసనం మనో జ్ఞానం జ్ఞేయం నిర్వాసనం మనః .. 62..

చిత్తే త్యక్తే లయం యాతి ద్వైతమేతచ్చ సర్వతః .

శిష్యతే పరమం శాంతమేకమగచ్ఛమనామయం .. 63..

అనంతమజమవ్యక్తమజరం శాంతమచ్యుతం .

అద్వితీయమనాద్యంతం యదాద్యముపలంభనం .. 64..

ఏకమాద్యంతరహితం చిన్మాత్రమమలం తతం .

ఖాదప్యతితరాం సూక్ష్మం తద్బ్రహ్మాస్మి న సంశయః .. 65..

దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నం స్వచ్ఛం నిత్యోదితం తతం .

సర్వార్థమయమేకార్థం చిన్మాత్రమమలం భవ .. 66..

సర్వమేకమిదం శాంతమాదిమధ్యాంతవర్జితం .

భావాభావమజం సర్వమితి మత్వా సుఖీ భవ .. 67..

న బద్ధోఽస్మి న ముక్తోఽస్మి బ్రహ్మైవాస్మి నిరామయం .

ద్వైతభావవిముక్తోఽస్మి సచ్చిదానందలక్షణః .

ఏవం భావయ యత్నేన జీవన్ముక్తో భవిష్యసి .. 68..

పదార్థవృందే దేహాదిధియా సంత్యజ్య దూరతః .

ఆశీతలాంతఃకరణో నిత్యమాత్మపరో భవ .. 69..

ఇదం రమ్యమిదం నేతి బీజం తే దుఃఖసంతతేః .

తస్మిన్సామ్యాగ్నినా దగ్ధే దుఃఖస్యావసరః కుతః .. 70..

శాస్త్రసజ్జనసంపర్కైః ప్రజ్ఞామాదౌ వివర్ధయేత్ .. 71..

ఋతం సత్యం పరం బ్రహ్మ సర్వసంసారభేషజం .

అత్యర్థమమలం నిత్యమాదిమధ్యాంతవర్జితం .. 72..

తథా స్థూలమనాకాశమసంస్పృశ్యమచాక్షుషం .

న రసం న చ గంధాఖ్యమప్రమేయమనూపమం .. 73..

ఆత్మానం సచ్చిదానందమనంతం బ్రహ్మ సువ్రత .

అహమస్మీత్యభిధ్యాయేద్ధ్యేయాతీతం విముక్తయే .. 74..

సమాధిః సంవిదుత్పత్తిః పరజీవైకతం ప్రతి .

నిత్యః సర్వగతో హ్యాత్మా కూటస్థో దోషవర్జితః .. 75..

ఏకః సన్భిద్యతే భ్రాంత్యా మాయయా న స్వరూపతః .

తస్మాదద్వైత ఏవాస్తి న ప్రపంచో న సంసృతిః .. 76..

యథాకాశో ఘటాకాశో మహాకాశ ఇతీరితః .

తథా భ్రాంతేర్ద్విధా ప్రోక్తో హ్యాత్మా జీవేశ్వరాత్మనా .. 77..

యదా మనసి చైతన్యం భాతి సర్వత్రగం సదా .

యోగినోఽఽవ్యవధానేన తదా సంపద్యతే స్వయం .. 78..

యదా సర్వాణి భూతాని స్వాత్మన్యేవ హి పశ్యతి .

సర్వభూతేషు చాత్మానం బ్రహ్మ సంపద్యతే సదా .. 79..

యదా సర్వాణి భూతాని సమాధిస్థో న పశ్యతి .

ఏకీభూతః పరేణాసౌ తదా భవతి కేవలః .. 80..

శాస్త్రసజ్జనసంపర్కవైరాగ్యాభ్యాసరూపిణీ .

ప్రథమా భూమికైషోక్తా ముముక్షుత్వప్రదాయినీ .. 81..

విచారణా ద్వితీయా స్యాత్తృతీయా సాంగభావనా .

విలాపినీ చతుర్థీ స్యాద్వాసనా విలయాత్మికా .. 82..

శుద్ధసంవిన్మనానందరూపా భవతి పంచమీ .

అర్ధసుప్తప్రబుద్ధాభో జీవన్ముక్తోఽత్ర తిష్ఠతి .. 83..

అసంవేదనరూపా చ షష్ఠీ భవతి భూమికా .

ఆనందైకఘనాకారా సుషుప్తసదృశీ స్థితిః .. 84..

తుర్యావస్థోపశాంతా సా ముక్తిరేవ హి కేవలా .

సమతా స్వచ్ఛతా సౌమ్యా సప్తమీ భూమికా భవేత్ .. 85..

తుర్యాతీతా తు యావస్థా పరా నిర్వాణరూపిణీ .

సప్తమీ సా పరా ప్రౌఢా విషయో నైవ జీవతాం .. 86..

పూర్వావస్థాత్రయం తత్ర జాగ్రదిత్యేవ సంస్థితం .

చతుర్థీ స్వప్న ఇత్యుక్తా స్వప్నాభం యత్ర వై జగత్ .. 87..

ఆనందైకఘనాకారా సుషుప్తాఖ్యా తు పంచమీ .

అసంవేదనరూపా తు షష్ఠీ తుర్యపదాభిధా .. 88..

తుర్యాతీతపదావస్థా సప్తమీ భూమికోత్తమా .

మనోవచోభిరగ్రాహ్యా స్వప్రకాశసదాత్మికా .. 89..

అంతః ప్రత్యాహృతివశాచ్చైత్యం చేన్న విభావితం .

ముక్త ఏవ న సందేహో మహాసమతయా తయా .. 90..

న మ్రియే న చ జీవామి నాహం సన్నాప్యసన్మయః .

అహం న కించిచ్చిదితి మత్వా ధీరో న శోచతి .. 91..

అలేపకోఽహమజరో నీరాగః శాంతవాసనః .

నిరంశోఽస్మి చిదాకాశమితి మత్వా న శోచతి .. 92..

అహంమత్యా విరహితః శుద్ధో బుద్ధోఽజరోఽమరః .

శాంతః శమసమాభాస ఇతి మత్వా న శోచతి .. 93..

తృణాగ్రేష్వంబరే భానౌ నరనాగామరేషు చ .

యత్తిష్ఠతి తదేవాహమితి మత్వా న శోచతి .. 94..

భావనాం సర్వభావేభ్యః సముత్సృజ్య సముత్థితః .

అవశిష్టం పరం బ్రహ్మ కేవలోఽస్మీతి భావయ .. 95..

వాచామతీతవిషయో విషయాశాదశోజ్ఝితః .

పరానందరసాక్షుబ్ధో రమతే స్వాత్మనాత్మని .. 96..

సర్వకర్మపరిత్యాగీ నిత్యతృప్తో నిరాశ్రయః .

న పుణ్యేన న పాపేన నేతరేణ చ లిప్యతే .. 97..

స్ఫటికః ప్రతిబింబేన యథా నాయాతి రంజనం .

తజ్జ్ఞః కర్మఫలేనాంతస్తథా నాయాతి రంజనం .. 98..

విహరంజనతావృందే దేవకీర్తన పూజనైః .

ఖేదాహ్లాదౌ న జానాతి ప్రతిబింబగతైరివ .. 99..

నిస్స్తోత్రో నిర్వికారశ్చ పూజ్యపూజావివర్జితః .

సంయుక్తశ్చ వియుక్తశ్చ సర్వాచారనయక్రమైః .. 100..

తనుం త్యజతు వా తీర్థే శ్వపచస్య గృహేఽథ వా .

జ్ఞానసంపత్తిసమయే ముక్తోఽసౌ విగతాశయః .. 101..

సంకల్పత్వం హి బంధస్య కారణం తత్పరిత్యజ .

మోక్షో భవేదసంకల్పాత్తదభ్యాసం ధియా కురు .. 102..

సావధానో భవ త్వం చ గ్రాహ్యగ్రాహకసంగమే .

అజస్రమేవ సంకల్పదశాః పరిహరఞ్శనైః .. 103..

మా భవ గ్రాహ్యభావాత్మా గ్రాహకాత్మా చ మా భవ .

భావనామఖిలాం త్యక్త్వా యచ్ఛిష్టం తన్మయో భవ .. 104..

కించిచ్చేద్రోచతే తుభ్యం తద్బద్ధోఽసి భవస్థితౌ .

న కించిద్రోచతే చేత్తే తన్ముక్తోఽసి భవస్థితౌ .. 105..

అస్మాత్పదార్థనిచయాద్యావత్స్థావరజంగమాత్ .

తృణాదేర్దేహపర్యంతాన్మా కించిత్తత్ర రోచతాం .. 106..

అహంభావానహంభావౌ త్యక్త్వా సదసతీ తథా .

యదసక్తం సమం స్వచ్ఛం స్థితం తత్తుర్యముచ్యతే .. 107..

యా స్వచ్ఛా సమతా శాంతా జీవన్ముక్తవ్యవస్థితిః .

సాక్ష్యవస్థా వ్యవహృతౌ సా తుర్యా కలనోచ్యతే .. 108..

నైతజ్జాగ్రన్న చ స్వప్నః సంకల్పానామసంభవాత్ .

సుషుప్తభావో నాఽప్యేతదభావాజ్జడతాస్థితేః .. 109..

శాంతసమ్యక్ప్రబుద్ధానాం యథాస్థితమిదం జగత్ .

విలీనం తుర్యమిత్యాహురబుద్ధానాం స్థితం స్థిరం .. 110..

అహంకారకలాత్యాగే సమతాయాః సముద్గమే .

విశరారౌ కృతే చిత్తే తుర్యావస్థోపతిష్ఠతే .. 111..

సిద్ధాంతోఽధ్యాత్మశాస్త్రాణాం సర్వాపహ్నవ ఏవ హి .

నావిద్యాస్తీహ నో మాయా శాంతం బ్రహ్మేదమక్లమం .. 112..

శాంత ఏవ చిదాకాశే స్వచ్ఛే శమసమాత్మని .

సమగ్రశక్తిఖచితే బ్రహ్మేతి కలితాభిధే .. 113..

సర్వమేవ పరిత్యజ్య మహామౌనీ భవానఘ .

నిర్వాణవాన్నిర్మననః క్షీణచిత్తః ప్రశాంతధీః .. 114..

ఆత్మన్యేవాస్వ శాంతాత్మా మూకాంధబధిరోపమః .

నిత్యమంతర్ముఖః స్వచ్ఛః స్వాత్మనాంతః ప్రపూర్ణధీః .. 115..

జాగ్రత్యేవ సుషుప్తస్థః కురు కర్మాణి వై ద్విజ .

అంతః సర్వపరిత్యాగీ బహిః కురు యథాగతం .. 116..

చిత్తసత్తా పరం దుఃఖం చిత్తత్యాగః పరం సుఖం .

అతశ్చిత్తం చిదాకాశే నయ క్షయమవేదనాత్ .. 117..

దృష్ట్వా రమ్యమరమ్యం వా స్థేయం పాషాణవత్సదా .

ఏతావతాత్మయత్నేన జితా భవతి సంసృతిః .. 118..

వేదాంతే పరమం గుహ్యం పురాకల్పప్రచోదితం .

నాప్రశాంతాయ దాతవ్యం న చాశిష్యాయ వై పునః .. 119..

అన్నపూర్ణోపనిషదం యోఽధీతే గుర్వనుగ్రహాత్ .

స జీవన్ముక్తతాం ప్రాప్య బ్రహ్మైవ భవతి స్వయం .. 120..

ఇత్యుపనిషత్ .. ఇతి పంచమోఽధ్యాయః .. 5..

ఓం భద్రం కర్ణేభిః శృణుయామ దేవాః .. భద్రం పశ్యేమాక్షభిర్యజత్రాః ..

స్థిరైరంగైస్తుష్టువాꣳసస్తనూభిః .. వ్యశేమ దేవహితం యదాయుః ..

స్వస్తి న ఇంద్రో వృద్ధశ్రవాః .. స్వస్తి నః పూషా విశ్వవేదాః ..

స్వస్తి నస్తార్క్ష్యో అరిష్టనేమిః .. స్వస్తి నో బృహస్పతిర్దధాతు ..

ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః ..

ఇత్యన్నపూర్ణోపనిషత్సమాప్తా ..