Sacred Stotras & Deities

శ్రీ రామ చరిత మానస - అయోధ్యాకాండ

శ్రీగణేశాయనమః
శ్రీజానకీవల్లభో విజయతే
శ్రీరామచరితమానస
ద్వితీయ సోపాన (అయోధ్యా-కాండ)

యస్యాంకే చ విభాతి భూధరసుతా దేవాపగా మస్తకే
భాలే బాలవిధుర్గలే చ గరలం యస్యోరసి వ్యాలరాట్।
సోఽయం భూతివిభూషణః సురవరః సర్వాధిపః సర్వదా
శర్వః సర్వగతః శివః శశినిభః శ్రీశంకరః పాతు మామ్ ॥ 1 ॥

ప్రసన్నతాం యా న గతాభిషేకతస్తథా న మమ్లే వనవాసదుఃఖతః।
ముఖాంబుజశ్రీ రఘునందనస్య మే సదాస్తు సా మంజులమంగలప్రదా ॥ 2 ॥

నీలాంబుజశ్యామలకోమలాంగం సీతాసమారోపితవామభాగం।
పాణౌ మహాసాయకచారుచాపం నమామి రామం రఘువంశనాథమ్ ॥ 3 ॥

దో. శ్రీగురు చరన సరోజ రజ నిజ మను ముకురు సుధారి।
బరనుఁ రఘుబర బిమల జసు జో దాయకు ఫల చారి ॥
జబ తేం రాము బ్యాహి ఘర ఆఏ। నిత నవ మంగల మోద బధాఏ ॥
భువన చారిదస భూధర భారీ। సుకృత మేఘ బరషహి సుఖ బారీ ॥

రిధి సిధి సంపతి నదీం సుహాఈ। ఉమగి అవధ అంబుధి కహుఁ ఆఈ ॥
మనిగన పుర నర నారి సుజాతీ। సుచి అమోల సుందర సబ భాఁతీ ॥
కహి న జాఇ కఛు నగర బిభూతీ। జను ఏతనిఅ బిరంచి కరతూతీ ॥
సబ బిధి సబ పుర లోగ సుఖారీ। రామచంద ముఖ చందు నిహారీ ॥
ముదిత మాతు సబ సఖీం సహేలీ। ఫలిత బిలోకి మనోరథ బేలీ ॥
రామ రూపు గునసీలు సుభ్AU। ప్రముదిత హోఇ దేఖి సుని ర్AU ॥

దో. సబ కేం ఉర అభిలాషు అస కహహిం మనాఇ మహేసు।
ఆప అఛత జుబరాజ పద రామహి దేఉ నరేసు ॥ 1 ॥

ఏక సమయ సబ సహిత సమాజా। రాజసభాఁ రఘురాజు బిరాజా ॥
సకల సుకృత మూరతి నరనాహూ। రామ సుజసు సుని అతిహి ఉఛాహూ ॥
నృప సబ రహహిం కృపా అభిలాషేం। లోకప కరహిం ప్రీతి రుఖ రాఖేమ్ ॥
తిభువన తీని కాల జగ మాహీం। భూరి భాగ దసరథ సమ నాహీమ్ ॥
మంగలమూల రాము సుత జాసూ। జో కఛు కహిజ థోర సబు తాసూ ॥
రాయఁ సుభాయఁ ముకురు కర లీన్హా। బదను బిలోకి ముకుట సమ కీన్హా ॥
శ్రవన సమీప భే సిత కేసా। మనహుఁ జరఠపను అస ఉపదేసా ॥
నృప జుబరాజ రామ కహుఁ దేహూ। జీవన జనమ లాహు కిన లేహూ ॥

దో. యహ బిచారు ఉర ఆని నృప సుదిను సుఅవసరు పాఇ।
ప్రేమ పులకి తన ముదిత మన గురహి సునాయు జాఇ ॥ 2 ॥

కహి భుఆలు సునిఅ మునినాయక। భే రామ సబ బిధి సబ లాయక ॥
సేవక సచివ సకల పురబాసీ। జే హమారే అరి మిత్ర ఉదాసీ ॥
సబహి రాము ప్రియ జేహి బిధి మోహీ। ప్రభు అసీస జను తను ధరి సోహీ ॥
బిప్ర సహిత పరివార గోసాఈం। కరహిం ఛోహు సబ రౌరిహి నాఈ ॥
జే గుర చరన రేను సిర ధరహీం। తే జను సకల బిభవ బస కరహీమ్ ॥
మోహి సమ యహు అనుభయు న దూజేం। సబు పాయుఁ రజ పావని పూజేమ్ ॥
అబ అభిలాషు ఏకు మన మోరేం। పూజహి నాథ అనుగ్రహ తోరేమ్ ॥
ముని ప్రసన్న లఖి సహజ సనేహూ। కహేఉ నరేస రజాయసు దేహూ ॥

దో. రాజన రాఉర నాము జసు సబ అభిమత దాతార।
ఫల అనుగామీ మహిప మని మన అభిలాషు తుమ్హార ॥ 3 ॥

సబ బిధి గురు ప్రసన్న జియఁ జానీ। బోలేఉ రాఉ రహఁసి మృదు బానీ ॥
నాథ రాము కరిఅహిం జుబరాజూ। కహిఅ కృపా కరి కరిఅ సమాజూ ॥
మోహి అఛత యహు హోఇ ఉఛాహూ। లహహిం లోగ సబ లోచన లాహూ ॥
ప్రభు ప్రసాద సివ సబి నిబాహీం। యహ లాలసా ఏక మన మాహీమ్ ॥
పుని న సోచ తను రహు కి జ్AU। జేహిం న హోఇ పాఛేం పఛిత్AU ॥
సుని ముని దసరథ బచన సుహాఏ। మంగల మోద మూల మన భాఏ ॥
సును నృప జాసు బిముఖ పఛితాహీం। జాసు భజన బిను జరని న జాహీమ్ ॥
భయు తుమ్హార తనయ సోఇ స్వామీ। రాము పునీత ప్రేమ అనుగామీ ॥

దో. బేగి బిలంబు న కరిఅ నృప సాజిఅ సబుఇ సమాజు।
సుదిన సుమంగలు తబహిం జబ రాము హోహిం జుబరాజు ॥ 4 ॥

ముదిత మహిపతి మందిర ఆఏ। సేవక సచివ సుమంత్రు బోలాఏ ॥
కహి జయజీవ సీస తిన్హ నాఏ। భూప సుమంగల బచన సునాఏ ॥
జౌం పాఁచహి మత లాగై నీకా। కరహు హరషి హియఁ రామహి టీకా ॥
మంత్రీ ముదిత సునత ప్రియ బానీ। అభిమత బిరవఁ పరేఉ జను పానీ ॥
బినతీ సచివ కరహి కర జోరీ। జిఅహు జగతపతి బరిస కరోరీ ॥
జగ మంగల భల కాజు బిచారా। బేగిఅ నాథ న లాఇఅ బారా ॥
నృపహి మోదు సుని సచివ సుభాషా। బఢ఼త బౌండ఼ జను లహీ సుసాఖా ॥

దో. కహేఉ భూప మునిరాజ కర జోఇ జోఇ ఆయసు హోఇ।
రామ రాజ అభిషేక హిత బేగి కరహు సోఇ సోఇ ॥ 5 ॥

హరషి మునీస కహేఉ మృదు బానీ। ఆనహు సకల సుతీరథ పానీ ॥
ఔషధ మూల ఫూల ఫల పానా। కహే నామ గని మంగల నానా ॥
చామర చరమ బసన బహు భాఁతీ। రోమ పాట పట అగనిత జాతీ ॥
మనిగన మంగల బస్తు అనేకా। జో జగ జోగు భూప అభిషేకా ॥
బేద బిదిత కహి సకల బిధానా। కహేఉ రచహు పుర బిబిధ బితానా ॥
సఫల రసాల పూగఫల కేరా। రోపహు బీథిన్హ పుర చహుఁ ఫేరా ॥
రచహు మంజు మని చౌకేం చారూ। కహహు బనావన బేగి బజారూ ॥
పూజహు గనపతి గుర కులదేవా। సబ బిధి కరహు భూమిసుర సేవా ॥

దో. ధ్వజ పతాక తోరన కలస సజహు తురగ రథ నాగ।
సిర ధరి మునిబర బచన సబు నిజ నిజ కాజహిం లాగ ॥ 6 ॥

జో మునీస జేహి ఆయసు దీన్హా। సో తేహిం కాజు ప్రథమ జను కీన్హా ॥
బిప్ర సాధు సుర పూజత రాజా। కరత రామ హిత మంగల కాజా ॥
సునత రామ అభిషేక సుహావా। బాజ గహాగహ అవధ బధావా ॥
రామ సీయ తన సగున జనాఏ। ఫరకహిం మంగల అంగ సుహాఏ ॥
పులకి సప్రేమ పరసపర కహహీం। భరత ఆగమను సూచక అహహీమ్ ॥
భే బహుత దిన అతి అవసేరీ। సగున ప్రతీతి భేంట ప్రియ కేరీ ॥
భరత సరిస ప్రియ కో జగ మాహీం। ఇహి సగున ఫలు దూసర నాహీమ్ ॥
రామహి బంధు సోచ దిన రాతీ। అండన్హి కమఠ హ్రదు జేహి భాఁతీ ॥

దో. ఏహి అవసర మంగలు పరమ సుని రహఁసేఉ రనివాసు।
సోభత లఖి బిధు బఢ఼త జను బారిధి బీచి బిలాసు ॥ 7 ॥

ప్రథమ జాఇ జిన్హ బచన సునాఏ। భూషన బసన భూరి తిన్హ పాఏ ॥
ప్రేమ పులకి తన మన అనురాగీం। మంగల కలస సజన సబ లాగీమ్ ॥
చౌకేం చారు సుమిత్రాఁ పురీ। మనిమయ బిబిధ భాఁతి అతి రురీ ॥
ఆనఁద మగన రామ మహతారీ। దిఏ దాన బహు బిప్ర హఁకారీ ॥
పూజీం గ్రామదేబి సుర నాగా। కహేఉ బహోరి దేన బలిభాగా ॥
జేహి బిధి హోఇ రామ కల్యానూ। దేహు దయా కరి సో బరదానూ ॥
గావహిం మంగల కోకిలబయనీం। బిధుబదనీం మృగసావకనయనీమ్ ॥

దో. రామ రాజ అభిషేకు సుని హియఁ హరషే నర నారి।
లగే సుమంగల సజన సబ బిధి అనుకూల బిచారి ॥ 8 ॥

తబ నరనాహఁ బసిష్ఠు బోలాఏ। రామధామ సిఖ దేన పఠాఏ ॥
గుర ఆగమను సునత రఘునాథా। ద్వార ఆఇ పద నాయు మాథా ॥
సాదర అరఘ దేఇ ఘర ఆనే। సోరహ భాఁతి పూజి సనమానే ॥
గహే చరన సియ సహిత బహోరీ। బోలే రాము కమల కర జోరీ ॥
సేవక సదన స్వామి ఆగమనూ। మంగల మూల అమంగల దమనూ ॥
తదపి ఉచిత జను బోలి సప్రీతీ। పఠిఅ కాజ నాథ అసి నీతీ ॥
ప్రభుతా తజి ప్రభు కీన్హ సనేహూ। భయు పునీత ఆజు యహు గేహూ ॥
ఆయసు హోఇ సో కరౌం గోసాఈ। సేవక లహి స్వామి సేవకాఈ ॥

దో. సుని సనేహ సానే బచన ముని రఘుబరహి ప్రసంస।
రామ కస న తుమ్హ కహహు అస హంస బంస అవతంస ॥ 9 ॥

బరని రామ గున సీలు సుభ్AU। బోలే ప్రేమ పులకి మునిర్AU ॥
భూప సజేఉ అభిషేక సమాజూ। చాహత దేన తుమ్హహి జుబరాజూ ॥
రామ కరహు సబ సంజమ ఆజూ। జౌం బిధి కుసల నిబాహై కాజూ ॥
గురు సిఖ దేఇ రాయ పహిం గయు। రామ హృదయఁ అస బిసము భయూ ॥
జనమే ఏక సంగ సబ భాఈ। భోజన సయన కేలి లరికాఈ ॥
కరనబేధ ఉపబీత బిఆహా। సంగ సంగ సబ భే ఉఛాహా ॥
బిమల బంస యహు అనుచిత ఏకూ। బంధు బిహాఇ బడ఼ఏహి అభిషేకూ ॥
ప్రభు సప్రేమ పఛితాని సుహాఈ। హరు భగత మన కై కుటిలాఈ ॥

దో. తేహి అవసర ఆఏ లఖన మగన ప్రేమ ఆనంద।
సనమానే ప్రియ బచన కహి రఘుకుల కైరవ చంద ॥ 10 ॥

బాజహిం బాజనే బిబిధ బిధానా। పుర ప్రమోదు నహిం జాఇ బఖానా ॥
భరత ఆగమను సకల మనావహిం। ఆవహుఁ బేగి నయన ఫలు పావహిమ్ ॥
హాట బాట ఘర గలీం అథాఈ। కహహిం పరసపర లోగ లోగాఈ ॥
కాలి లగన భలి కేతిక బారా। పూజిహి బిధి అభిలాషు హమారా ॥
కనక సింఘాసన సీయ సమేతా। బైఠహిం రాము హోఇ చిత చేతా ॥
సకల కహహిం కబ హోఇహి కాలీ। బిఘన మనావహిం దేవ కుచాలీ ॥
తిన్హహి సోహాఇ న అవధ బధావా। చోరహి చందిని రాతి న భావా ॥
సారద బోలి బినయ సుర కరహీం। బారహిం బార పాయ లై పరహీమ్ ॥

దో. బిపతి హమారి బిలోకి బడ఼ఇ మాతు కరిఅ సోఇ ఆజు।
రాము జాహిం బన రాజు తజి హోఇ సకల సురకాజు ॥ 11 ॥

సుని సుర బినయ ఠాఢ఼ఇ పఛితాతీ। భిఉఁ సరోజ బిపిన హిమరాతీ ॥
దేఖి దేవ పుని కహహిం నిహోరీ। మాతు తోహి నహిం థోరిఉ ఖోరీ ॥
బిసమయ హరష రహిత రఘుర్AU। తుమ్హ జానహు సబ రామ ప్రభ్AU ॥
జీవ కరమ బస సుఖ దుఖ భాగీ। జాఇఅ అవధ దేవ హిత లాగీ ॥
బార బార గహి చరన సఁకోచౌ। చలీ బిచారి బిబుధ మతి పోచీ ॥
ఊఁచ నివాసు నీచి కరతూతీ। దేఖి న సకహిం పరాఇ బిభూతీ ॥
ఆగిల కాజు బిచారి బహోరీ। కరహహిం చాహ కుసల కబి మోరీ ॥
హరషి హృదయఁ దసరథ పుర ఆఈ। జను గ్రహ దసా దుసహ దుఖదాఈ ॥

దో. నాము మంథరా మందమతి చేరీ కైకేఇ కేరి।
అజస పేటారీ తాహి కరి గీ గిరా మతి ఫేరి ॥ 12 ॥

దీఖ మంథరా నగరు బనావా। మంజుల మంగల బాజ బధావా ॥
పూఛేసి లోగన్హ కాహ ఉఛాహూ। రామ తిలకు సుని భా ఉర దాహూ ॥
కరి బిచారు కుబుద్ధి కుజాతీ। హోఇ అకాజు కవని బిధి రాతీ ॥
దేఖి లాగి మధు కుటిల కిరాతీ। జిమి గవఁ తకి లేఉఁ కేహి భాఁతీ ॥
భరత మాతు పహిం గి బిలఖానీ। కా అనమని హసి కహ హఁసి రానీ ॥
ఊతరు దేఇ న లేఇ ఉసాసూ। నారి చరిత కరి ఢారి ఆఁసూ ॥
హఁసి కహ రాని గాలు బడ఼ తోరేం। దీన్హ లఖన సిఖ అస మన మోరేమ్ ॥
తబహుఁ న బోల చేరి బడ఼ఇ పాపిని। ఛాడ఼ఇ స్వాస కారి జను సాఁపిని ॥

దో. సభయ రాని కహ కహసి కిన కుసల రాము మహిపాలు।
లఖను భరతు రిపుదమను సుని భా కుబరీ ఉర సాలు ॥ 13 ॥

కత సిఖ దేఇ హమహి కౌ మాఈ। గాలు కరబ కేహి కర బలు పాఈ ॥
రామహి ఛాడ఼ఇ కుసల కేహి ఆజూ। జేహి జనేసు దేఇ జుబరాజూ ॥
భయు కౌసిలహి బిధి అతి దాహిన। దేఖత గరబ రహత ఉర నాహిన ॥
దేఖేహు కస న జాఇ సబ సోభా। జో అవలోకి మోర మను ఛోభా ॥
పూతు బిదేస న సోచు తుమ్హారేం। జానతి హహు బస నాహు హమారేమ్ ॥
నీద బహుత ప్రియ సేజ తురాఈ। లఖహు న భూప కపట చతురాఈ ॥
సుని ప్రియ బచన మలిన మను జానీ। ఝుకీ రాని అబ రహు అరగానీ ॥
పుని అస కబహుఁ కహసి ఘరఫోరీ। తబ ధరి జీభ కఢ఼ఆవుఁ తోరీ ॥

దో. కానే ఖోరే కూబరే కుటిల కుచాలీ జాని।
తియ బిసేషి పుని చేరి కహి భరతమాతు ముసుకాని ॥ 14 ॥

ప్రియబాదిని సిఖ దీన్హిఉఁ తోహీ। సపనేహుఁ తో పర కోపు న మోహీ ॥
సుదిను సుమంగల దాయకు సోఈ। తోర కహా ఫుర జేహి దిన హోఈ ॥
జేఠ స్వామి సేవక లఘు భాఈ। యహ దినకర కుల రీతి సుహాఈ ॥
రామ తిలకు జౌం సాఁచేహుఁ కాలీ। దేఉఁ మాగు మన భావత ఆలీ ॥
కౌసల్యా సమ సబ మహతారీ। రామహి సహజ సుభాయఁ పిఆరీ ॥
మో పర కరహిం సనేహు బిసేషీ। మైం కరి ప్రీతి పరీఛా దేఖీ ॥
జౌం బిధి జనము దేఇ కరి ఛోహూ। హోహుఁ రామ సియ పూత పుతోహూ ॥
ప్రాన తేం అధిక రాము ప్రియ మోరేం। తిన్హ కేం తిలక ఛోభు కస తోరేమ్ ॥

దో. భరత సపథ తోహి సత్య కహు పరిహరి కపట దురాఉ।
హరష సమయ బిసము కరసి కారన మోహి సునాఉ ॥ 15 ॥

ఏకహిం బార ఆస సబ పూజీ। అబ కఛు కహబ జీభ కరి దూజీ ॥
ఫోరై జోగు కపారు అభాగా। భలేఉ కహత దుఖ రురేహి లాగా ॥
కహహిం ఝూఠి ఫురి బాత బనాఈ। తే ప్రియ తుమ్హహి కరుఇ మైం మాఈ ॥
హమహుఁ కహబి అబ ఠకురసోహాతీ। నాహిం త మౌన రహబ దిను రాతీ ॥
కరి కురూప బిధి పరబస కీన్హా। బవా సో లునిఅ లహిఅ జో దీన్హా ॥
కౌ నృప హౌ హమహి కా హానీ। చేరి ఛాడ఼ఇ అబ హోబ కి రానీ ॥
జారై జోగు సుభాఉ హమారా। అనభల దేఖి న జాఇ తుమ్హారా ॥
తాతేం కఛుక బాత అనుసారీ। ఛమిఅ దేబి బడ఼ఇ చూక హమారీ ॥

దో. గూఢ఼ కపట ప్రియ బచన సుని తీయ అధరబుధి రాని।
సురమాయా బస బైరినిహి సుహ్ద జాని పతిఆని ॥ 16 ॥

సాదర పుని పుని పూఁఛతి ఓహీ। సబరీ గాన మృగీ జను మోహీ ॥
తసి మతి ఫిరీ అహి జసి భాబీ। రహసీ చేరి ఘాత జను ఫాబీ ॥
తుమ్హ పూఁఛహు మైం కహత డేర్AUఁ। ధరేఉ మోర ఘరఫోరీ న్AUఁ ॥
సజి ప్రతీతి బహుబిధి గఢ఼ఇ ఛోలీ। అవధ సాఢ఼సాతీ తబ బోలీ ॥
ప్రియ సియ రాము కహా తుమ్హ రానీ। రామహి తుమ్హ ప్రియ సో ఫురి బానీ ॥
రహా ప్రథమ అబ తే దిన బీతే। సము ఫిరేం రిపు హోహిం పింరీతే ॥
భాను కమల కుల పోషనిహారా। బిను జల జారి కరి సోఇ ఛారా ॥
జరి తుమ్హారి చహ సవతి ఉఖారీ। రూఁధహు కరి ఉపాఉ బర బారీ ॥

దో. తుమ్హహి న సోచు సోహాగ బల నిజ బస జానహు రాఉ।
మన మలీన ముహ మీఠ నృప రాఉర సరల సుభాఉ ॥ 17 ॥

చతుర గఁభీర రామ మహతారీ। బీచు పాఇ నిజ బాత సఁవారీ ॥
పఠే భరతు భూప ననిఔరేం। రామ మాతు మత జానవ రురేమ్ ॥
సేవహిం సకల సవతి మోహి నీకేం। గరబిత భరత మాతు బల పీ కేమ్ ॥
సాలు తుమ్హార కౌసిలహి మాఈ। కపట చతుర నహిం హోఇ జనాఈ ॥
రాజహి తుమ్హ పర ప్రేము బిసేషీ। సవతి సుభాఉ సకి నహిం దేఖీ ॥
రచీ ప్రంపచు భూపహి అపనాఈ। రామ తిలక హిత లగన ధరాఈ ॥
యహ కుల ఉచిత రామ కహుఁ టీకా। సబహి సోహాఇ మోహి సుఠి నీకా ॥
ఆగిలి బాత సముఝి డరు మోహీ। దేఉ దైఉ ఫిరి సో ఫలు ఓహీ ॥

దో. రచి పచి కోటిక కుటిలపన కీన్హేసి కపట ప్రబోధు ॥
కహిసి కథా సత సవతి కై జేహి బిధి బాఢ఼ బిరోధు ॥ 18 ॥

భావీ బస ప్రతీతి ఉర ఆఈ। పూఁఛ రాని పుని సపథ దేవాఈ ॥
కా పూఛహుఁ తుమ్హ అబహుఁ న జానా। నిజ హిత అనహిత పసు పహిచానా ॥
భయు పాఖు దిన సజత సమాజూ। తుమ్హ పాఈ సుధి మోహి సన ఆజూ ॥
ఖాఇఅ పహిరిఅ రాజ తుమ్హారేం। సత్య కహేం నహిం దోషు హమారేమ్ ॥
జౌం అసత్య కఛు కహబ బనాఈ। తౌ బిధి దేఇహి హమహి సజాఈ ॥
రామహి తిలక కాలి జౌం భయూ।þ తుమ్హ కహుఁ బిపతి బీజు బిధి బయూ ॥
రేఖ ఖఁచాఇ కహుఁ బలు భాషీ। భామిని భిహు దూధ కి మాఖీ ॥
జౌం సుత సహిత కరహు సేవకాఈ। తౌ ఘర రహహు న ఆన ఉపాఈ ॥

దో. కద్రూఁ బినతహి దీన్హ దుఖు తుమ్హహి కౌసిలాఁ దేబ।
భరతు బందిగృహ సేఇహహిం లఖను రామ కే నేబ ॥ 19 ॥

కైకయసుతా సునత కటు బానీ। కహి న సకి కఛు సహమి సుఖానీ ॥
తన పసేఉ కదలీ జిమి కాఁపీ। కుబరీం దసన జీభ తబ చాఁపీ ॥
కహి కహి కోటిక కపట కహానీ। ధీరజు ధరహు ప్రబోధిసి రానీ ॥
ఫిరా కరము ప్రియ లాగి కుచాలీ। బకిహి సరాహి మాని మరాలీ ॥
సును మంథరా బాత ఫురి తోరీ। దహిని ఆఁఖి నిత ఫరకి మోరీ ॥
దిన ప్రతి దేఖుఁ రాతి కుసపనే। కహుఁ న తోహి మోహ బస అపనే ॥
కాహ కరౌ సఖి సూధ సుభ్AU। దాహిన బామ న జానుఁ క్AU ॥

దో. అపనే చలత న ఆజు లగి అనభల కాహుక కీన్హ।
కేహిం అఘ ఏకహి బార మోహి దైఅఁ దుసహ దుఖు దీన్హ ॥ 20 ॥

నైహర జనము భరబ బరు జాఇ। జిఅత న కరబి సవతి సేవకాఈ ॥
అరి బస దైఉ జిఆవత జాహీ। మరను నీక తేహి జీవన చాహీ ॥
దీన బచన కహ బహుబిధి రానీ। సుని కుబరీం తియమాయా ఠానీ ॥
అస కస కహహు మాని మన ఊనా। సుఖు సోహాగు తుమ్హ కహుఁ దిన దూనా ॥
జేహిం రాఉర అతి అనభల తాకా। సోఇ పాఇహి యహు ఫలు పరిపాకా ॥
జబ తేం కుమత సునా మైం స్వామిని। భూఖ న బాసర నీంద న జామిని ॥
పూఁఛేఉ గునిన్హ రేఖ తిన్హ ఖాఁచీ। భరత భుఆల హోహిం యహ సాఁచీ ॥
భామిని కరహు త కహౌం ఉప్AU। హై తుమ్హరీం సేవా బస ర్AU ॥

దో. పరుఁ కూప తుఅ బచన పర సకుఁ పూత పతి త్యాగి।
కహసి మోర దుఖు దేఖి బడ఼ కస న కరబ హిత లాగి ॥ 21 ॥

కుబరీం కరి కబులీ కైకేఈ। కపట ఛురీ ఉర పాహన టేఈ ॥
లఖి న రాని నికట దుఖు కైంసే। చరి హరిత తిన బలిపసు జైసేమ్ ॥
సునత బాత మృదు అంత కఠోరీ। దేతి మనహుఁ మధు మాహుర ఘోరీ ॥
కహి చేరి సుధి అహి కి నాహీ। స్వామిని కహిహు కథా మోహి పాహీమ్ ॥
దుఇ బరదాన భూప సన థాతీ। మాగహు ఆజు జుడ఼ఆవహు ఛాతీ ॥
సుతహి రాజు రామహి బనవాసూ। దేహు లేహు సబ సవతి హులాసు ॥
భూపతి రామ సపథ జబ కరీ। తబ మాగేహు జేహిం బచను న టరీ ॥
హోఇ అకాజు ఆజు నిసి బీతేం। బచను మోర ప్రియ మానేహు జీ తేమ్ ॥

దో. బడ఼ కుఘాతు కరి పాతకిని కహేసి కోపగృహఁ జాహు।
కాజు సఁవారేహు సజగ సబు సహసా జని పతిఆహు ॥ 22 ॥

కుబరిహి రాని ప్రానప్రియ జానీ। బార బార బడ఼ఇ బుద్ధి బఖానీ ॥
తోహి సమ హిత న మోర సంసారా। బహే జాత కి భిసి అధారా ॥
జౌం బిధి పురబ మనోరథు కాలీ। కరౌం తోహి చఖ పూతరి ఆలీ ॥
బహుబిధి చేరిహి ఆదరు దేఈ। కోపభవన గవని కైకేఈ ॥
బిపతి బీజు బరషా రితు చేరీ। భుఇఁ భి కుమతి కైకేఈ కేరీ ॥
పాఇ కపట జలు అంకుర జామా। బర దౌ దల దుఖ ఫల పరినామా ॥
కోప సమాజు సాజి సబు సోఈ। రాజు కరత నిజ కుమతి బిగోఈ ॥
రాఉర నగర కోలాహలు హోఈ। యహ కుచాలి కఛు జాన న కోఈ ॥

దో. ప్రముదిత పుర నర నారి। సబ సజహిం సుమంగలచార।
ఏక ప్రబిసహిం ఏక నిర్గమహిం భీర భూప దరబార ॥ 23 ॥

బాల సఖా సున హియఁ హరషాహీం। మిలి దస పాఁచ రామ పహిం జాహీమ్ ॥
ప్రభు ఆదరహిం ప్రేము పహిచానీ। పూఁఛహిం కుసల ఖేమ మృదు బానీ ॥
ఫిరహిం భవన ప్రియ ఆయసు పాఈ। కరత పరసపర రామ బడ఼ఆఈ ॥
కో రఘుబీర సరిస సంసారా। సీలు సనేహ నిబాహనిహారా।
జేంహి జేంహి జోని కరమ బస భ్రమహీం। తహఁ తహఁ ఈసు దేఉ యహ హమహీమ్ ॥
సేవక హమ స్వామీ సియనాహూ। హౌ నాత యహ ఓర నిబాహూ ॥
అస అభిలాషు నగర సబ కాహూ। కైకయసుతా హ్దయఁ అతి దాహూ ॥
కో న కుసంగతి పాఇ నసాఈ। రహి న నీచ మతేం చతురాఈ ॥

దో. సాఁస సమయ సానంద నృపు గయు కైకేఈ గేహఁ।
గవను నిఠురతా నికట కియ జను ధరి దేహ సనేహఁ ॥ 24 ॥

కోపభవన సుని సకుచేఉ రాఉ। భయ బస అగహుడ఼ పరి న ప్AU ॥
సురపతి బసి బాహఁబల జాకే। నరపతి సకల రహహిం రుఖ తాకేమ్ ॥
సో సుని తియ రిస గయు సుఖాఈ। దేఖహు కామ ప్రతాప బడ఼ఆఈ ॥
సూల కులిస అసి అఁగవనిహారే। తే రతినాథ సుమన సర మారే ॥
సభయ నరేసు ప్రియా పహిం గయూ। దేఖి దసా దుఖు దారున భయూ ॥
భూమి సయన పటు మోట పురానా। దిఏ డారి తన భూషణ నానా ॥
కుమతిహి కసి కుబేషతా ఫాబీ। అన అహివాతు సూచ జను భాబీ ॥
జాఇ నికట నృపు కహ మృదు బానీ। ప్రానప్రియా కేహి హేతు రిసానీ ॥

ఛం. కేహి హేతు రాని రిసాని పరసత పాని పతిహి నేవారీ।
మానహుఁ సరోష భుఅంగ భామిని బిషమ భాఁతి నిహారీ ॥
దౌ బాసనా రసనా దసన బర మరమ ఠాహరు దేఖీ।
తులసీ నృపతి భవతబ్యతా బస కామ కౌతుక లేఖీ ॥

సో. బార బార కహ రాఉ సుముఖి సులోచిని పికబచని।
కారన మోహి సునాఉ గజగామిని నిజ కోప కర ॥ 25 ॥

అనహిత తోర ప్రియా కేఇఁ కీన్హా। కేహి దుఇ సిర కేహి జము చహ లీన్హా ॥
కహు కేహి రంకహి కరౌ నరేసూ। కహు కేహి నృపహి నికాసౌం దేసూ ॥
సకుఁ తోర అరి అమరు మారీ। కాహ కీట బపురే నర నారీ ॥
జానసి మోర సుభాఉ బరోరూ। మను తవ ఆనన చంద చకోరూ ॥
ప్రియా ప్రాన సుత సరబసు మోరేం। పరిజన ప్రజా సకల బస తోరేమ్ ॥
జౌం కఛు కహౌ కపటు కరి తోహీ। భామిని రామ సపథ సత మోహీ ॥
బిహసి మాగు మనభావతి బాతా। భూషన సజహి మనోహర గాతా ॥
ఘరీ కుఘరీ సముఝి జియఁ దేఖూ। బేగి ప్రియా పరిహరహి కుబేషూ ॥

దో. యహ సుని మన గుని సపథ బడ఼ఇ బిహసి ఉఠీ మతిమంద।
భూషన సజతి బిలోకి మృగు మనహుఁ కిరాతిని ఫంద ॥ 26 ॥

పుని కహ రాఉ సుహ్రద జియఁ జానీ। ప్రేమ పులకి మృదు మంజుల బానీ ॥
భామిని భయు తోర మనభావా। ఘర ఘర నగర అనంద బధావా ॥
రామహి దేఉఁ కాలి జుబరాజూ। సజహి సులోచని మంగల సాజూ ॥
దలకి ఉఠేఉ సుని హ్రదు కఠోరూ। జను ఛుఇ గయు పాక బరతోరూ ॥
ఐసిఉ పీర బిహసి తేహి గోఈ। చోర నారి జిమి ప్రగటి న రోఈ ॥
లఖహిం న భూప కపట చతురాఈ। కోటి కుటిల మని గురూ పఢ఼ఆఈ ॥
జద్యపి నీతి నిపున నరనాహూ। నారిచరిత జలనిధి అవగాహూ ॥
కపట సనేహు బఢ఼ఆఇ బహోరీ। బోలీ బిహసి నయన ముహు మోరీ ॥

దో. మాగు మాగు పై కహహు పియ కబహుఁ న దేహు న లేహు।
దేన కహేహు బరదాన దుఇ తేఉ పావత సందేహు ॥ 27 ॥

జానేఉఁ మరము రాఉ హఁసి కహీ। తుమ్హహి కోహాబ పరమ ప్రియ అహీ ॥
థాతి రాఖి న మాగిహు క్AU। బిసరి గయు మోహి భోర సుభ్AU ॥
ఝూఠేహుఁ హమహి దోషు జని దేహూ। దుఇ కై చారి మాగి మకు లేహూ ॥
రఘుకుల రీతి సదా చలి ఆఈ। ప్రాన జాహుఁ బరు బచను న జాఈ ॥
నహిం అసత్య సమ పాతక పుంజా। గిరి సమ హోహిం కి కోటిక గుంజా ॥
సత్యమూల సబ సుకృత సుహాఏ। బేద పురాన బిదిత మను గాఏ ॥
తేహి పర రామ సపథ కరి ఆఈ। సుకృత సనేహ అవధి రఘురాఈ ॥
బాత దృఢ఼ఆఇ కుమతి హఁసి బోలీ। కుమత కుబిహగ కులహ జను ఖోలీ ॥

దో. భూప మనోరథ సుభగ బను సుఖ సుబిహంగ సమాజు।
భిల్లని జిమి ఛాడ఼న చహతి బచను భయంకరు బాజు ॥ 28 ॥

మాసపారాయణ, తేరహవాఁ విశ్రామ
సునహు ప్రానప్రియ భావత జీ కా। దేహు ఏక బర భరతహి టీకా ॥
మాగుఁ దూసర బర కర జోరీ। పురవహు నాథ మనోరథ మోరీ ॥
తాపస బేష బిసేషి ఉదాసీ। చౌదహ బరిస రాము బనబాసీ ॥
సుని మృదు బచన భూప హియఁ సోకూ। ససి కర ఛుఅత బికల జిమి కోకూ ॥
గయు సహమి నహిం కఛు కహి ఆవా। జను సచాన బన ఝపటేఉ లావా ॥
బిబరన భయు నిపట నరపాలూ। దామిని హనేఉ మనహుఁ తరు తాలూ ॥
మాథే హాథ మూది దౌ లోచన। తను ధరి సోచు లాగ జను సోచన ॥
మోర మనోరథు సురతరు ఫూలా। ఫరత కరిని జిమి హతేఉ సమూలా ॥
అవధ ఉజారి కీన్హి కైకేఈం। దీన్హసి అచల బిపతి కై నేఈమ్ ॥

దో. కవనేం అవసర కా భయు గయుఁ నారి బిస్వాస।
జోగ సిద్ధి ఫల సమయ జిమి జతిహి అబిద్యా నాస ॥ 29 ॥

ఏహి బిధి రాఉ మనహిం మన ఝాఁఖా। దేఖి కుభాఁతి కుమతి మన మాఖా ॥
భరతు కి రాఉర పూత న హోహీం। ఆనేహు మోల బేసాహి కి మోహీ ॥
జో సుని సరు అస లాగ తుమ్హారేం। కాహే న బోలహు బచను సఁభారే ॥
దేహు ఉతరు అను కరహు కి నాహీం। సత్యసంధ తుమ్హ రఘుకుల మాహీమ్ ॥
దేన కహేహు అబ జని బరు దేహూ। తజహుఁ సత్య జగ అపజసు లేహూ ॥
సత్య సరాహి కహేహు బరు దేనా। జానేహు లేఇహి మాగి చబేనా ॥
సిబి దధీచి బలి జో కఛు భాషా। తను ధను తజేఉ బచన పను రాఖా ॥
అతి కటు బచన కహతి కైకేఈ। మానహుఁ లోన జరే పర దేఈ ॥

దో. ధరమ ధురంధర ధీర ధరి నయన ఉఘారే రాయఁ।
సిరు ధుని లీన్హి ఉసాస అసి మారేసి మోహి కుఠాయఁ ॥ 30 ॥

ఆగేం దీఖి జరత రిస భారీ। మనహుఁ రోష తరవారి ఉఘారీ ॥
మూఠి కుబుద్ధి ధార నిఠురాఈ। ధరీ కూబరీం సాన బనాఈ ॥
లఖీ మహీప కరాల కఠోరా। సత్య కి జీవను లేఇహి మోరా ॥
బోలే రాఉ కఠిన కరి ఛాతీ। బానీ సబినయ తాసు సోహాతీ ॥
ప్రియా బచన కస కహసి కుభాఁతీ। భీర ప్రతీతి ప్రీతి కరి హాఁతీ ॥
మోరేం భరతు రాము దుఇ ఆఁఖీ। సత్య కహుఁ కరి సంకరూ సాఖీ ॥
అవసి దూతు మైం పఠిబ ప్రాతా। ఐహహిం బేగి సునత దౌ భ్రాతా ॥
సుదిన సోధి సబు సాజు సజాఈ। దేఉఁ భరత కహుఁ రాజు బజాఈ ॥

దో. లోభు న రామహి రాజు కర బహుత భరత పర ప్రీతి।
మైం బడ఼ ఛోట బిచారి జియఁ కరత రహేఉఁ నృపనీతి ॥ 31 ॥

రామ సపథ సత కహూఁ సుభ్AU। రామమాతు కఛు కహేఉ న క్AU ॥
మైం సబు కీన్హ తోహి బిను పూఁఛేం। తేహి తేం పరేఉ మనోరథు ఛూఛేమ్ ॥
రిస పరిహరూ అబ మంగల సాజూ। కఛు దిన గేఁ భరత జుబరాజూ ॥
ఏకహి బాత మోహి దుఖు లాగా। బర దూసర అసమంజస మాగా ॥
అజహుఁ హృదయ జరత తేహి ఆఁచా। రిస పరిహాస కి సాఁచేహుఁ సాఁచా ॥
కహు తజి రోషు రామ అపరాధూ। సబు కౌ కహి రాము సుఠి సాధూ ॥
తుహూఁ సరాహసి కరసి సనేహూ। అబ సుని మోహి భయు సందేహూ ॥
జాసు సుభాఉ అరిహి అనుకూలా। సో కిమి కరిహి మాతు ప్రతికూలా ॥

దో. ప్రియా హాస రిస పరిహరహి మాగు బిచారి బిబేకు।
జేహిం దేఖాఁ అబ నయన భరి భరత రాజ అభిషేకు ॥ 32 ॥

జిఐ మీన బరూ బారి బిహీనా। మని బిను ఫనికు జిఐ దుఖ దీనా ॥
కహుఁ సుభాఉ న ఛలు మన మాహీం। జీవను మోర రామ బిను నాహీమ్ ॥
సముఝి దేఖు జియఁ ప్రియా ప్రబీనా। జీవను రామ దరస ఆధీనా ॥
సుని మ్రదు బచన కుమతి అతి జరీ। మనహుఁ అనల ఆహుతి ఘృత పరీ ॥
కహి కరహు కిన కోటి ఉపాయా। ఇహాఁ న లాగిహి రాఉరి మాయా ॥
దేహు కి లేహు అజసు కరి నాహీం। మోహి న బహుత ప్రపంచ సోహాహీం।
రాము సాధు తుమ్హ సాధు సయానే। రామమాతు భలి సబ పహిచానే ॥
జస కౌసిలాఁ మోర భల తాకా। తస ఫలు ఉన్హహి దేఉఁ కరి సాకా ॥

దో. హోత ప్రాత మునిబేష ధరి జౌం న రాము బన జాహిం।
మోర మరను రాఉర అజస నృప సముఝిఅ మన మాహిమ్ ॥ 33 ॥

అస కహి కుటిల భీ ఉఠి ఠాఢ఼ఈ। మానహుఁ రోష తరంగిని బాఢ఼ఈ ॥
పాప పహార ప్రగట భి సోఈ। భరీ క్రోధ జల జాఇ న జోఈ ॥
దౌ బర కూల కఠిన హఠ ధారా। భవఁర కూబరీ బచన ప్రచారా ॥
ఢాహత భూపరూప తరు మూలా। చలీ బిపతి బారిధి అనుకూలా ॥
లఖీ నరేస బాత ఫురి సాఁచీ। తియ మిస మీచు సీస పర నాచీ ॥
గహి పద బినయ కీన్హ బైఠారీ। జని దినకర కుల హోసి కుఠారీ ॥
మాగు మాథ అబహీం దేఉఁ తోహీ। రామ బిరహఁ జని మారసి మోహీ ॥
రాఖు రామ కహుఁ జేహి తేహి భాఁతీ। నాహిం త జరిహి జనమ భరి ఛాతీ ॥

దో. దేఖీ బ్యాధి అసాధ నృపు పరేఉ ధరని ధుని మాథ।
కహత పరమ ఆరత బచన రామ రామ రఘునాథ ॥ 34 ॥

బ్యాకుల రాఉ సిథిల సబ గాతా। కరిని కలపతరు మనహుఁ నిపాతా ॥
కంఠు సూఖ ముఖ ఆవ న బానీ। జను పాఠీను దీన బిను పానీ ॥
పుని కహ కటు కఠోర కైకేఈ। మనహుఁ ఘాయ మహుఁ మాహుర దేఈ ॥
జౌం అంతహుఁ అస కరతబు రహేఊ। మాగు మాగు తుమ్హ కేహిం బల కహేఊ ॥
దుఇ కి హోఇ ఏక సమయ భుఆలా। హఁసబ ఠఠాఇ ఫులాఉబ గాలా ॥
దాని కహాఉబ అరు కృపనాఈ। హోఇ కి ఖేమ కుసల రౌతాఈ ॥
ఛాడ఼హు బచను కి ధీరజు ధరహూ। జని అబలా జిమి కరునా కరహూ ॥
తను తియ తనయ ధాము ధను ధరనీ। సత్యసంధ కహుఁ తృన సమ బరనీ ॥

దో. మరమ బచన సుని రాఉ కహ కహు కఛు దోషు న తోర।
లాగేఉ తోహి పిసాచ జిమి కాలు కహావత మోర ॥ 35 ॥ û

చహత న భరత భూపతహి భోరేం। బిధి బస కుమతి బసీ జియ తోరేమ్ ॥
సో సబు మోర పాప పరినామూ। భయు కుఠాహర జేహిం బిధి బామూ ॥
సుబస బసిహి ఫిరి అవధ సుహాఈ। సబ గున ధామ రామ ప్రభుతాఈ ॥
కరిహహిం భాఇ సకల సేవకాఈ। హోఇహి తిహుఁ పుర రామ బడ఼ఆఈ ॥
తోర కలంకు మోర పఛిత్AU। ముఏహుఁ న మిటహి న జాఇహి క్AU ॥
అబ తోహి నీక లాగ కరు సోఈ। లోచన ఓట బైఠు ముహు గోఈ ॥
జబ లగి జిఔం కహుఁ కర జోరీ। తబ లగి జని కఛు కహసి బహోరీ ॥
ఫిరి పఛితైహసి అంత అభాగీ। మారసి గాఇ నహారు లాగీ ॥

దో. పరేఉ రాఉ కహి కోటి బిధి కాహే కరసి నిదాను।
కపట సయాని న కహతి కఛు జాగతి మనహుఁ మసాను ॥ 36 ॥

రామ రామ రట బికల భుఆలూ। జను బిను పంఖ బిహంగ బేహాలూ ॥
హృదయఁ మనావ భోరు జని హోఈ। రామహి జాఇ కహై జని కోఈ ॥
ఉదు కరహు జని రబి రఘుకుల గుర। అవధ బిలోకి సూల హోఇహి ఉర ॥
భూప ప్రీతి కైకి కఠినాఈ। ఉభయ అవధి బిధి రచీ బనాఈ ॥
బిలపత నృపహి భయు భినుసారా। బీనా బేను సంఖ ధుని ద్వారా ॥
పఢ఼హిం భాట గున గావహిం గాయక। సునత నృపహి జను లాగహిం సాయక ॥
మంగల సకల సోహాహిం న కైసేం। సహగామినిహి బిభూషన జైసేమ్ ॥
తేహిం నిసి నీద పరీ నహి కాహూ। రామ దరస లాలసా ఉఛాహూ ॥

దో. ద్వార భీర సేవక సచివ కహహిం ఉదిత రబి దేఖి।
జాగేఉ అజహుఁ న అవధపతి కారను కవను బిసేషి ॥ 37 ॥

పఛిలే పహర భూపు నిత జాగా। ఆజు హమహి బడ఼ అచరజు లాగా ॥
జాహు సుమంత్ర జగావహు జాఈ। కీజిఅ కాజు రజాయసు పాఈ ॥
గే సుమంత్రు తబ రాఉర మాహీ। దేఖి భయావన జాత డేరాహీమ్ ॥
ధాఇ ఖాఇ జను జాఇ న హేరా। మానహుఁ బిపతి బిషాద బసేరా ॥
పూఛేం కౌ న ఊతరు దేఈ। గే జేంహిం భవన భూప కైకఈఇ ॥
కహి జయజీవ బైఠ సిరు నాఈ। దైఖి భూప గతి గయు సుఖాఈ ॥
సోచ బికల బిబరన మహి పరేఊ। మానహుఁ కమల మూలు పరిహరేఊ ॥
సచిఉ సభీత సకి నహిం పూఁఛీ। బోలీ అసుభ భరీ సుభ ఛూఛీ ॥

దో. పరీ న రాజహి నీద నిసి హేతు జాన జగదీసు।
రాము రాము రటి భోరు కియ కహి న మరము మహీసు ॥ 38 ॥

ఆనహు రామహి బేగి బోలాఈ। సమాచార తబ పూఁఛేహు ఆఈ ॥
చలేఉ సుమంత్ర రాయ రూఖ జానీ। లఖీ కుచాలి కీన్హి కఛు రానీ ॥
సోచ బికల మగ పరి న ప్AU। రామహి బోలి కహిహి కా ర్AU ॥
ఉర ధరి ధీరజు గయు దుఆరేం। పూఛఁహిం సకల దేఖి మను మారేమ్ ॥
సమాధాను కరి సో సబహీ కా। గయు జహాఁ దినకర కుల టీకా ॥
రాము సుమంత్రహి ఆవత దేఖా। ఆదరు కీన్హ పితా సమ లేఖా ॥
నిరఖి బదను కహి భూప రజాఈ। రఘుకులదీపహి చలేఉ లేవాఈ ॥
రాము కుభాఁతి సచివ సఁగ జాహీం। దేఖి లోగ జహఁ తహఁ బిలఖాహీమ్ ॥

దో. జాఇ దీఖ రఘుబంసమని నరపతి నిపట కుసాజు ॥
సహమి పరేఉ లఖి సింఘినిహి మనహుఁ బృద్ధ గజరాజు ॥ 39 ॥

సూఖహిం అధర జరి సబు అంగూ। మనహుఁ దీన మనిహీన భుఅంగూ ॥
సరుష సమీప దీఖి కైకేఈ। మానహుఁ మీచు ఘరీ గని లేఈ ॥
కరునామయ మృదు రామ సుభ్AU। ప్రథమ దీఖ దుఖు సునా న క్AU ॥
తదపి ధీర ధరి సము బిచారీ। పూఁఛీ మధుర బచన మహతారీ ॥
మోహి కహు మాతు తాత దుఖ కారన। కరిఅ జతన జేహిం హోఇ నివారన ॥
సునహు రామ సబు కారన ఏహూ। రాజహి తుమ పర బహుత సనేహూ ॥
దేన కహేన్హి మోహి దుఇ బరదానా। మాగేఉఁ జో కఛు మోహి సోహానా।
సో సుని భయు భూప ఉర సోచూ। ఛాడ఼ఇ న సకహిం తుమ్హార సఁకోచూ ॥

దో. సుత సనేహ ఇత బచను ఉత సంకట పరేఉ నరేసు।
సకహు న ఆయసు ధరహు సిర మేటహు కఠిన కలేసు ॥ 40 ॥

నిధరక బైఠి కహి కటు బానీ। సునత కఠినతా అతి అకులానీ ॥
జీభ కమాన బచన సర నానా। మనహుఁ మహిప మృదు లచ్ఛ సమానా ॥
జను కఠోరపను ధరేం సరీరూ। సిఖి ధనుషబిద్యా బర బీరూ ॥
సబ ప్రసంగు రఘుపతిహి సునాఈ। బైఠి మనహుఁ తను ధరి నిఠురాఈ ॥
మన ముసకాఇ భానుకుల భాను। రాము సహజ ఆనంద నిధానూ ॥
బోలే బచన బిగత సబ దూషన। మృదు మంజుల జను బాగ బిభూషన ॥
సును జననీ సోఇ సుతు బడ఼భాగీ। జో పితు మాతు బచన అనురాగీ ॥
తనయ మాతు పితు తోషనిహారా। దుర్లభ జనని సకల సంసారా ॥

దో. మునిగన మిలను బిసేషి బన సబహి భాఁతి హిత మోర।
తేహి మహఁ పితు ఆయసు బహురి సంమత జననీ తోర ॥ 41 ॥

భరత ప్రానప్రియ పావహిం రాజూ। బిధి సబ బిధి మోహి సనముఖ ఆజు।
జోం న జాఉఁ బన ఐసేహు కాజా। ప్రథమ గనిఅ మోహి మూఢ఼ సమాజా ॥
సేవహిం అరఁడు కలపతరు త్యాగీ। పరిహరి అమృత లేహిం బిషు మాగీ ॥
తేఉ న పాఇ అస సము చుకాహీం। దేఖు బిచారి మాతు మన మాహీమ్ ॥
అంబ ఏక దుఖు మోహి బిసేషీ। నిపట బికల నరనాయకు దేఖీ ॥
థోరిహిం బాత పితహి దుఖ భారీ। హోతి ప్రతీతి న మోహి మహతారీ ॥
రాఉ ధీర గున ఉదధి అగాధూ। భా మోహి తే కఛు బడ఼ అపరాధూ ॥
జాతేం మోహి న కహత కఛు ర్AU। మోరి సపథ తోహి కహు సతిభ్AU ॥

దో. సహజ సరల రఘుబర బచన కుమతి కుటిల కరి జాన।
చలి జోంక జల బక్రగతి జద్యపి సలిలు సమాన ॥ 42 ॥

రహసీ రాని రామ రుఖ పాఈ। బోలీ కపట సనేహు జనాఈ ॥
సపథ తుమ్హార భరత కై ఆనా। హేతు న దూసర మై కఛు జానా ॥
తుమ్హ అపరాధ జోగు నహిం తాతా। జననీ జనక బంధు సుఖదాతా ॥
రామ సత్య సబు జో కఛు కహహూ। తుమ్హ పితు మాతు బచన రత అహహూ ॥
పితహి బుఝాఇ కహహు బలి సోఈ। చౌథేంపన జేహిం అజసు న హోఈ ॥
తుమ్హ సమ సుఅన సుకృత జేహిం దీన్హే। ఉచిత న తాసు నిరాదరు కీన్హే ॥
లాగహిం కుముఖ బచన సుభ కైసే। మగహఁ గయాదిక తీరథ జైసే ॥
రామహి మాతు బచన సబ భాఏ। జిమి సురసరి గత సలిల సుహాఏ ॥

దో. గి మురుఛా రామహి సుమిరి నృప ఫిరి కరవట లీన్హ।
సచివ రామ ఆగమన కహి బినయ సమయ సమ కీన్హ ॥ 43 ॥

అవనిప అకని రాము పగు ధారే। ధరి ధీరజు తబ నయన ఉఘారే ॥
సచివఁ సఁభారి రాఉ బైఠారే। చరన పరత నృప రాము నిహారే ॥
లిఏ సనేహ బికల ఉర లాఈ। గై మని మనహుఁ ఫనిక ఫిరి పాఈ ॥
రామహి చితి రహేఉ నరనాహూ। చలా బిలోచన బారి ప్రబాహూ ॥
సోక బిబస కఛు కహై న పారా। హృదయఁ లగావత బారహిం బారా ॥
బిధిహి మనావ రాఉ మన మాహీం। జేహిం రఘునాథ న కానన జాహీమ్ ॥
సుమిరి మహేసహి కహి నిహోరీ। బినతీ సునహు సదాసివ మోరీ ॥
ఆసుతోష తుమ్హ అవఢర దానీ। ఆరతి హరహు దీన జను జానీ ॥

దో. తుమ్హ ప్రేరక సబ కే హృదయఁ సో మతి రామహి దేహు।
బచను మోర తజి రహహి ఘర పరిహరి సీలు సనేహు ॥ 44 ॥

అజసు హౌ జగ సుజసు నస్AU। నరక పరౌ బరు సురపురు జ్AU ॥
సబ దుఖ దుసహ సహావహు మోహీ। లోచన ఓట రాము జని హోంహీ ॥
అస మన గుని రాఉ నహిం బోలా। పీపర పాత సరిస మను డోలా ॥
రఘుపతి పితహి ప్రేమబస జానీ। పుని కఛు కహిహి మాతు అనుమానీ ॥
దేస కాల అవసర అనుసారీ। బోలే బచన బినీత బిచారీ ॥
తాత కహుఁ కఛు కరుఁ ఢిఠాఈ। అనుచితు ఛమబ జాని లరికాఈ ॥
అతి లఘు బాత లాగి దుఖు పావా। కాహుఁ న మోహి కహి ప్రథమ జనావా ॥
దేఖి గోసాఇఁహి పూఁఛిఉఁ మాతా। సుని ప్రసంగు భే సీతల గాతా ॥

దో. మంగల సమయ సనేహ బస సోచ పరిహరిఅ తాత।
ఆయసు దేఇఅ హరషి హియఁ కహి పులకే ప్రభు గాత ॥ 45 ॥

ధన్య జనము జగతీతల తాసూ। పితహి ప్రమోదు చరిత సుని జాసూ ॥
చారి పదారథ కరతల తాకేం। ప్రియ పితు మాతు ప్రాన సమ జాకేమ్ ॥
ఆయసు పాలి జనమ ఫలు పాఈ। ఐహుఁ బేగిహిం హౌ రజాఈ ॥
బిదా మాతు సన ఆవుఁ మాగీ। చలిహుఁ బనహి బహురి పగ లాగీ ॥
అస కహి రామ గవను తబ కీన్హా। భూప సోక బసు ఉతరు న దీన్హా ॥
నగర బ్యాపి గి బాత సుతీఛీ। ఛుఅత చఢ఼ఈ జను సబ తన బీఛీ ॥
సుని భే బికల సకల నర నారీ। బేలి బిటప జిమి దేఖి దవారీ ॥
జో జహఁ సుని ధుని సిరు సోఈ। బడ఼ బిషాదు నహిం ధీరజు హోఈ ॥

దో. ముఖ సుఖాహిం లోచన స్త్రవహి సోకు న హృదయఁ సమాఇ।
మనహుఁ కరున రస కటకీ ఉతరీ అవధ బజాఇ ॥ 46 ॥

మిలేహి మాఝ బిధి బాత బేగారీ। జహఁ తహఁ దేహిం కైకేఇహి గారీ ॥
ఏహి పాపినిహి బూఝి కా పరేఊ। ఛాఇ భవన పర పావకు ధరేఊ ॥
నిజ కర నయన కాఢ఼ఇ చహ దీఖా। డారి సుధా బిషు చాహత చీఖా ॥
కుటిల కఠోర కుబుద్ధి అభాగీ। భి రఘుబంస బేను బన ఆగీ ॥
పాలవ బైఠి పేడ఼ఉ ఏహిం కాటా। సుఖ మహుఁ సోక ఠాటు ధరి ఠాటా ॥
సదా రాము ఏహి ప్రాన సమానా। కారన కవన కుటిలపను ఠానా ॥
సత్య కహహిం కబి నారి సుభ్AU। సబ బిధి అగహు అగాధ దుర్AU ॥
నిజ ప్రతిబింబు బరుకు గహి జాఈ। జాని న జాఇ నారి గతి భాఈ ॥

దో. కాహ న పావకు జారి సక కా న సముద్ర సమాఇ।
కా న కరై అబలా ప్రబల కేహి జగ కాలు న ఖాఇ ॥ 47 ॥

కా సునాఇ బిధి కాహ సునావా। కా దేఖాఇ చహ కాహ దేఖావా ॥
ఏక కహహిం భల భూప న కీన్హా। బరు బిచారి నహిం కుమతిహి దీన్హా ॥
జో హఠి భయు సకల దుఖ భాజను। అబలా బిబస గ్యాను గును గా జను ॥
ఏక ధరమ పరమితి పహిచానే। నృపహి దోసు నహిం దేహిం సయానే ॥
సిబి దధీచి హరిచంద కహానీ। ఏక ఏక సన కహహిం బఖానీ ॥
ఏక భరత కర సంమత కహహీం। ఏక ఉదాస భాయఁ సుని రహహీమ్ ॥
కాన మూది కర రద గహి జీహా। ఏక కహహిం యహ బాత అలీహా ॥
సుకృత జాహిం అస కహత తుమ్హారే। రాము భరత కహుఁ ప్రానపిఆరే ॥

దో. చందు చవై బరు అనల కన సుధా హోఇ బిషతూల।
సపనేహుఁ కబహుఁ న కరహిం కిఛు భరతు రామ ప్రతికూల ॥ 48 ॥

ఏక బిధాతహిం దూషను దేంహీం। సుధా దేఖాఇ దీన్హ బిషు జేహీమ్ ॥
ఖరభరు నగర సోచు సబ కాహూ। దుసహ దాహు ఉర మిటా ఉఛాహూ ॥
బిప్రబధూ కులమాన్య జఠేరీ। జే ప్రియ పరమ కైకేఈ కేరీ ॥
లగీం దేన సిఖ సీలు సరాహీ। బచన బానసమ లాగహిం తాహీ ॥
భరతు న మోహి ప్రియ రామ సమానా। సదా కహహు యహు సబు జగు జానా ॥
కరహు రామ పర సహజ సనేహూ। కేహిం అపరాధ ఆజు బను దేహూ ॥
కబహుఁ న కియహు సవతి ఆరేసూ। ప్రీతి ప్రతీతి జాన సబు దేసూ ॥
కౌసల్యాఁ అబ కాహ బిగారా। తుమ్హ జేహి లాగి బజ్ర పుర పారా ॥

దో. సీయ కి పియ సఁగు పరిహరిహి లఖను కి రహిహహిం ధామ।
రాజు కి భూఁజబ భరత పుర నృపు కి జీహి బిను రామ ॥ 49 ॥

అస బిచారి ఉర ఛాడ఼హు కోహూ। సోక కలంక కోఠి జని హోహూ ॥
భరతహి అవసి దేహు జుబరాజూ। కానన కాహ రామ కర కాజూ ॥
నాహిన రాము రాజ కే భూఖే। ధరమ ధురీన బిషయ రస రూఖే ॥
గుర గృహ బసహుఁ రాము తజి గేహూ। నృప సన అస బరు దూసర లేహూ ॥
జౌం నహిం లగిహహు కహేం హమారే। నహిం లాగిహి కఛు హాథ తుమ్హారే ॥
జౌం పరిహాస కీన్హి కఛు హోఈ। తౌ కహి ప్రగట జనావహు సోఈ ॥
రామ సరిస సుత కానన జోగూ। కాహ కహిహి సుని తుమ్హ కహుఁ లోగూ ॥
ఉఠహు బేగి సోఇ కరహు ఉపాఈ। జేహి బిధి సోకు కలంకు నసాఈ ॥

ఛం. జేహి భాఁతి సోకు కలంకు జాఇ ఉపాయ కరి కుల పాలహీ।
హఠి ఫేరు రామహి జాత బన జని బాత దూసరి చాలహీ ॥
జిమి భాను బిను దిను ప్రాన బిను తను చంద బిను జిమి జామినీ।
తిమి అవధ తులసీదాస ప్రభు బిను సముఝి ధౌం జియఁ భామినీ ॥

సో. సఖిన్హ సిఖావను దీన్హ సునత మధుర పరినామ హిత।
తేఇఁ కఛు కాన న కీన్హ కుటిల ప్రబోధీ కూబరీ ॥ 50 ॥

ఉతరు న దేఇ దుసహ రిస రూఖీ। మృగిన్హ చితవ జను బాఘిని భూఖీ ॥
బ్యాధి అసాధి జాని తిన్హ త్యాగీ। చలీం కహత మతిమంద అభాగీ ॥
రాజు కరత యహ దైఅఁ బిగోఈ। కీన్హేసి అస జస కరి న కోఈ ॥
ఏహి బిధి బిలపహిం పుర నర నారీం। దేహిం కుచాలిహి కోటిక గారీమ్ ॥
జరహిం బిషమ జర లేహిం ఉసాసా। కవని రామ బిను జీవన ఆసా ॥
బిపుల బియోగ ప్రజా అకులానీ। జను జలచర గన సూఖత పానీ ॥
అతి బిషాద బస లోగ లోగాఈ। గే మాతు పహిం రాము గోసాఈ ॥
ముఖ ప్రసన్న చిత చౌగున చ్AU। మిటా సోచు జని రాఖై ర్AU ॥
దో. నవ గయందు రఘుబీర మను రాజు అలాన సమాన।
ఛూట జాని బన గవను సుని ఉర అనందు అధికాన ॥ 51 ॥

రఘుకులతిలక జోరి దౌ హాథా। ముదిత మాతు పద నాయు మాథా ॥
దీన్హి అసీస లాఇ ఉర లీన్హే। భూషన బసన నిఛావరి కీన్హే ॥
బార బార ముఖ చుంబతి మాతా। నయన నేహ జలు పులకిత గాతా ॥
గోద రాఖి పుని హృదయఁ లగాఏ। స్త్రవత ప్రేనరస పయద సుహాఏ ॥
ప్రేము ప్రమోదు న కఛు కహి జాఈ। రంక ధనద పదబీ జను పాఈ ॥
సాదర సుందర బదను నిహారీ। బోలీ మధుర బచన మహతారీ ॥
కహహు తాత జననీ బలిహారీ। కబహిం లగన ముద మంగలకారీ ॥
సుకృత సీల సుఖ సీవఁ సుహాఈ। జనమ లాభ కి అవధి అఘాఈ ॥

దో. జేహి చాహత నర నారి సబ అతి ఆరత ఏహి భాఁతి।
జిమి చాతక చాతకి తృషిత బృష్టి సరద రితు స్వాతి ॥ 52 ॥

తాత జాఉఁ బలి బేగి నహాహూ। జో మన భావ మధుర కఛు ఖాహూ ॥
పితు సమీప తబ జాఏహు భైఆ। భి బడ఼ఇ బార జాఇ బలి మైఆ ॥
మాతు బచన సుని అతి అనుకూలా। జను సనేహ సురతరు కే ఫూలా ॥
సుఖ మకరంద భరే శ్రియమూలా। నిరఖి రామ మను భవరుఁ న భూలా ॥
ధరమ ధురీన ధరమ గతి జానీ। కహేఉ మాతు సన అతి మృదు బానీ ॥
పితాఁ దీన్హ మోహి కానన రాజూ। జహఁ సబ భాఁతి మోర బడ఼ కాజూ ॥
ఆయసు దేహి ముదిత మన మాతా। జేహిం ముద మంగల కానన జాతా ॥
జని సనేహ బస డరపసి భోరేం। ఆనఁదు అంబ అనుగ్రహ తోరేమ్ ॥

దో. బరష చారిదస బిపిన బసి కరి పితు బచన ప్రమాన।
ఆఇ పాయ పుని దేఖిహుఁ మను జని కరసి మలాన ॥ 53 ॥

బచన బినీత మధుర రఘుబర కే। సర సమ లగే మాతు ఉర కరకే ॥
సహమి సూఖి సుని సీతలి బానీ। జిమి జవాస పరేం పావస పానీ ॥
కహి న జాఇ కఛు హృదయ బిషాదూ। మనహుఁ మృగీ సుని కేహరి నాదూ ॥
నయన సజల తన థర థర కాఁపీ। మాజహి ఖాఇ మీన జను మాపీ ॥
ధరి ధీరజు సుత బదను నిహారీ। గదగద బచన కహతి మహతారీ ॥
తాత పితహి తుమ్హ ప్రానపిఆరే। దేఖి ముదిత నిత చరిత తుమ్హారే ॥
రాజు దేన కహుఁ సుభ దిన సాధా। కహేఉ జాన బన కేహిం అపరాధా ॥
తాత సునావహు మోహి నిదానూ। కో దినకర కుల భయు కృసానూ ॥

దో. నిరఖి రామ రుఖ సచివసుత కారను కహేఉ బుఝాఇ।
సుని ప్రసంగు రహి మూక జిమి దసా బరని నహిం జాఇ ॥ 54 ॥

రాఖి న సకి న కహి సక జాహూ। దుహూఁ భాఁతి ఉర దారున దాహూ ॥
లిఖత సుధాకర గా లిఖి రాహూ। బిధి గతి బామ సదా సబ కాహూ ॥
ధరమ సనేహ ఉభయఁ మతి ఘేరీ। భి గతి సాఁప ఛుఛుందరి కేరీ ॥
రాఖుఁ సుతహి కరుఁ అనురోధూ। ధరము జాఇ అరు బంధు బిరోధూ ॥
కహుఁ జాన బన తౌ బడ఼ఇ హానీ। సంకట సోచ బిబస భి రానీ ॥
బహురి సముఝి తియ ధరము సయానీ। రాము భరతు దౌ సుత సమ జానీ ॥
సరల సుభాఉ రామ మహతారీ। బోలీ బచన ధీర ధరి భారీ ॥
తాత జాఉఁ బలి కీన్హేహు నీకా। పితు ఆయసు సబ ధరమక టీకా ॥

దో. రాజు దేన కహి దీన్హ బను మోహి న సో దుఖ లేసు।
తుమ్హ బిను భరతహి భూపతిహి ప్రజహి ప్రచండ కలేసు ॥ 55 ॥

జౌం కేవల పితు ఆయసు తాతా। తౌ జని జాహు జాని బడ఼ఇ మాతా ॥
జౌం పితు మాతు కహేఉ బన జానా। తౌం కానన సత అవధ సమానా ॥
పితు బనదేవ మాతు బనదేవీ। ఖగ మృగ చరన సరోరుహ సేవీ ॥
అంతహుఁ ఉచిత నృపహి బనబాసూ। బయ బిలోకి హియఁ హోఇ హరాఁసూ ॥
బడ఼భాగీ బను అవధ అభాగీ। జో రఘుబంసతిలక తుమ్హ త్యాగీ ॥
జౌం సుత కహౌ సంగ మోహి లేహూ। తుమ్హరే హృదయఁ హోఇ సందేహూ ॥
పూత పరమ ప్రియ తుమ్హ సబహీ కే। ప్రాన ప్రాన కే జీవన జీ కే ॥
తే తుమ్హ కహహు మాతు బన జ్AUఁ। మైం సుని బచన బైఠి పఛిత్AUఁ ॥

దో. యహ బిచారి నహిం కరుఁ హఠ ఝూఠ సనేహు బఢ఼ఆఇ।
మాని మాతు కర నాత బలి సురతి బిసరి జని జాఇ ॥ 56 ॥

దేవ పితర సబ తున్హహి గోసాఈ। రాఖహుఁ పలక నయన కీ నాఈ ॥
అవధి అంబు ప్రియ పరిజన మీనా। తుమ్హ కరునాకర ధరమ ధురీనా ॥
అస బిచారి సోఇ కరహు ఉపాఈ। సబహి జిఅత జేహిం భేంటేహు ఆఈ ॥
జాహు సుఖేన బనహి బలి జ్AUఁ। కరి అనాథ జన పరిజన గ్AUఁ ॥
సబ కర ఆజు సుకృత ఫల బీతా। భయు కరాల కాలు బిపరీతా ॥
బహుబిధి బిలపి చరన లపటానీ। పరమ అభాగిని ఆపుహి జానీ ॥
దారున దుసహ దాహు ఉర బ్యాపా। బరని న జాహిం బిలాప కలాపా ॥
రామ ఉఠాఇ మాతు ఉర లాఈ। కహి మృదు బచన బహురి సముఝాఈ ॥

దో. సమాచార తేహి సమయ సుని సీయ ఉఠీ అకులాఇ।
జాఇ సాసు పద కమల జుగ బంది బైఠి సిరు నాఇ ॥ 57 ॥

దీన్హి అసీస సాసు మృదు బానీ। అతి సుకుమారి దేఖి అకులానీ ॥
బైఠి నమితముఖ సోచతి సీతా। రూప రాసి పతి ప్రేమ పునీతా ॥
చలన చహత బన జీవననాథూ। కేహి సుకృతీ సన హోఇహి సాథూ ॥
కీ తను ప్రాన కి కేవల ప్రానా। బిధి కరతబు కఛు జాఇ న జానా ॥
చారు చరన నఖ లేఖతి ధరనీ। నూపుర ముఖర మధుర కబి బరనీ ॥
మనహుఁ ప్రేమ బస బినతీ కరహీం। హమహి సీయ పద జని పరిహరహీమ్ ॥
మంజు బిలోచన మోచతి బారీ। బోలీ దేఖి రామ మహతారీ ॥
తాత సునహు సియ అతి సుకుమారీ। సాసు ససుర పరిజనహి పిఆరీ ॥

దో. పితా జనక భూపాల మని ససుర భానుకుల భాను।
పతి రబికుల కైరవ బిపిన బిధు గున రూప నిధాను ॥ 58 ॥

మైం పుని పుత్రబధూ ప్రియ పాఈ। రూప రాసి గున సీల సుహాఈ ॥
నయన పుతరి కరి ప్రీతి బఢ఼ఆఈ। రాఖేఉఁ ప్రాన జానికిహిం లాఈ ॥
కలపబేలి జిమి బహుబిధి లాలీ। సీంచి సనేహ సలిల ప్రతిపాలీ ॥
ఫూలత ఫలత భయు బిధి బామా। జాని న జాఇ కాహ పరినామా ॥
పలఁగ పీఠ తజి గోద హిండ఼ఓరా। సియఁ న దీన్హ పగు అవని కఠోరా ॥
జిఅనమూరి జిమి జోగవత రహూఁ। దీప బాతి నహిం టారన కహూఁ ॥
సోఇ సియ చలన చహతి బన సాథా। ఆయసు కాహ హోఇ రఘునాథా।
చంద కిరన రస రసిక చకోరీ। రబి రుఖ నయన సకి కిమి జోరీ ॥

దో. కరి కేహరి నిసిచర చరహిం దుష్ట జంతు బన భూరి।
బిష బాటికాఁ కి సోహ సుత సుభగ సజీవని మూరి ॥ 59 ॥

బన హిత కోల కిరాత కిసోరీ। రచీం బిరంచి బిషయ సుఖ భోరీ ॥
పాఇన కృమి జిమి కఠిన సుభ్AU। తిన్హహి కలేసు న కానన క్AU ॥
కై తాపస తియ కానన జోగూ। జిన్హ తప హేతు తజా సబ భోగూ ॥
సియ బన బసిహి తాత కేహి భాఁతీ। చిత్రలిఖిత కపి దేఖి డేరాతీ ॥
సురసర సుభగ బనజ బన చారీ। డాబర జోగు కి హంసకుమారీ ॥
అస బిచారి జస ఆయసు హోఈ। మైం సిఖ దేఉఁ జానకిహి సోఈ ॥
జౌం సియ భవన రహై కహ అంబా। మోహి కహఁ హోఇ బహుత అవలంబా ॥
సుని రఘుబీర మాతు ప్రియ బానీ। సీల సనేహ సుధాఁ జను సానీ ॥

దో. కహి ప్రియ బచన బిబేకమయ కీన్హి మాతు పరితోష।
లగే ప్రబోధన జానకిహి ప్రగటి బిపిన గున దోష ॥ 60 ॥

మాసపారాయణ, చౌదహవాఁ విశ్రామ
మాతు సమీప కహత సకుచాహీం। బోలే సము సముఝి మన మాహీమ్ ॥
రాజకుమారి సిఖావన సునహూ। ఆన భాఁతి జియఁ జని కఛు గునహూ ॥
ఆపన మోర నీక జౌం చహహూ। బచను హమార మాని గృహ రహహూ ॥
ఆయసు మోర సాసు సేవకాఈ। సబ బిధి భామిని భవన భలాఈ ॥
ఏహి తే అధిక ధరము నహిం దూజా। సాదర సాసు ససుర పద పూజా ॥
జబ జబ మాతు కరిహి సుధి మోరీ। హోఇహి ప్రేమ బికల మతి భోరీ ॥
తబ తబ తుమ్హ కహి కథా పురానీ। సుందరి సముఝాఏహు మృదు బానీ ॥
కహుఁ సుభాయఁ సపథ సత మోహీ। సుముఖి మాతు హిత రాఖుఁ తోహీ ॥

దో. గుర శ్రుతి సంమత ధరమ ఫలు పాఇఅ బినహిం కలేస।
హఠ బస సబ సంకట సహే గాలవ నహుష నరేస ॥ 61 ॥

మైం పుని కరి ప్రవాన పితు బానీ। బేగి ఫిరబ సును సుముఖి సయానీ ॥
దివస జాత నహిం లాగిహి బారా। సుందరి సిఖవను సునహు హమారా ॥
జౌ హఠ కరహు ప్రేమ బస బామా। తౌ తుమ్హ దుఖు పాఉబ పరినామా ॥
కానను కఠిన భయంకరు భారీ। ఘోర ఘాము హిమ బారి బయారీ ॥
కుస కంటక మగ కాఁకర నానా। చలబ పయాదేహిం బిను పదత్రానా ॥
చరన కమల ముదు మంజు తుమ్హారే। మారగ అగమ భూమిధర భారే ॥
కందర ఖోహ నదీం నద నారే। అగమ అగాధ న జాహిం నిహారే ॥
భాలు బాఘ బృక కేహరి నాగా। కరహిం నాద సుని ధీరజు భాగా ॥

దో. భూమి సయన బలకల బసన అసను కంద ఫల మూల।
తే కి సదా సబ దిన మిలిహిం సబుఇ సమయ అనుకూల ॥ 62 ॥

నర అహార రజనీచర చరహీం। కపట బేష బిధి కోటిక కరహీమ్ ॥
లాగి అతి పహార కర పానీ। బిపిన బిపతి నహిం జాఇ బఖానీ ॥
బ్యాల కరాల బిహగ బన ఘోరా। నిసిచర నికర నారి నర చోరా ॥
డరపహిం ధీర గహన సుధి ఆఏఁ। మృగలోచని తుమ్హ భీరు సుభాఏఁ ॥
హంసగవని తుమ్హ నహిం బన జోగూ। సుని అపజసు మోహి దేఇహి లోగూ ॥
మానస సలిల సుధాఁ ప్రతిపాలీ। జిఐ కి లవన పయోధి మరాలీ ॥
నవ రసాల బన బిహరనసీలా। సోహ కి కోకిల బిపిన కరీలా ॥
రహహు భవన అస హృదయఁ బిచారీ। చందబదని దుఖు కానన భారీ ॥

దో. సహజ సుహ్ద గుర స్వామి సిఖ జో న కరి సిర మాని ॥
సో పఛితాఇ అఘాఇ ఉర అవసి హోఇ హిత హాని ॥ 63 ॥

సుని మృదు బచన మనోహర పియ కే। లోచన లలిత భరే జల సియ కే ॥
సీతల సిఖ దాహక భి కైంసేం। చకిహి సరద చంద నిసి జైంసేమ్ ॥
ఉతరు న ఆవ బికల బైదేహీ। తజన చహత సుచి స్వామి సనేహీ ॥
బరబస రోకి బిలోచన బారీ। ధరి ధీరజు ఉర అవనికుమారీ ॥
లాగి సాసు పగ కహ కర జోరీ। ఛమబి దేబి బడ఼ఇ అబినయ మోరీ ॥
దీన్హి ప్రానపతి మోహి సిఖ సోఈ। జేహి బిధి మోర పరమ హిత హోఈ ॥
మైం పుని సముఝి దీఖి మన మాహీం। పియ బియోగ సమ దుఖు జగ నాహీమ్ ॥

దో. ప్రాననాథ కరునాయతన సుందర సుఖద సుజాన।
తుమ్హ బిను రఘుకుల కుముద బిధు సురపుర నరక సమాన ॥ 64 ॥

మాతు పితా భగినీ ప్రియ భాఈ। ప్రియ పరివారు సుహ్రద సముదాఈ ॥
సాసు ససుర గుర సజన సహాఈ। సుత సుందర సుసీల సుఖదాఈ ॥
జహఁ లగి నాథ నేహ అరు నాతే। పియ బిను తియహి తరనిహు తే తాతే ॥
తను ధను ధాము ధరని పుర రాజూ। పతి బిహీన సబు సోక సమాజూ ॥
భోగ రోగసమ భూషన భారూ। జమ జాతనా సరిస సంసారూ ॥
ప్రాననాథ తుమ్హ బిను జగ మాహీం। మో కహుఁ సుఖద కతహుఁ కఛు నాహీమ్ ॥
జియ బిను దేహ నదీ బిను బారీ। తైసిఅ నాథ పురుష బిను నారీ ॥
నాథ సకల సుఖ సాథ తుమ్హారేం। సరద బిమల బిధు బదను నిహారేమ్ ॥

దో. ఖగ మృగ పరిజన నగరు బను బలకల బిమల దుకూల।
నాథ సాథ సురసదన సమ పరనసాల సుఖ మూల ॥ 65 ॥

బనదేవీం బనదేవ ఉదారా। కరిహహిం సాసు ససుర సమ సారా ॥
కుస కిసలయ సాథరీ సుహాఈ। ప్రభు సఁగ మంజు మనోజ తురాఈ ॥
కంద మూల ఫల అమిఅ అహారూ। అవధ సౌధ సత సరిస పహారూ ॥
ఛిను ఛిను ప్రభు పద కమల బిలోకి। రహిహుఁ ముదిత దివస జిమి కోకీ ॥
బన దుఖ నాథ కహే బహుతేరే। భయ బిషాద పరితాప ఘనేరే ॥
ప్రభు బియోగ లవలేస సమానా। సబ మిలి హోహిం న కృపానిధానా ॥
అస జియఁ జాని సుజాన సిరోమని। లేఇఅ సంగ మోహి ఛాడ఼ఇఅ జని ॥
బినతీ బహుత కరౌం కా స్వామీ। కరునామయ ఉర అంతరజామీ ॥

దో. రాఖిఅ అవధ జో అవధి లగి రహత న జనిఅహిం ప్రాన।
దీనబంధు సందర సుఖద సీల సనేహ నిధాన ॥ 66 ॥

మోహి మగ చలత న హోఇహి హారీ। ఛిను ఛిను చరన సరోజ నిహారీ ॥
సబహి భాఁతి పియ సేవా కరిహౌం। మారగ జనిత సకల శ్రమ హరిహౌమ్ ॥
పాయ పఖారీ బైఠి తరు ఛాహీం। కరిహుఁ బాఉ ముదిత మన మాహీమ్ ॥
శ్రమ కన సహిత స్యామ తను దేఖేం। కహఁ దుఖ సము ప్రానపతి పేఖేమ్ ॥
సమ మహి తృన తరుపల్లవ డాసీ। పాగ పలోటిహి సబ నిసి దాసీ ॥
బారబార మృదు మూరతి జోహీ। లాగహి తాత బయారి న మోహీ।
కో ప్రభు సఁగ మోహి చితవనిహారా। సింఘబధుహి జిమి ససక సిఆరా ॥
మైం సుకుమారి నాథ బన జోగూ। తుమ్హహి ఉచిత తప మో కహుఁ భోగూ ॥

దో. ఐసేఉ బచన కఠోర సుని జౌం న హ్రదు బిలగాన।
తౌ ప్రభు బిషమ బియోగ దుఖ సహిహహిం పావఁర ప్రాన ॥ 67 ॥

అస కహి సీయ బికల భి భారీ। బచన బియోగు న సకీ సఁభారీ ॥
దేఖి దసా రఘుపతి జియఁ జానా। హఠి రాఖేం నహిం రాఖిహి ప్రానా ॥
కహేఉ కృపాల భానుకులనాథా। పరిహరి సోచు చలహు బన సాథా ॥
నహిం బిషాద కర అవసరు ఆజూ। బేగి కరహు బన గవన సమాజూ ॥
కహి ప్రియ బచన ప్రియా సముఝాఈ। లగే మాతు పద ఆసిష పాఈ ॥
బేగి ప్రజా దుఖ మేటబ ఆఈ। జననీ నిఠుర బిసరి జని జాఈ ॥
ఫిరహి దసా బిధి బహురి కి మోరీ। దేఖిహుఁ నయన మనోహర జోరీ ॥
సుదిన సుఘరీ తాత కబ హోఇహి। జననీ జిఅత బదన బిధు జోఇహి ॥

దో. బహురి బచ్ఛ కహి లాలు కహి రఘుపతి రఘుబర తాత।
కబహిం బోలాఇ లగాఇ హియఁ హరషి నిరఖిహుఁ గాత ॥ 68 ॥

లఖి సనేహ కాతరి మహతారీ। బచను న ఆవ బికల భి భారీ ॥
రామ ప్రబోధు కీన్హ బిధి నానా। సము సనేహు న జాఇ బఖానా ॥
తబ జానకీ సాసు పగ లాగీ। సునిఅ మాయ మైం పరమ అభాగీ ॥
సేవా సమయ దైఅఁ బను దీన్హా। మోర మనోరథు సఫల న కీన్హా ॥
తజబ ఛోభు జని ఛాడ఼ఇఅ ఛోహూ। కరము కఠిన కఛు దోసు న మోహూ ॥
సుని సియ బచన సాసు అకులానీ। దసా కవని బిధి కహౌం బఖానీ ॥
బారహి బార లాఇ ఉర లీన్హీ। ధరి ధీరజు సిఖ ఆసిష దీన్హీ ॥
అచల హౌ అహివాతు తుమ్హారా। జబ లగి గంగ జమున జల ధారా ॥

దో. సీతహి సాసు అసీస సిఖ దీన్హి అనేక ప్రకార।
చలీ నాఇ పద పదుమ సిరు అతి హిత బారహిం బార ॥ 69 ॥

సమాచార జబ లఛిమన పాఏ। బ్యాకుల బిలఖ బదన ఉఠి ధాఏ ॥
కంప పులక తన నయన సనీరా। గహే చరన అతి ప్రేమ అధీరా ॥
కహి న సకత కఛు చితవత ఠాఢ఼ఏ। మీను దీన జను జల తేం కాఢ఼ఏ ॥
సోచు హృదయఁ బిధి కా హోనిహారా। సబు సుఖు సుకృత సిరాన హమారా ॥
మో కహుఁ కాహ కహబ రఘునాథా। రఖిహహిం భవన కి లేహహిం సాథా ॥
రామ బిలోకి బంధు కర జోరేం। దేహ గేహ సబ సన తృను తోరేమ్ ॥
బోలే బచను రామ నయ నాగర। సీల సనేహ సరల సుఖ సాగర ॥
తాత ప్రేమ బస జని కదరాహూ। సముఝి హృదయఁ పరినామ ఉఛాహూ ॥

దో. మాతు పితా గురు స్వామి సిఖ సిర ధరి కరహి సుభాయఁ।
లహేఉ లాభు తిన్హ జనమ కర నతరు జనము జగ జాయఁ ॥ 70 ॥

అస జియఁ జాని సునహు సిఖ భాఈ। కరహు మాతు పితు పద సేవకాఈ ॥
భవన భరతు రిపుసూదన నాహీం। రాఉ బృద్ధ మమ దుఖు మన మాహీమ్ ॥
మైం బన జాఉఁ తుమ్హహి లేఇ సాథా। హోఇ సబహి బిధి అవధ అనాథా ॥
గురు పితు మాతు ప్రజా పరివారూ। సబ కహుఁ పరి దుసహ దుఖ భారూ ॥
రహహు కరహు సబ కర పరితోషూ। నతరు తాత హోఇహి బడ఼ దోషూ ॥
జాసు రాజ ప్రియ ప్రజా దుఖారీ। సో నృపు అవసి నరక అధికారీ ॥
రహహు తాత అసి నీతి బిచారీ। సునత లఖను భే బ్యాకుల భారీ ॥
సిఅరేం బచన సూఖి గే కైంసేం। పరసత తుహిన తామరసు జైసేమ్ ॥

దో. ఉతరు న ఆవత ప్రేమ బస గహే చరన అకులాఇ।
నాథ దాసు మైం స్వామి తుమ్హ తజహు త కాహ బసాఇ ॥ 71 ॥

దీన్హి మోహి సిఖ నీకి గోసాఈం। లాగి అగమ అపనీ కదరాఈమ్ ॥
నరబర ధీర ధరమ ధుర ధారీ। నిగమ నీతి కహుఁ తే అధికారీ ॥
మైం సిసు ప్రభు సనేహఁ ప్రతిపాలా। మందరు మేరు కి లేహిం మరాలా ॥
గుర పితు మాతు న జానుఁ కాహూ। కహుఁ సుభాఉ నాథ పతిఆహూ ॥
జహఁ లగి జగత సనేహ సగాఈ। ప్రీతి ప్రతీతి నిగమ నిజు గాఈ ॥
మోరేం సబి ఏక తుమ్హ స్వామీ। దీనబంధు ఉర అంతరజామీ ॥
ధరమ నీతి ఉపదేసిఅ తాహీ। కీరతి భూతి సుగతి ప్రియ జాహీ ॥
మన క్రమ బచన చరన రత హోఈ। కృపాసింధు పరిహరిఅ కి సోఈ ॥

దో. కరునాసింధు సుబంధ కే సుని మృదు బచన బినీత।
సముఝాఏ ఉర లాఇ ప్రభు జాని సనేహఁ సభీత ॥ 72 ॥

మాగహు బిదా మాతు సన జాఈ। ఆవహు బేగి చలహు బన భాఈ ॥
ముదిత భే సుని రఘుబర బానీ। భయు లాభ బడ఼ గి బడ఼ఇ హానీ ॥
హరషిత హ్దయఁ మాతు పహిం ఆఏ। మనహుఁ అంధ ఫిరి లోచన పాఏ।
జాఇ జనని పగ నాయు మాథా। మను రఘునందన జానకి సాథా ॥
పూఁఛే మాతు మలిన మన దేఖీ। లఖన కహీ సబ కథా బిసేషీ ॥
గీ సహమి సుని బచన కఠోరా। మృగీ దేఖి దవ జను చహు ఓరా ॥
లఖన లఖేఉ భా అనరథ ఆజూ। ఏహిం సనేహ బస కరబ అకాజూ ॥
మాగత బిదా సభయ సకుచాహీం। జాఇ సంగ బిధి కహిహి కి నాహీ ॥

దో. సముఝి సుమిత్రాఁ రామ సియ రూప సుసీలు సుభాఉ।
నృప సనేహు లఖి ధునేఉ సిరు పాపిని దీన్హ కుదాఉ ॥ 73 ॥

ధీరజు ధరేఉ కుఅవసర జానీ। సహజ సుహ్ద బోలీ మృదు బానీ ॥
తాత తుమ్హారి మాతు బైదేహీ। పితా రాము సబ భాఁతి సనేహీ ॥
అవధ తహాఁ జహఁ రామ నివాసూ। తహఁఇఁ దివసు జహఁ భాను ప్రకాసూ ॥
జౌ పై సీయ రాము బన జాహీం। అవధ తుమ్హార కాజు కఛు నాహిమ్ ॥
గుర పితు మాతు బంధు సుర సాఈ। సేఇఅహిం సకల ప్రాన కీ నాఈమ్ ॥
రాము ప్రానప్రియ జీవన జీ కే। స్వారథ రహిత సఖా సబహీ కై ॥
పూజనీయ ప్రియ పరమ జహాఁ తేం। సబ మానిఅహిం రామ కే నాతేమ్ ॥
అస జియఁ జాని సంగ బన జాహూ। లేహు తాత జగ జీవన లాహూ ॥

దో. భూరి భాగ భాజను భయహు మోహి సమేత బలి జాఉఁ।
జౌమ తుమ్హరేం మన ఛాడ఼ఇ ఛలు కీన్హ రామ పద ఠాఉఁ ॥ 74 ॥

పుత్రవతీ జుబతీ జగ సోఈ। రఘుపతి భగతు జాసు సుతు హోఈ ॥
నతరు బాఁఝ భలి బాది బిఆనీ। రామ బిముఖ సుత తేం హిత జానీ ॥
తుమ్హరేహిం భాగ రాము బన జాహీం। దూసర హేతు తాత కఛు నాహీమ్ ॥
సకల సుకృత కర బడ఼ ఫలు ఏహూ। రామ సీయ పద సహజ సనేహూ ॥
రాగ రోషు ఇరిషా మదు మోహూ। జని సపనేహుఁ ఇన్హ కే బస హోహూ ॥
సకల ప్రకార బికార బిహాఈ। మన క్రమ బచన కరేహు సేవకాఈ ॥
తుమ్హ కహుఁ బన సబ భాఁతి సుపాసూ। సఁగ పితు మాతు రాము సియ జాసూ ॥
జేహిం న రాము బన లహహిం కలేసూ। సుత సోఇ కరేహు ఇహి ఉపదేసూ ॥

ఛం. ఉపదేసు యహు జేహిం తాత తుమ్హరే రామ సియ సుఖ పావహీం।
పితు మాతు ప్రియ పరివార పుర సుఖ సురతి బన బిసరావహీం।
తులసీ ప్రభుహి సిఖ దేఇ ఆయసు దీన్హ పుని ఆసిష దీ।
రతి హౌ అబిరల అమల సియ రఘుబీర పద నిత నిత నీ ॥

సో. మాతు చరన సిరు నాఇ చలే తురత సంకిత హృదయఁ।
బాగుర బిషమ తోరాఇ మనహుఁ భాగ మృగు భాగ బస ॥ 75 ॥

గే లఖను జహఁ జానకినాథూ। భే మన ముదిత పాఇ ప్రియ సాథూ ॥
బంది రామ సియ చరన సుహాఏ। చలే సంగ నృపమందిర ఆఏ ॥
కహహిం పరసపర పుర నర నారీ। భలి బనాఇ బిధి బాత బిగారీ ॥
తన కృస దుఖు బదన మలీనే। బికల మనహుఁ మాఖీ మధు ఛీనే ॥
కర మీజహిం సిరు ధుని పఛితాహీం। జను బిన పంఖ బిహగ అకులాహీమ్ ॥
భి బడ఼ఇ భీర భూప దరబారా। బరని న జాఇ బిషాదు అపారా ॥
సచివఁ ఉఠాఇ రాఉ బైఠారే। కహి ప్రియ బచన రాము పగు ధారే ॥
సియ సమేత దౌ తనయ నిహారీ। బ్యాకుల భయు భూమిపతి భారీ ॥

దో. సీయ సహిత సుత సుభగ దౌ దేఖి దేఖి అకులాఇ।
బారహిం బార సనేహ బస రాఉ లేఇ ఉర లాఇ ॥ 76 ॥

సకి న బోలి బికల నరనాహూ। సోక జనిత ఉర దారున దాహూ ॥
నాఇ సీసు పద అతి అనురాగా। ఉఠి రఘుబీర బిదా తబ మాగా ॥
పితు అసీస ఆయసు మోహి దీజై। హరష సమయ బిసము కత కీజై ॥
తాత కిఏఁ ప్రియ ప్రేమ ప్రమాదూ। జసు జగ జాఇ హోఇ అపబాదూ ॥
సుని సనేహ బస ఉఠి నరనాహాఁ। బైఠారే రఘుపతి గహి బాహాఁ ॥
సునహు తాత తుమ్హ కహుఁ ముని కహహీం। రాము చరాచర నాయక అహహీమ్ ॥
సుభ అరు అసుభ కరమ అనుహారీ। ఈస దేఇ ఫలు హ్దయఁ బిచారీ ॥
కరి జో కరమ పావ ఫల సోఈ। నిగమ నీతి అసి కహ సబు కోఈ ॥

దో. -ఔరు కరై అపరాధు కౌ ఔర పావ ఫల భోగు।
అతి బిచిత్ర భగవంత గతి కో జగ జానై జోగు ॥ 77 ॥

రాయఁ రామ రాఖన హిత లాగీ। బహుత ఉపాయ కిఏ ఛలు త్యాగీ ॥
లఖీ రామ రుఖ రహత న జానే। ధరమ ధురంధర ధీర సయానే ॥
తబ నృప సీయ లాఇ ఉర లీన్హీ। అతి హిత బహుత భాఁతి సిఖ దీన్హీ ॥
కహి బన కే దుఖ దుసహ సునాఏ। సాసు ససుర పితు సుఖ సముఝాఏ ॥
సియ మను రామ చరన అనురాగా। ఘరు న సుగము బను బిషము న లాగా ॥
ఔరు సబహిం సీయ సముఝాఈ। కహి కహి బిపిన బిపతి అధికాఈ ॥
సచివ నారి గుర నారి సయానీ। సహిత సనేహ కహహిం మృదు బానీ ॥
తుమ్హ కహుఁ తౌ న దీన్హ బనబాసూ। కరహు జో కహహిం ససుర గుర సాసూ ॥

దో. -సిఖ సీతలి హిత మధుర మృదు సుని సీతహి న సోహాని।
సరద చంద చందని లగత జను చకీ అకులాని ॥ 78 ॥

సీయ సకుచ బస ఉతరు న దేఈ। సో సుని తమకి ఉఠీ కైకేఈ ॥
ముని పట భూషన భాజన ఆనీ। ఆగేం ధరి బోలీ మృదు బానీ ॥
నృపహి ప్రాన ప్రియ తుమ్హ రఘుబీరా। సీల సనేహ న ఛాడ఼ఇహి భీరా ॥
సుకృత సుజసు పరలోకు నస్AU। తుమ్హహి జాన బన కహిహి న క్AU ॥
అస బిచారి సోఇ కరహు జో భావా। రామ జనని సిఖ సుని సుఖు పావా ॥
భూపహి బచన బానసమ లాగే। కరహిం న ప్రాన పయాన అభాగే ॥
లోగ బికల మురుఛిత నరనాహూ। కాహ కరిఅ కఛు సూఝ న కాహూ ॥
రాము తురత ముని బేషు బనాఈ। చలే జనక జననిహి సిరు నాఈ ॥

దో. సజి బన సాజు సమాజు సబు బనితా బంధు సమేత।
బంది బిప్ర గుర చరన ప్రభు చలే కరి సబహి అచేత ॥ 79 ॥

నికసి బసిష్ఠ ద్వార భే ఠాఢ఼ఏ। దేఖే లోగ బిరహ దవ దాఢ఼ఏ ॥
కహి ప్రియ బచన సకల సముఝాఏ। బిప్ర బృంద రఘుబీర బోలాఏ ॥
గుర సన కహి బరషాసన దీన్హే। ఆదర దాన బినయ బస కీన్హే ॥
జాచక దాన మాన సంతోషే। మీత పునీత ప్రేమ పరితోషే ॥
దాసీం దాస బోలాఇ బహోరీ। గురహి సౌంపి బోలే కర జోరీ ॥
సబ కై సార సఁభార గోసాఈం। కరబి జనక జననీ కీ నాఈ ॥
బారహిం బార జోరి జుగ పానీ। కహత రాము సబ సన మృదు బానీ ॥
సోఇ సబ భాఁతి మోర హితకారీ। జేహి తేం రహై భుఆల సుఖారీ ॥

దో. మాతు సకల మోరే బిరహఁ జేహిం న హోహిం దుఖ దీన।
సోఇ ఉపాఉ తుమ్హ కరేహు సబ పుర జన పరమ ప్రబీన ॥ 80 ॥

ఏహి బిధి రామ సబహి సముఝావా। గుర పద పదుమ హరషి సిరు నావా।
గనపతీ గౌరి గిరీసు మనాఈ। చలే అసీస పాఇ రఘురాఈ ॥
రామ చలత అతి భయు బిషాదూ। సుని న జాఇ పుర ఆరత నాదూ ॥
కుసగున లంక అవధ అతి సోకూ। హహరష బిషాద బిబస సురలోకూ ॥
గి మురుఛా తబ భూపతి జాగే। బోలి సుమంత్రు కహన అస లాగే ॥
రాము చలే బన ప్రాన న జాహీం। కేహి సుఖ లాగి రహత తన మాహీం।
ఏహి తేం కవన బ్యథా బలవానా। జో దుఖు పాఇ తజహిం తను ప్రానా ॥
పుని ధరి ధీర కహి నరనాహూ। లై రథు సంగ సఖా తుమ్హ జాహూ ॥

దో. -సుఠి సుకుమార కుమార దౌ జనకసుతా సుకుమారి।
రథ చఢ఼ఆఇ దేఖరాఇ బను ఫిరేహు గేఁ దిన చారి ॥ 81 ॥

జౌ నహిం ఫిరహిం ధీర దౌ భాఈ। సత్యసంధ దృఢ఼బ్రత రఘురాఈ ॥
తౌ తుమ్హ బినయ కరేహు కర జోరీ। ఫేరిఅ ప్రభు మిథిలేసకిసోరీ ॥
జబ సియ కానన దేఖి డేరాఈ। కహేహు మోరి సిఖ అవసరు పాఈ ॥
సాసు ససుర అస కహేఉ సఁదేసూ। పుత్రి ఫిరిఅ బన బహుత కలేసూ ॥
పితృగృహ కబహుఁ కబహుఁ ససురారీ। రహేహు జహాఁ రుచి హోఇ తుమ్హారీ ॥
ఏహి బిధి కరేహు ఉపాయ కదంబా। ఫిరి త హోఇ ప్రాన అవలంబా ॥
నాహిం త మోర మరను పరినామా। కఛు న బసాఇ భేఁ బిధి బామా ॥
అస కహి మురుఛి పరా మహి ర్AU। రాము లఖను సియ ఆని దేఖ్AU ॥

దో. -పాఇ రజాయసు నాఇ సిరు రథు అతి బేగ బనాఇ।
గయు జహాఁ బాహేర నగర సీయ సహిత దౌ భాఇ ॥ 82 ॥

తబ సుమంత్ర నృప బచన సునాఏ। కరి బినతీ రథ రాము చఢ఼ఆఏ ॥
చఢ఼ఇ రథ సీయ సహిత దౌ భాఈ। చలే హృదయఁ అవధహి సిరు నాఈ ॥
చలత రాము లఖి అవధ అనాథా। బికల లోగ సబ లాగే సాథా ॥
కృపాసింధు బహుబిధి సముఝావహిం। ఫిరహిం ప్రేమ బస పుని ఫిరి ఆవహిమ్ ॥
లాగతి అవధ భయావని భారీ। మానహుఁ కాలరాతి అఁధిఆరీ ॥
ఘోర జంతు సమ పుర నర నారీ। డరపహిం ఏకహి ఏక నిహారీ ॥
ఘర మసాన పరిజన జను భూతా। సుత హిత మీత మనహుఁ జమదూతా ॥
బాగన్హ బిటప బేలి కుమ్హిలాహీం। సరిత సరోవర దేఖి న జాహీమ్ ॥

దో. హయ గయ కోటిన్హ కేలిమృగ పురపసు చాతక మోర।
పిక రథాంగ సుక సారికా సారస హంస చకోర ॥ 83 ॥

రామ బియోగ బికల సబ ఠాఢ఼ఏ। జహఁ తహఁ మనహుఁ చిత్ర లిఖి కాఢ఼ఏ ॥
నగరు సఫల బను గహబర భారీ। ఖగ మృగ బిపుల సకల నర నారీ ॥
బిధి కైకేఈ కిరాతిని కీన్హీ। జేంహి దవ దుసహ దసహుఁ దిసి దీన్హీ ॥
సహి న సకే రఘుబర బిరహాగీ। చలే లోగ సబ బ్యాకుల భాగీ ॥
సబహిం బిచార కీన్హ మన మాహీం। రామ లఖన సియ బిను సుఖు నాహీమ్ ॥
జహాఁ రాము తహఁ సబుఇ సమాజూ। బిను రఘుబీర అవధ నహిం కాజూ ॥
చలే సాథ అస మంత్రు దృఢ఼ఆఈ। సుర దుర్లభ సుఖ సదన బిహాఈ ॥
రామ చరన పంకజ ప్రియ జిన్హహీ। బిషయ భోగ బస కరహిం కి తిన్హహీ ॥

దో. బాలక బృద్ధ బిహాఇ గృఁహ లగే లోగ సబ సాథ।
తమసా తీర నివాసు కియ ప్రథమ దివస రఘునాథ ॥ 84 ॥

రఘుపతి ప్రజా ప్రేమబస దేఖీ। సదయ హృదయఁ దుఖు భయు బిసేషీ ॥
కరునామయ రఘునాథ గోసాఁఈ। బేగి పాఇఅహిం పీర పరాఈ ॥
కహి సప్రేమ మృదు బచన సుహాఏ। బహుబిధి రామ లోగ సముఝాఏ ॥
కిఏ ధరమ ఉపదేస ఘనేరే। లోగ ప్రేమ బస ఫిరహిం న ఫేరే ॥
సీలు సనేహు ఛాడ఼ఇ నహిం జాఈ। అసమంజస బస భే రఘురాఈ ॥
లోగ సోగ శ్రమ బస గే సోఈ। కఛుక దేవమాయాఁ మతి మోఈ ॥
జబహిం జామ జుగ జామిని బీతీ। రామ సచివ సన కహేఉ సప్రీతీ ॥
ఖోజ మారి రథు హాఁకహు తాతా। ఆన ఉపాయఁ బనిహి నహిం బాతా ॥

దో. రామ లఖన సుయ జాన చఢ఼ఇ సంభు చరన సిరు నాఇ ॥
సచివఁ చలాయు తురత రథు ఇత ఉత ఖోజ దురాఇ ॥ 85 ॥

జాగే సకల లోగ భేఁ భోరూ। గే రఘునాథ భయు అతి సోరూ ॥
రథ కర ఖోజ కతహహుఁ నహిం పావహిం। రామ రామ కహి చహు దిసి ధావహిమ్ ॥
మనహుఁ బారినిధి బూడ఼ జహాజూ। భయు బికల బడ఼ బనిక సమాజూ ॥
ఏకహి ఏక దేంహిం ఉపదేసూ। తజే రామ హమ జాని కలేసూ ॥
నిందహిం ఆపు సరాహహిం మీనా। ధిగ జీవను రఘుబీర బిహీనా ॥
జౌం పై ప్రియ బియోగు బిధి కీన్హా। తౌ కస మరను న మాగేం దీన్హా ॥
ఏహి బిధి కరత ప్రలాప కలాపా। ఆఏ అవధ భరే పరితాపా ॥
బిషమ బియోగు న జాఇ బఖానా। అవధి ఆస సబ రాఖహిం ప్రానా ॥

దో. రామ దరస హిత నేమ బ్రత లగే కరన నర నారి।
మనహుఁ కోక కోకీ కమల దీన బిహీన తమారి ॥ 86 ॥

సీతా సచివ సహిత దౌ భాఈ। సృంగబేరపుర పహుఁచే జాఈ ॥
ఉతరే రామ దేవసరి దేఖీ। కీన్హ దండవత హరషు బిసేషీ ॥
లఖన సచివఁ సియఁ కిఏ ప్రనామా। సబహి సహిత సుఖు పాయు రామా ॥
గంగ సకల ముద మంగల మూలా। సబ సుఖ కరని హరని సబ సూలా ॥
కహి కహి కోటిక కథా ప్రసంగా। రాము బిలోకహిం గంగ తరంగా ॥
సచివహి అనుజహి ప్రియహి సునాఈ। బిబుధ నదీ మహిమా అధికాఈ ॥
మజ్జను కీన్హ పంథ శ్రమ గయూ। సుచి జలు పిఅత ముదిత మన భయూ ॥
సుమిరత జాహి మిటి శ్రమ భారూ। తేహి శ్రమ యహ లౌకిక బ్యవహారూ ॥

దో. సుధ్ద సచిదానందమయ కంద భానుకుల కేతు।
చరిత కరత నర అనుహరత సంసృతి సాగర సేతు ॥ 87 ॥

యహ సుధి గుహఁ నిషాద జబ పాఈ। ముదిత లిఏ ప్రియ బంధు బోలాఈ ॥
లిఏ ఫల మూల భేంట భరి భారా। మిలన చలేఉ హిఁయఁ హరషు అపారా ॥
కరి దండవత భేంట ధరి ఆగేం। ప్రభుహి బిలోకత అతి అనురాగేమ్ ॥
సహజ సనేహ బిబస రఘురాఈ। పూఁఛీ కుసల నికట బైఠాఈ ॥
నాథ కుసల పద పంకజ దేఖేం। భయుఁ భాగభాజన జన లేఖేమ్ ॥
దేవ ధరని ధను ధాము తుమ్హారా। మైం జను నీచు సహిత పరివారా ॥
కృపా కరిఅ పుర ధారిఅ ప్AU। థాపియ జను సబు లోగు సిహ్AU ॥
కహేహు సత్య సబు సఖా సుజానా। మోహి దీన్హ పితు ఆయసు ఆనా ॥

దో. బరష చారిదస బాసు బన ముని బ్రత బేషు అహారు।
గ్రామ బాసు నహిం ఉచిత సుని గుహహి భయు దుఖు భారు ॥ 88 ॥

రామ లఖన సియ రూప నిహారీ। కహహిం సప్రేమ గ్రామ నర నారీ ॥
తే పితు మాతు కహహు సఖి కైసే। జిన్హ పఠే బన బాలక ఐసే ॥
ఏక కహహిం భల భూపతి కీన్హా। లోయన లాహు హమహి బిధి దీన్హా ॥
తబ నిషాదపతి ఉర అనుమానా। తరు సింసుపా మనోహర జానా ॥
లై రఘునాథహి ఠాఉఁ దేఖావా। కహేఉ రామ సబ భాఁతి సుహావా ॥
పురజన కరి జోహారు ఘర ఆఏ। రఘుబర సంధ్యా కరన సిధాఏ ॥
గుహఁ సఁవారి సాఁథరీ డసాఈ। కుస కిసలయమయ మృదుల సుహాఈ ॥
సుచి ఫల మూల మధుర మృదు జానీ। దోనా భరి భరి రాఖేసి పానీ ॥

దో. సియ సుమంత్ర భ్రాతా సహిత కంద మూల ఫల ఖాఇ।
సయన కీన్హ రఘుబంసమని పాయ పలోటత భాఇ ॥ 89 ॥

ఉఠే లఖను ప్రభు సోవత జానీ। కహి సచివహి సోవన మృదు బానీ ॥
కఛుక దూర సజి బాన సరాసన। జాగన లగే బైఠి బీరాసన ॥
గుఁహ బోలాఇ పాహరూ ప్రతీతీ। ఠావఁ ఠాఁవ రాఖే అతి ప్రీతీ ॥
ఆపు లఖన పహిం బైఠేఉ జాఈ। కటి భాథీ సర చాప చఢ఼ఆఈ ॥
సోవత ప్రభుహి నిహారి నిషాదూ। భయు ప్రేమ బస హ్దయఁ బిషాదూ ॥
తను పులకిత జలు లోచన బహీ। బచన సప్రేమ లఖన సన కహీ ॥
భూపతి భవన సుభాయఁ సుహావా। సురపతి సదను న పటతర పావా ॥
మనిమయ రచిత చారు చౌబారే। జను రతిపతి నిజ హాథ సఁవారే ॥

దో. సుచి సుబిచిత్ర సుభోగమయ సుమన సుగంధ సుబాస।
పలఁగ మంజు మనిదీప జహఁ సబ బిధి సకల సుపాస ॥ 90 ॥

బిబిధ బసన ఉపధాన తురాఈ। ఛీర ఫేన మృదు బిసద సుహాఈ ॥
తహఁ సియ రాము సయన నిసి కరహీం। నిజ ఛబి రతి మనోజ మదు హరహీమ్ ॥
తే సియ రాము సాథరీం సోఏ। శ్రమిత బసన బిను జాహిం న జోఏ ॥
మాతు పితా పరిజన పురబాసీ। సఖా సుసీల దాస అరు దాసీ ॥
జోగవహిం జిన్హహి ప్రాన కీ నాఈ। మహి సోవత తేఇ రామ గోసాఈమ్ ॥
పితా జనక జగ బిదిత ప్రభ్AU। ససుర సురేస సఖా రఘుర్AU ॥
రామచందు పతి సో బైదేహీ। సోవత మహి బిధి బామ న కేహీ ॥
సియ రఘుబీర కి కానన జోగూ। కరమ ప్రధాన సత్య కహ లోగూ ॥

దో. కైకయనందిని మందమతి కఠిన కుటిలపను కీన్హ।
జేహీం రఘునందన జానకిహి సుఖ అవసర దుఖు దీన్హ ॥ 91 ॥

భి దినకర కుల బిటప కుఠారీ। కుమతి కీన్హ సబ బిస్వ దుఖారీ ॥
భయు బిషాదు నిషాదహి భారీ। రామ సీయ మహి సయన నిహారీ ॥
బోలే లఖన మధుర మృదు బానీ। గ్యాన బిరాగ భగతి రస సానీ ॥
కాహు న కౌ సుఖ దుఖ కర దాతా। నిజ కృత కరమ భోగ సబు భ్రాతా ॥
జోగ బియోగ భోగ భల మందా। హిత అనహిత మధ్యమ భ్రమ ఫందా ॥
జనము మరను జహఁ లగి జగ జాలూ। సంపతీ బిపతి కరము అరు కాలూ ॥
ధరని ధాము ధను పుర పరివారూ। సరగు నరకు జహఁ లగి బ్యవహారూ ॥
దేఖిఅ సునిఅ గునిఅ మన మాహీం। మోహ మూల పరమారథు నాహీమ్ ॥

దో. సపనేం హోఇ భిఖారి నృప రంకు నాకపతి హోఇ।
జాగేం లాభు న హాని కఛు తిమి ప్రపంచ జియఁ జోఇ ॥ 92 ॥

అస బిచారి నహిం కీజా రోసూ। కాహుహి బాది న దేఇఅ దోసూ ॥
మోహ నిసాఁ సబు సోవనిహారా। దేఖిఅ సపన అనేక ప్రకారా ॥
ఏహిం జగ జామిని జాగహిం జోగీ। పరమారథీ ప్రపంచ బియోగీ ॥
జానిఅ తబహిం జీవ జగ జాగా। జబ జబ బిషయ బిలాస బిరాగా ॥
హోఇ బిబేకు మోహ భ్రమ భాగా। తబ రఘునాథ చరన అనురాగా ॥
సఖా పరమ పరమారథు ఏహూ। మన క్రమ బచన రామ పద నేహూ ॥
రామ బ్రహ్మ పరమారథ రూపా। అబిగత అలఖ అనాది అనూపా ॥
సకల బికార రహిత గతభేదా। కహి నిత నేతి నిరూపహిం బేదా।

దో. భగత భూమి భూసుర సురభి సుర హిత లాగి కృపాల।
కరత చరిత ధరి మనుజ తను సునత మిటహి జగ జాల ॥ 93 ॥

మాసపారాయణ, పంద్రహవా విశ్రామ
సఖా సముఝి అస పరిహరి మోహు। సియ రఘుబీర చరన రత హోహూ ॥
కహత రామ గున భా భినుసారా। జాగే జగ మంగల సుఖదారా ॥
సకల సోచ కరి రామ నహావా। సుచి సుజాన బట ఛీర మగావా ॥
అనుజ సహిత సిర జటా బనాఏ। దేఖి సుమంత్ర నయన జల ఛాఏ ॥
హృదయఁ దాహు అతి బదన మలీనా। కహ కర జోరి బచన అతి దీనా ॥
నాథ కహేఉ అస కోసలనాథా। లై రథు జాహు రామ కేం సాథా ॥
బను దేఖాఇ సురసరి అన్హవాఈ। ఆనేహు ఫేరి బేగి దౌ భాఈ ॥
లఖను రాము సియ ఆనేహు ఫేరీ। సంసయ సకల సఁకోచ నిబేరీ ॥

దో. నృప అస కహేఉ గోసాఈఁ జస కహి కరౌం బలి సోఇ।
కరి బినతీ పాయన్హ పరేఉ దీన్హ బాల జిమి రోఇ ॥ 94 ॥

తాత కృపా కరి కీజిఅ సోఈ। జాతేం అవధ అనాథ న హోఈ ॥
మంత్రహి రామ ఉఠాఇ ప్రబోధా। తాత ధరమ మతు తుమ్హ సబు సోధా ॥
సిబి దధీచి హరిచంద నరేసా। సహే ధరమ హిత కోటి కలేసా ॥
రంతిదేవ బలి భూప సుజానా। ధరము ధరేఉ సహి సంకట నానా ॥
ధరము న దూసర సత్య సమానా। ఆగమ నిగమ పురాన బఖానా ॥
మైం సోఇ ధరము సులభ కరి పావా। తజేం తిహూఁ పుర అపజసు ఛావా ॥
సంభావిత కహుఁ అపజస లాహూ। మరన కోటి సమ దారున దాహూ ॥
తుమ్హ సన తాత బహుత కా కహూఁ। దిఏఁ ఉతరు ఫిరి పాతకు లహూఁ ॥

దో. పితు పద గహి కహి కోటి నతి బినయ కరబ కర జోరి।
చింతా కవనిహు బాత కై తాత కరిఅ జని మోరి ॥ 95 ॥

తుమ్హ పుని పితు సమ అతి హిత మోరేం। బినతీ కరుఁ తాత కర జోరేమ్ ॥
సబ బిధి సోఇ కరతబ్య తుమ్హారేం। దుఖ న పావ పితు సోచ హమారేమ్ ॥
సుని రఘునాథ సచివ సంబాదూ। భయు సపరిజన బికల నిషాదూ ॥
పుని కఛు లఖన కహీ కటు బానీ। ప్రభు బరజే బడ఼ అనుచిత జానీ ॥
సకుచి రామ నిజ సపథ దేవాఈ। లఖన సఁదేసు కహిఅ జని జాఈ ॥
కహ సుమంత్రు పుని భూప సఁదేసూ। సహి న సకిహి సియ బిపిన కలేసూ ॥
జేహి బిధి అవధ ఆవ ఫిరి సీయా। సోఇ రఘుబరహి తుమ్హహి కరనీయా ॥
నతరు నిపట అవలంబ బిహీనా। మైం న జిఅబ జిమి జల బిను మీనా ॥

దో. మికేం ససరేం సకల సుఖ జబహిం జహాఁ మను మాన ॥
తఁహ తబ రహిహి సుఖేన సియ జబ లగి బిపతి బిహాన ॥ 96 ॥

బినతీ భూప కీన్హ జేహి భాఁతీ। ఆరతి ప్రీతి న సో కహి జాతీ ॥
పితు సఁదేసు సుని కృపానిధానా। సియహి దీన్హ సిఖ కోటి బిధానా ॥
సాసు ససుర గుర ప్రియ పరివారూ। ఫిరతు త సబ కర మిటై ఖభారూ ॥
సుని పతి బచన కహతి బైదేహీ। సునహు ప్రానపతి పరమ సనేహీ ॥
ప్రభు కరునామయ పరమ బిబేకీ। తను తజి రహతి ఛాఁహ కిమి ఛేంకీ ॥
ప్రభా జాఇ కహఁ భాను బిహాఈ। కహఁ చంద్రికా చందు తజి జాఈ ॥
పతిహి ప్రేమమయ బినయ సునాఈ। కహతి సచివ సన గిరా సుహాఈ ॥
తుమ్హ పితు ససుర సరిస హితకారీ। ఉతరు దేఉఁ ఫిరి అనుచిత భారీ ॥

దో. ఆరతి బస సనముఖ భిఉఁ బిలగు న మానబ తాత।
ఆరజసుత పద కమల బిను బాది జహాఁ లగి నాత ॥ 97 ॥

పితు బైభవ బిలాస మైం డీఠా। నృప మని ముకుట మిలిత పద పీఠా ॥
సుఖనిధాన అస పితు గృహ మోరేం। పియ బిహీన మన భావ న భోరేమ్ ॥
ససుర చక్కవి కోసలర్AU। భువన చారిదస ప్రగట ప్రభ్AU ॥
ఆగేం హోఇ జేహి సురపతి లేఈ। అరధ సింఘాసన ఆసను దేఈ ॥
ససురు ఏతాదృస అవధ నివాసూ। ప్రియ పరివారు మాతు సమ సాసూ ॥
బిను రఘుపతి పద పదుమ పరాగా। మోహి కేఉ సపనేహుఁ సుఖద న లాగా ॥
అగమ పంథ బనభూమి పహారా। కరి కేహరి సర సరిత అపారా ॥
కోల కిరాత కురంగ బిహంగా। మోహి సబ సుఖద ప్రానపతి సంగా ॥

దో. సాసు ససుర సన మోరి హుఁతి బినయ కరబి పరి పాయఁ ॥
మోర సోచు జని కరిఅ కఛు మైం బన సుఖీ సుభాయఁ ॥ 98 ॥

ప్రాననాథ ప్రియ దేవర సాథా। బీర ధురీన ధరేం ధను భాథా ॥
నహిం మగ శ్రము భ్రము దుఖ మన మోరేం। మోహి లగి సోచు కరిఅ జని భోరేమ్ ॥
సుని సుమంత్రు సియ సీతలి బానీ। భయు బికల జను ఫని మని హానీ ॥
నయన సూఝ నహిం సుని న కానా। కహి న సకి కఛు అతి అకులానా ॥
రామ ప్రబోధు కీన్హ బహు భాఁతి। తదపి హోతి నహిం సీతలి ఛాతీ ॥
జతన అనేక సాథ హిత కీన్హే। ఉచిత ఉతర రఘునందన దీన్హే ॥
మేటి జాఇ నహిం రామ రజాఈ। కఠిన కరమ గతి కఛు న బసాఈ ॥
రామ లఖన సియ పద సిరు నాఈ। ఫిరేఉ బనిక జిమి మూర గవాఁఈ ॥

దో. -రథ హాఁకేఉ హయ రామ తన హేరి హేరి హిహినాహిం।
దేఖి నిషాద బిషాదబస ధునహిం సీస పఛితాహిమ్ ॥ 99 ॥

జాసు బియోగ బికల పసు ఐసే। ప్రజా మాతు పితు జీహహిం కైసేమ్ ॥
బరబస రామ సుమంత్రు పఠాఏ। సురసరి తీర ఆపు తబ ఆఏ ॥
మాగీ నావ న కేవటు ఆనా। కహి తుమ్హార మరము మైం జానా ॥
చరన కమల రజ కహుఁ సబు కహీ। మానుష కరని మూరి కఛు అహీ ॥
ఛుఅత సిలా భి నారి సుహాఈ। పాహన తేం న కాఠ కఠినాఈ ॥
తరనిఉ ముని ఘరిని హోఇ జాఈ। బాట పరి మోరి నావ ఉడ఼ఆఈ ॥
ఏహిం ప్రతిపాలుఁ సబు పరివారూ। నహిం జానుఁ కఛు ఔర కబారూ ॥
జౌ ప్రభు పార అవసి గా చహహూ। మోహి పద పదుమ పఖారన కహహూ ॥

ఛం. పద కమల ధోఇ చఢ఼ఆఇ నావ న నాథ ఉతరాఈ చహౌం।
మోహి రామ రాఉరి ఆన దసరథ సపథ సబ సాచీ కహౌమ్ ॥
బరు తీర మారహుఁ లఖను పై జబ లగి న పాయ పఖారిహౌం।
తబ లగి న తులసీదాస నాథ కృపాల పారు ఉతారిహౌమ్ ॥

సో. సుని కేబట కే బైన ప్రేమ లపేటే అటపటే।
బిహసే కరునాఐన చితి జానకీ లఖన తన ॥ 100 ॥

కృపాసింధు బోలే ముసుకాఈ। సోఇ కరు జేంహి తవ నావ న జాఈ ॥
వేగి ఆను జల పాయ పఖారూ। హోత బిలంబు ఉతారహి పారూ ॥
జాసు నామ సుమరత ఏక బారా। ఉతరహిం నర భవసింధు అపారా ॥
సోఇ కృపాలు కేవటహి నిహోరా। జేహిం జగు కియ తిహు పగహు తే థోరా ॥
పద నఖ నిరఖి దేవసరి హరషీ। సుని ప్రభు బచన మోహఁ మతి కరషీ ॥
కేవట రామ రజాయసు పావా। పాని కఠవతా భరి లేఇ ఆవా ॥
అతి ఆనంద ఉమగి అనురాగా। చరన సరోజ పఖారన లాగా ॥
బరషి సుమన సుర సకల సిహాహీం। ఏహి సమ పున్యపుంజ కౌ నాహీమ్ ॥

దో. పద పఖారి జలు పాన కరి ఆపు సహిత పరివార।
పితర పారు కరి ప్రభుహి పుని ముదిత గయు లేఇ పార ॥ 101 ॥

ఉతరి ఠాడ఼ భే సురసరి రేతా। సీయరామ గుహ లఖన సమేతా ॥
కేవట ఉతరి దండవత కీన్హా। ప్రభుహి సకుచ ఏహి నహిం కఛు దీన్హా ॥
పియ హియ కీ సియ జాననిహారీ। మని ముదరీ మన ముదిత ఉతారీ ॥
కహేఉ కృపాల లేహి ఉతరాఈ। కేవట చరన గహే అకులాఈ ॥
నాథ ఆజు మైం కాహ న పావా। మిటే దోష దుఖ దారిద దావా ॥
బహుత కాల మైం కీన్హి మజూరీ। ఆజు దీన్హ బిధి బని భలి భూరీ ॥
అబ కఛు నాథ న చాహిఅ మోరేం। దీనదయాల అనుగ్రహ తోరేమ్ ॥
ఫిరతీ బార మోహి జే దేబా। సో ప్రసాదు మైం సిర ధరి లేబా ॥

దో. బహుత కీన్హ ప్రభు లఖన సియఁ నహిం కఛు కేవటు లేఇ।
బిదా కీన్హ కరునాయతన భగతి బిమల బరు దేఇ ॥ 102 ॥

తబ మజ్జను కరి రఘుకులనాథా। పూజి పారథివ నాయు మాథా ॥
సియఁ సురసరిహి కహేఉ కర జోరీ। మాతు మనోరథ పురుబి మోరీ ॥
పతి దేవర సంగ కుసల బహోరీ। ఆఇ కరౌం జేహిం పూజా తోరీ ॥
సుని సియ బినయ ప్రేమ రస సానీ। భి తబ బిమల బారి బర బానీ ॥
సును రఘుబీర ప్రియా బైదేహీ। తవ ప్రభాఉ జగ బిదిత న కేహీ ॥
లోకప హోహిం బిలోకత తోరేం। తోహి సేవహిం సబ సిధి కర జోరేమ్ ॥
తుమ్హ జో హమహి బడ఼ఇ బినయ సునాఈ। కృపా కీన్హి మోహి దీన్హి బడ఼ఆఈ ॥
తదపి దేబి మైం దేబి అసీసా। సఫల హోపన హిత నిజ బాగీసా ॥

దో. ప్రాననాథ దేవర సహిత కుసల కోసలా ఆఇ।
పూజహి సబ మనకామనా సుజసు రహిహి జగ ఛాఇ ॥ 103 ॥

గంగ బచన సుని మంగల మూలా। ముదిత సీయ సురసరి అనుకులా ॥
తబ ప్రభు గుహహి కహేఉ ఘర జాహూ। సునత సూఖ ముఖు భా ఉర దాహూ ॥
దీన బచన గుహ కహ కర జోరీ। బినయ సునహు రఘుకులమని మోరీ ॥
నాథ సాథ రహి పంథు దేఖాఈ। కరి దిన చారి చరన సేవకాఈ ॥
జేహిం బన జాఇ రహబ రఘురాఈ। పరనకుటీ మైం కరబి సుహాఈ ॥
తబ మోహి కహఁ జసి దేబ రజాఈ। సోఇ కరిహుఁ రఘుబీర దోహాఈ ॥
సహజ సనేహ రామ లఖి తాసు। సంగ లీన్హ గుహ హృదయ హులాసూ ॥
పుని గుహఁ గ్యాతి బోలి సబ లీన్హే। కరి పరితోషు బిదా తబ కీన్హే ॥

దో. తబ గనపతి సివ సుమిరి ప్రభు నాఇ సురసరిహి మాథ। ì
సఖా అనుజ సియా సహిత బన గవను కీన్హ రధునాథ ॥ 104 ॥

తేహి దిన భయు బిటప తర బాసూ। లఖన సఖాఁ సబ కీన్హ సుపాసూ ॥
ప్రాత ప్రాతకృత కరి రధుసాఈ। తీరథరాజు దీఖ ప్రభు జాఈ ॥
సచివ సత్య శ్రధ్దా ప్రియ నారీ। మాధవ సరిస మీతు హితకారీ ॥
చారి పదారథ భరా భఁడారు। పున్య ప్రదేస దేస అతి చారు ॥
ఛేత్ర అగమ గఢ఼ఉ గాఢ఼ సుహావా। సపనేహుఁ నహిం ప్రతిపచ్ఛిన్హ పావా ॥
సేన సకల తీరథ బర బీరా। కలుష అనీక దలన రనధీరా ॥
సంగము సింహాసను సుఠి సోహా। ఛత్రు అఖయబటు ముని మను మోహా ॥
చవఁర జమున అరు గంగ తరంగా। దేఖి హోహిం దుఖ దారిద భంగా ॥

దో. సేవహిం సుకృతి సాధు సుచి పావహిం సబ మనకామ।
బందీ బేద పురాన గన కహహిం బిమల గున గ్రామ ॥ 105 ॥

కో కహి సకి ప్రయాగ ప్రభ్AU। కలుష పుంజ కుంజర మృగర్AU ॥
అస తీరథపతి దేఖి సుహావా। సుఖ సాగర రఘుబర సుఖు పావా ॥
కహి సియ లఖనహి సఖహి సునాఈ। శ్రీముఖ తీరథరాజ బడ఼ఆఈ ॥
కరి ప్రనాము దేఖత బన బాగా। కహత మహాతమ అతి అనురాగా ॥
ఏహి బిధి ఆఇ బిలోకీ బేనీ। సుమిరత సకల సుమంగల దేనీ ॥
ముదిత నహాఇ కీన్హి సివ సేవా। పుజి జథాబిధి తీరథ దేవా ॥
తబ ప్రభు భరద్వాజ పహిం ఆఏ। కరత దండవత ముని ఉర లాఏ ॥
ముని మన మోద న కఛు కహి జాఇ। బ్రహ్మానంద రాసి జను పాఈ ॥

దో. దీన్హి అసీస మునీస ఉర అతి అనందు అస జాని।
లోచన గోచర సుకృత ఫల మనహుఁ కిఏ బిధి ఆని ॥ 106 ॥

కుసల ప్రస్న కరి ఆసన దీన్హే। పూజి ప్రేమ పరిపూరన కీన్హే ॥
కంద మూల ఫల అంకుర నీకే। దిఏ ఆని ముని మనహుఁ అమీ కే ॥
సీయ లఖన జన సహిత సుహాఏ। అతి రుచి రామ మూల ఫల ఖాఏ ॥
భే బిగతశ్రమ రాము సుఖారే। భరవ్దాజ మృదు బచన ఉచారే ॥
ఆజు సుఫల తపు తీరథ త్యాగూ। ఆజు సుఫల జప జోగ బిరాగూ ॥
సఫల సకల సుభ సాధన సాజూ। రామ తుమ్హహి అవలోకత ఆజూ ॥
లాభ అవధి సుఖ అవధి న దూజీ। తుమ్హారేం దరస ఆస సబ పూజీ ॥
అబ కరి కృపా దేహు బర ఏహూ। నిజ పద సరసిజ సహజ సనేహూ ॥

దో. కరమ బచన మన ఛాడ఼ఇ ఛలు జబ లగి జను న తుమ్హార।
తబ లగి సుఖు సపనేహుఁ నహీం కిఏఁ కోటి ఉపచార ॥
సుని ముని బచన రాము సకుచానే। భావ భగతి ఆనంద అఘానే ॥
తబ రఘుబర ముని సుజసు సుహావా। కోటి భాఁతి కహి సబహి సునావా ॥
సో బడ సో సబ గున గన గేహూ। జేహి మునీస తుమ్హ ఆదర దేహూ ॥
ముని రఘుబీర పరసపర నవహీం। బచన అగోచర సుఖు అనుభవహీమ్ ॥
యహ సుధి పాఇ ప్రయాగ నివాసీ। బటు తాపస ముని సిద్ధ ఉదాసీ ॥
భరద్వాజ ఆశ్రమ సబ ఆఏ। దేఖన దసరథ సుఅన సుహాఏ ॥
రామ ప్రనామ కీన్హ సబ కాహూ। ముదిత భే లహి లోయన లాహూ ॥
దేహిం అసీస పరమ సుఖు పాఈ। ఫిరే సరాహత సుందరతాఈ ॥

దో. రామ కీన్హ బిశ్రామ నిసి ప్రాత ప్రయాగ నహాఇ।
చలే సహిత సియ లఖన జన ముదదిత మునిహి సిరు నాఇ ॥ 108 ॥

రామ సప్రేమ కహేఉ ముని పాహీం। నాథ కహిఅ హమ కేహి మగ జాహీమ్ ॥
ముని మన బిహసి రామ సన కహహీం। సుగమ సకల మగ తుమ్హ కహుఁ అహహీమ్ ॥
సాథ లాగి ముని సిష్య బోలాఏ। సుని మన ముదిత పచాసక ఆఏ ॥
సబన్హి రామ పర ప్రేమ అపారా। సకల కహహి మగు దీఖ హమారా ॥
ముని బటు చారి సంగ తబ దీన్హే। జిన్హ బహు జనమ సుకృత సబ కీన్హే ॥
కరి ప్రనాము రిషి ఆయసు పాఈ। ప్రముదిత హృదయఁ చలే రఘురాఈ ॥
గ్రామ నికట జబ నికసహి జాఈ। దేఖహి దరసు నారి నర ధాఈ ॥
హోహి సనాథ జనమ ఫలు పాఈ। ఫిరహి దుఖిత మను సంగ పఠాఈ ॥

దో. బిదా కిఏ బటు బినయ కరి ఫిరే పాఇ మన కామ।
ఉతరి నహాఏ జమున జల జో సరీర సమ స్యామ ॥ 109 ॥

సునత తీరవాసీ నర నారీ। ధాఏ నిజ నిజ కాజ బిసారీ ॥
లఖన రామ సియ సుందరతాఈ। దేఖి కరహిం నిజ భాగ్య బడ఼ఆఈ ॥
అతి లాలసా బసహిం మన మాహీం। నాఉఁ గాఉఁ బూఝత సకుచాహీమ్ ॥
జే తిన్హ మహుఁ బయబిరిధ సయానే। తిన్హ కరి జుగుతి రాము పహిచానే ॥
సకల కథా తిన్హ సబహి సునాఈ। బనహి చలే పితు ఆయసు పాఈ ॥
సుని సబిషాద సకల పఛితాహీం। రానీ రాయఁ కీన్హ భల నాహీమ్ ॥
తేహి అవసర ఏక తాపసు ఆవా। తేజపుంజ లఘుబయస సుహావా ॥
కవి అలఖిత గతి బేషు బిరాగీ। మన క్రమ బచన రామ అనురాగీ ॥

దో. సజల నయన తన పులకి నిజ ఇష్టదేఉ పహిచాని।
పరేఉ దండ జిమి ధరనితల దసా న జాఇ బఖాని ॥ 110 ॥

రామ సప్రేమ పులకి ఉర లావా। పరమ రంక జను పారసు పావా ॥
మనహుఁ ప్రేము పరమారథు దోఊ। మిలత ధరే తన కహ సబు కోఊ ॥
బహురి లఖన పాయన్హ సోఇ లాగా। లీన్హ ఉఠాఇ ఉమగి అనురాగా ॥
పుని సియ చరన ధూరి ధరి సీసా। జనని జాని సిసు దీన్హి అసీసా ॥
కీన్హ నిషాద దండవత తేహీ। మిలేఉ ముదిత లఖి రామ సనేహీ ॥
పిఅత నయన పుట రూపు పియూషా। ముదిత సుఅసను పాఇ జిమి భూఖా ॥
తే పితు మాతు కహహు సఖి కైసే। జిన్హ పఠే బన బాలక ఐసే ॥
రామ లఖన సియ రూపు నిహారీ। హోహిం సనేహ బికల నర నారీ ॥

దో. తబ రఘుబీర అనేక బిధి సఖహి సిఖావను దీన్హ।
రామ రజాయసు సీస ధరి భవన గవను తేఁఇఁ కీన్హ ॥ 111 ॥

పుని సియఁ రామ లఖన కర జోరీ। జమునహి కీన్హ ప్రనాము బహోరీ ॥
చలే ససీయ ముదిత దౌ భాఈ। రబితనుజా కి కరత బడ఼ఆఈ ॥
పథిక అనేక మిలహిం మగ జాతా। కహహిం సప్రేమ దేఖి దౌ భ్రాతా ॥
రాజ లఖన సబ అంగ తుమ్హారేం। దేఖి సోచు అతి హృదయ హమారేమ్ ॥
మారగ చలహు పయాదేహి పాఏఁ। జ్యోతిషు ఝూఠ హమారేం భాఏఁ ॥
అగము పంథ గిరి కానన భారీ। తేహి మహఁ సాథ నారి సుకుమారీ ॥
కరి కేహరి బన జాఇ న జోఈ। హమ సఁగ చలహి జో ఆయసు హోఈ ॥
జాబ జహాఁ లగి తహఁ పహుఁచాఈ। ఫిరబ బహోరి తుమ్హహి సిరు నాఈ ॥

దో. ఏహి బిధి పూఁఛహిం ప్రేమ బస పులక గాత జలు నైన।
కృపాసింధు ఫేరహి తిన్హహి కహి బినీత మృదు బైన ॥ 112 ॥

జే పుర గాఁవ బసహిం మగ మాహీం। తిన్హహి నాగ సుర నగర సిహాహీమ్ ॥
కేహి సుకృతీం కేహి ఘరీం బసాఏ। ధన్య పున్యమయ పరమ సుహాఏ ॥
జహఁ జహఁ రామ చరన చలి జాహీం। తిన్హ సమాన అమరావతి నాహీమ్ ॥
పున్యపుంజ మగ నికట నివాసీ। తిన్హహి సరాహహిం సురపురబాసీ ॥
జే భరి నయన బిలోకహిం రామహి। సీతా లఖన సహిత ఘనస్యామహి ॥
జే సర సరిత రామ అవగాహహిం। తిన్హహి దేవ సర సరిత సరాహహిమ్ ॥
జేహి తరు తర ప్రభు బైఠహిం జాఈ। కరహిం కలపతరు తాసు బడ఼ఆఈ ॥
పరసి రామ పద పదుమ పరాగా। మానతి భూమి భూరి నిజ భాగా ॥

దో. ఛాఁహ కరహి ఘన బిబుధగన బరషహి సుమన సిహాహిం।
దేఖత గిరి బన బిహగ మృగ రాము చలే మగ జాహిమ్ ॥ 113 ॥

సీతా లఖన సహిత రఘురాఈ। గాఁవ నికట జబ నికసహిం జాఈ ॥
సుని సబ బాల బృద్ధ నర నారీ। చలహిం తురత గృహకాజు బిసారీ ॥
రామ లఖన సియ రూప నిహారీ। పాఇ నయనఫలు హోహిం సుఖారీ ॥
సజల బిలోచన పులక సరీరా। సబ భే మగన దేఖి దౌ బీరా ॥
బరని న జాఇ దసా తిన్హ కేరీ। లహి జను రంకన్హ సురమని ఢేరీ ॥
ఏకన్హ ఏక బోలి సిఖ దేహీం। లోచన లాహు లేహు ఛన ఏహీమ్ ॥
రామహి దేఖి ఏక అనురాగే। చితవత చలే జాహిం సఁగ లాగే ॥
ఏక నయన మగ ఛబి ఉర ఆనీ। హోహిం సిథిల తన మన బర బానీ ॥

దో. ఏక దేఖిం బట ఛాఁహ భలి డాసి మృదుల తృన పాత।
కహహిం గవాఁఇఅ ఛినుకు శ్రము గవనబ అబహిం కి ప్రాత ॥ 114 ॥

ఏక కలస భరి ఆనహిం పానీ। అఁచిఅ నాథ కహహిం మృదు బానీ ॥
సుని ప్రియ బచన ప్రీతి అతి దేఖీ। రామ కృపాల సుసీల బిసేషీ ॥
జానీ శ్రమిత సీయ మన మాహీం। ఘరిక బిలంబు కీన్హ బట ఛాహీమ్ ॥
ముదిత నారి నర దేఖహిం సోభా। రూప అనూప నయన మను లోభా ॥
ఏకటక సబ సోహహిం చహుఁ ఓరా। రామచంద్ర ముఖ చంద చకోరా ॥
తరున తమాల బరన తను సోహా। దేఖత కోటి మదన మను మోహా ॥
దామిని బరన లఖన సుఠి నీకే। నఖ సిఖ సుభగ భావతే జీ కే ॥
మునిపట కటిన్హ కసేం తూనీరా। సోహహిం కర కమలిని ధను తీరా ॥

దో. జటా ముకుట సీసని సుభగ ఉర భుజ నయన బిసాల।
సరద పరబ బిధు బదన బర లసత స్వేద కన జాల ॥ 115 ॥

బరని న జాఇ మనోహర జోరీ। సోభా బహుత థోరి మతి మోరీ ॥
రామ లఖన సియ సుందరతాఈ। సబ చితవహిం చిత మన మతి లాఈ ॥
థకే నారి నర ప్రేమ పిఆసే। మనహుఁ మృగీ మృగ దేఖి దిఆ సే ॥
సీయ సమీప గ్రామతియ జాహీం। పూఁఛత అతి సనేహఁ సకుచాహీమ్ ॥
బార బార సబ లాగహిం పాఏఁ। కహహిం బచన మృదు సరల సుభాఏఁ ॥
రాజకుమారి బినయ హమ కరహీం। తియ సుభాయఁ కఛు పూఁఛత డరహీం।
స్వామిని అబినయ ఛమబి హమారీ। బిలగు న మానబ జాని గవాఁరీ ॥
రాజకుఅఁర దౌ సహజ సలోనే। ఇన్హ తేం లహీ దుతి మరకత సోనే ॥

దో. స్యామల గౌర కిసోర బర సుందర సుషమా ఐన।
సరద సర్బరీనాథ ముఖు సరద సరోరుహ నైన ॥ 116 ॥

మాసపారాయణ, సోలహవాఁ విశ్రామ
నవాన్హపారాయణ, చౌథా విశ్రామ
కోటి మనోజ లజావనిహారే। సుముఖి కహహు కో ఆహిం తుమ్హారే ॥
సుని సనేహమయ మంజుల బానీ। సకుచీ సియ మన మహుఁ ముసుకానీ ॥
తిన్హహి బిలోకి బిలోకతి ధరనీ। దుహుఁ సకోచ సకుచిత బరబరనీ ॥
సకుచి సప్రేమ బాల మృగ నయనీ। బోలీ మధుర బచన పికబయనీ ॥
సహజ సుభాయ సుభగ తన గోరే। నాము లఖను లఘు దేవర మోరే ॥
బహురి బదను బిధు అంచల ఢాఁకీ। పియ తన చితి భౌంహ కరి బాఁకీ ॥
ఖంజన మంజు తిరీఛే నయనని। నిజ పతి కహేఉ తిన్హహి సియఁ సయనని ॥
భి ముదిత సబ గ్రామబధూటీం। రంకన్హ రాయ రాసి జను లూటీమ్ ॥

దో. అతి సప్రేమ సియ పాయఁ పరి బహుబిధి దేహిం అసీస।
సదా సోహాగిని హోహు తుమ్హ జబ లగి మహి అహి సీస ॥ 117 ॥

పారబతీ సమ పతిప్రియ హోహూ। దేబి న హమ పర ఛాడ఼బ ఛోహూ ॥
పుని పుని బినయ కరిఅ కర జోరీ। జౌం ఏహి మారగ ఫిరిఅ బహోరీ ॥
దరసను దేబ జాని నిజ దాసీ। లఖీం సీయఁ సబ ప్రేమ పిఆసీ ॥
మధుర బచన కహి కహి పరితోషీం। జను కుముదినీం కౌముదీం పోషీమ్ ॥
తబహిం లఖన రఘుబర రుఖ జానీ। పూఁఛేఉ మగు లోగన్హి మృదు బానీ ॥
సునత నారి నర భే దుఖారీ। పులకిత గాత బిలోచన బారీ ॥
మిటా మోదు మన భే మలీనే। బిధి నిధి దీన్హ లేత జను ఛీనే ॥
సముఝి కరమ గతి ధీరజు కీన్హా। సోధి సుగమ మగు తిన్హ కహి దీన్హా ॥

దో. లఖన జానకీ సహిత తబ గవను కీన్హ రఘునాథ।
ఫేరే సబ ప్రియ బచన కహి లిఏ లాఇ మన సాథ ॥ 118 ॥ ý

ఫిరత నారి నర అతి పఛితాహీం। దేఅహి దోషు దేహిం మన మాహీమ్ ॥
సహిత బిషాద పరసపర కహహీం। బిధి కరతబ ఉలటే సబ అహహీమ్ ॥
నిపట నిరంకుస నిఠుర నిసంకూ। జేహిం ససి కీన్హ సరుజ సకలంకూ ॥
రూఖ కలపతరు సాగరు ఖారా। తేహిం పఠే బన రాజకుమారా ॥
జౌం పే ఇన్హహి దీన్హ బనబాసూ। కీన్హ బాది బిధి భోగ బిలాసూ ॥
ఏ బిచరహిం మగ బిను పదత్రానా। రచే బాది బిధి బాహన నానా ॥
ఏ మహి పరహిం డాసి కుస పాతా। సుభగ సేజ కత సృజత బిధాతా ॥
తరుబర బాస ఇన్హహి బిధి దీన్హా। ధవల ధామ రచి రచి శ్రము కీన్హా ॥

దో. జౌం ఏ ముని పట ధర జటిల సుందర సుఠి సుకుమార।
బిబిధ భాఁతి భూషన బసన బాది కిఏ కరతార ॥ 119 ॥

జౌం ఏ కంద మూల ఫల ఖాహీం। బాది సుధాది అసన జగ మాహీమ్ ॥
ఏక కహహిం ఏ సహజ సుహాఏ। ఆపు ప్రగట భే బిధి న బనాఏ ॥
జహఁ లగి బేద కహీ బిధి కరనీ। శ్రవన నయన మన గోచర బరనీ ॥
దేఖహు ఖోజి భుఅన దస చారీ। కహఁ అస పురుష కహాఁ అసి నారీ ॥
ఇన్హహి దేఖి బిధి మను అనురాగా। పటతర జోగ బనావై లాగా ॥
కీన్హ బహుత శ్రమ ఐక న ఆఏ। తేహిం ఇరిషా బన ఆని దురాఏ ॥
ఏక కహహిం హమ బహుత న జానహిం। ఆపుహి పరమ ధన్య కరి మానహిమ్ ॥
తే పుని పున్యపుంజ హమ లేఖే। జే దేఖహిం దేఖిహహిం జిన్హ దేఖే ॥

దో. ఏహి బిధి కహి కహి బచన ప్రియ లేహిం నయన భరి నీర।
కిమి చలిహహి మారగ అగమ సుఠి సుకుమార సరీర ॥ 120 ॥

నారి సనేహ బికల బస హోహీం। చకీ సాఁఝ సమయ జను సోహీమ్ ॥
మృదు పద కమల కఠిన మగు జానీ। గహబరి హృదయఁ కహహిం బర బానీ ॥
పరసత మృదుల చరన అరునారే। సకుచతి మహి జిమి హృదయ హమారే ॥
జౌం జగదీస ఇన్హహి బను దీన్హా। కస న సుమనమయ మారగు కీన్హా ॥
జౌం మాగా పాఇఅ బిధి పాహీం। ఏ రఖిఅహిం సఖి ఆఁఖిన్హ మాహీమ్ ॥
జే నర నారి న అవసర ఆఏ। తిన్హ సియ రాము న దేఖన పాఏ ॥
సుని సురుప బూఝహిం అకులాఈ। అబ లగి గే కహాఁ లగి భాఈ ॥
సమరథ ధాఇ బిలోకహిం జాఈ। ప్రముదిత ఫిరహిం జనమఫలు పాఈ ॥

దో. అబలా బాలక బృద్ధ జన కర మీజహిం పఛితాహిమ్ ॥
హోహిం ప్రేమబస లోగ ఇమి రాము జహాఁ జహఁ జాహిమ్ ॥ 121 ॥

గాఁవ గాఁవ అస హోఇ అనందూ। దేఖి భానుకుల కైరవ చందూ ॥
జే కఛు సమాచార సుని పావహిం। తే నృప రానిహి దోసు లగావహిమ్ ॥
కహహిం ఏక అతి భల నరనాహూ। దీన్హ హమహి జోఇ లోచన లాహూ ॥
కహహిం పరస్పర లోగ లోగాఈం। బాతేం సరల సనేహ సుహాఈమ్ ॥
తే పితు మాతు ధన్య జిన్హ జాఏ। ధన్య సో నగరు జహాఁ తేం ఆఏ ॥
ధన్య సో దేసు సైలు బన గ్AUఁ। జహఁ జహఁ జాహిం ధన్య సోఇ ఠ్AUఁ ॥
సుఖ పాయు బిరంచి రచి తేహీ। ఏ జేహి కే సబ భాఁతి సనేహీ ॥
రామ లఖన పథి కథా సుహాఈ। రహీ సకల మగ కానన ఛాఈ ॥

దో. ఏహి బిధి రఘుకుల కమల రబి మగ లోగన్హ సుఖ దేత।
జాహిం చలే దేఖత బిపిన సియ సౌమిత్రి సమేత ॥ 122 ॥

ఆగే రాము లఖను బనే పాఛేం। తాపస బేష బిరాజత కాఛేమ్ ॥
ఉభయ బీచ సియ సోహతి కైసే। బ్రహ్మ జీవ బిచ మాయా జైసే ॥
బహురి కహుఁ ఛబి జసి మన బసీ। జను మధు మదన మధ్య రతి లసీ ॥
ఉపమా బహురి కహుఁ జియఁ జోహీ। జను బుధ బిధు బిచ రోహిని సోహీ ॥
ప్రభు పద రేఖ బీచ బిచ సీతా। ధరతి చరన మగ చలతి సభీతా ॥
సీయ రామ పద అంక బరాఏఁ। లఖన చలహిం మగు దాహిన లాఏఁ ॥
రామ లఖన సియ ప్రీతి సుహాఈ। బచన అగోచర కిమి కహి జాఈ ॥
ఖగ మృగ మగన దేఖి ఛబి హోహీం। లిఏ చోరి చిత రామ బటోహీమ్ ॥

దో. జిన్హ జిన్హ దేఖే పథిక ప్రియ సియ సమేత దౌ భాఇ।
భవ మగు అగము అనందు తేఇ బిను శ్రమ రహే సిరాఇ ॥ 123 ॥

అజహుఁ జాసు ఉర సపనేహుఁ క్AU। బసహుఁ లఖను సియ రాము బట్AU ॥
రామ ధామ పథ పాఇహి సోఈ। జో పథ పావ కబహుఁ ముని కోఈ ॥
తబ రఘుబీర శ్రమిత సియ జానీ। దేఖి నికట బటు సీతల పానీ ॥
తహఁ బసి కంద మూల ఫల ఖాఈ। ప్రాత నహాఇ చలే రఘురాఈ ॥
దేఖత బన సర సైల సుహాఏ। బాలమీకి ఆశ్రమ ప్రభు ఆఏ ॥
రామ దీఖ ముని బాసు సుహావన। సుందర గిరి కానను జలు పావన ॥
సరని సరోజ బిటప బన ఫూలే। గుంజత మంజు మధుప రస భూలే ॥
ఖగ మృగ బిపుల కోలాహల కరహీం। బిరహిత బైర ముదిత మన చరహీమ్ ॥

దో. సుచి సుందర ఆశ్రము నిరఖి హరషే రాజివనేన।
సుని రఘుబర ఆగమను ముని ఆగేం ఆయు లేన ॥ 124 ॥

ముని కహుఁ రామ దండవత కీన్హా। ఆసిరబాదు బిప్రబర దీన్హా ॥
దేఖి రామ ఛబి నయన జుడ఼ఆనే। కరి సనమాను ఆశ్రమహిం ఆనే ॥
మునిబర అతిథి ప్రానప్రియ పాఏ। కంద మూల ఫల మధుర మగాఏ ॥
సియ సౌమిత్రి రామ ఫల ఖాఏ। తబ ముని ఆశ్రమ దిఏ సుహాఏ ॥
బాలమీకి మన ఆనఁదు భారీ। మంగల మూరతి నయన నిహారీ ॥
తబ కర కమల జోరి రఘురాఈ। బోలే బచన శ్రవన సుఖదాఈ ॥
తుమ్హ త్రికాల దరసీ మునినాథా। బిస్వ బదర జిమి తుమ్హరేం హాథా ॥
అస కహి ప్రభు సబ కథా బఖానీ। జేహి జేహి భాఁతి దీన్హ బను రానీ ॥

దో. తాత బచన పుని మాతు హిత భాఇ భరత అస రాఉ।
మో కహుఁ దరస తుమ్హార ప్రభు సబు మమ పున్య ప్రభాఉ ॥ 125 ॥

దేఖి పాయ మునిరాయ తుమ్హారే। భే సుకృత సబ సుఫల హమారే ॥
అబ జహఁ రాఉర ఆయసు హోఈ। ముని ఉదబేగు న పావై కోఈ ॥
ముని తాపస జిన్హ తేం దుఖు లహహీం। తే నరేస బిను పావక దహహీమ్ ॥
మంగల మూల బిప్ర పరితోషూ। దహి కోటి కుల భూసుర రోషూ ॥
అస జియఁ జాని కహిఅ సోఇ ఠ్AUఁ। సియ సౌమిత్రి సహిత జహఁ జ్AUఁ ॥
తహఁ రచి రుచిర పరన తృన సాలా। బాసు కరౌ కఛు కాల కృపాలా ॥
సహజ సరల సుని రఘుబర బానీ। సాధు సాధు బోలే ముని గ్యానీ ॥
కస న కహహు అస రఘుకులకేతూ। తుమ్హ పాలక సంతత శ్రుతి సేతూ ॥

ఛం. శ్రుతి సేతు పాలక రామ తుమ్హ జగదీస మాయా జానకీ।
జో సృజతి జగు పాలతి హరతి రూఖ పాఇ కృపానిధాన కీ ॥
జో సహససీసు అహీసు మహిధరు లఖను సచరాచర ధనీ।
సుర కాజ ధరి నరరాజ తను చలే దలన ఖల నిసిచర అనీ ॥

సో. రామ సరుప తుమ్హార బచన అగోచర బుద్ధిపర।
అబిగత అకథ అపార నేతి నిత నిగమ కహ ॥ 126 ॥

జగు పేఖన తుమ్హ దేఖనిహారే। బిధి హరి సంభు నచావనిహారే ॥
తేఉ న జానహిం మరము తుమ్హారా। ఔరు తుమ్హహి కో జాననిహారా ॥
సోఇ జాని జేహి దేహు జనాఈ। జానత తుమ్హహి తుమ్హి హోఇ జాఈ ॥
తుమ్హరిహి కృపాఁ తుమ్హహి రఘునందన। జానహిం భగత భగత ఉర చందన ॥
చిదానందమయ దేహ తుమ్హారీ। బిగత బికార జాన అధికారీ ॥
నర తను ధరేహు సంత సుర కాజా। కహహు కరహు జస ప్రాకృత రాజా ॥
రామ దేఖి సుని చరిత తుమ్హారే। జడ఼ మోహహిం బుధ హోహిం సుఖారే ॥
తుమ్హ జో కహహు కరహు సబు సాఁచా। జస కాఛిఅ తస చాహిఅ నాచా ॥

దో. పూఁఛేహు మోహి కి రహౌం కహఁ మైం పూఁఛత సకుచాఉఁ।
జహఁ న హోహు తహఁ దేహు కహి తుమ్హహి దేఖావౌం ఠాఉఁ ॥ 127 ॥

సుని ముని బచన ప్రేమ రస సానే। సకుచి రామ మన మహుఁ ముసుకానే ॥
బాలమీకి హఁసి కహహిం బహోరీ। బానీ మధుర అమిఅ రస బోరీ ॥
సునహు రామ అబ కహుఁ నికేతా। జహాఁ బసహు సియ లఖన సమేతా ॥
జిన్హ కే శ్రవన సముద్ర సమానా। కథా తుమ్హారి సుభగ సరి నానా ॥
భరహిం నిరంతర హోహిం న పూరే। తిన్హ కే హియ తుమ్హ కహుఁ గృహ రూరే ॥
లోచన చాతక జిన్హ కరి రాఖే। రహహిం దరస జలధర అభిలాషే ॥
నిదరహిం సరిత సింధు సర భారీ। రూప బిందు జల హోహిం సుఖారీ ॥
తిన్హ కే హృదయ సదన సుఖదాయక। బసహు బంధు సియ సహ రఘునాయక ॥

దో. జసు తుమ్హార మానస బిమల హంసిని జీహా జాసు।
ముకుతాహల గున గన చుని రామ బసహు హియఁ తాసు ॥ 128 ॥

ప్రభు ప్రసాద సుచి సుభగ సుబాసా। సాదర జాసు లహి నిత నాసా ॥
తుమ్హహి నిబేదిత భోజన కరహీం। ప్రభు ప్రసాద పట భూషన ధరహీమ్ ॥
సీస నవహిం సుర గురు ద్విజ దేఖీ। ప్రీతి సహిత కరి బినయ బిసేషీ ॥
కర నిత కరహిం రామ పద పూజా। రామ భరోస హృదయఁ నహి దూజా ॥
చరన రామ తీరథ చలి జాహీం। రామ బసహు తిన్హ కే మన మాహీమ్ ॥
మంత్రరాజు నిత జపహిం తుమ్హారా। పూజహిం తుమ్హహి సహిత పరివారా ॥
తరపన హోమ కరహిం బిధి నానా। బిప్ర జేవాఁఇ దేహిం బహు దానా ॥
తుమ్హ తేం అధిక గురహి జియఁ జానీ। సకల భాయఁ సేవహిం సనమానీ ॥

దో. సబు కరి మాగహిం ఏక ఫలు రామ చరన రతి హౌ।
తిన్హ కేం మన మందిర బసహు సియ రఘునందన దౌ ॥ 129 ॥

కామ కోహ మద మాన న మోహా। లోభ న ఛోభ న రాగ న ద్రోహా ॥
జిన్హ కేం కపట దంభ నహిం మాయా। తిన్హ కేం హృదయ బసహు రఘురాయా ॥
సబ కే ప్రియ సబ కే హితకారీ। దుఖ సుఖ సరిస ప్రసంసా గారీ ॥
కహహిం సత్య ప్రియ బచన బిచారీ। జాగత సోవత సరన తుమ్హారీ ॥
తుమ్హహి ఛాడ఼ఇ గతి దూసరి నాహీం। రామ బసహు తిన్హ కే మన మాహీమ్ ॥
జననీ సమ జానహిం పరనారీ। ధను పరావ బిష తేం బిష భారీ ॥
జే హరషహిం పర సంపతి దేఖీ। దుఖిత హోహిం పర బిపతి బిసేషీ ॥
జిన్హహి రామ తుమ్హ ప్రానపిఆరే। తిన్హ కే మన సుభ సదన తుమ్హారే ॥

దో. స్వామి సఖా పితు మాతు గుర జిన్హ కే సబ తుమ్హ తాత।
మన మందిర తిన్హ కేం బసహు సీయ సహిత దౌ భ్రాత ॥ 130 ॥

అవగున తజి సబ కే గున గహహీం। బిప్ర ధేను హిత సంకట సహహీమ్ ॥
నీతి నిపున జిన్హ కి జగ లీకా। ఘర తుమ్హార తిన్హ కర మను నీకా ॥
గున తుమ్హార సముఝి నిజ దోసా। జేహి సబ భాఁతి తుమ్హార భరోసా ॥
రామ భగత ప్రియ లాగహిం జేహీ। తేహి ఉర బసహు సహిత బైదేహీ ॥
జాతి పాఁతి ధను ధరమ బడ఼ఆఈ। ప్రియ పరివార సదన సుఖదాఈ ॥
సబ తజి తుమ్హహి రహి ఉర లాఈ। తేహి కే హృదయఁ రహహు రఘురాఈ ॥
సరగు నరకు అపబరగు సమానా। జహఁ తహఁ దేఖ ధరేం ధను బానా ॥
కరమ బచన మన రాఉర చేరా। రామ కరహు తేహి కేం ఉర డేరా ॥

దో. జాహి న చాహిఅ కబహుఁ కఛు తుమ్హ సన సహజ సనేహు।
బసహు నిరంతర తాసు మన సో రాఉర నిజ గేహు ॥ 131 ॥

ఏహి బిధి మునిబర భవన దేఖాఏ। బచన సప్రేమ రామ మన భాఏ ॥
కహ ముని సునహు భానుకులనాయక। ఆశ్రమ కహుఁ సమయ సుఖదాయక ॥
చిత్రకూట గిరి కరహు నివాసూ। తహఁ తుమ్హార సబ భాఁతి సుపాసూ ॥
సైలు సుహావన కానన చారూ। కరి కేహరి మృగ బిహగ బిహారూ ॥
నదీ పునీత పురాన బఖానీ। అత్రిప్రియా నిజ తపబల ఆనీ ॥
సురసరి ధార నాఉఁ మందాకిని। జో సబ పాతక పోతక డాకిని ॥
అత్రి ఆది మునిబర బహు బసహీం। కరహిం జోగ జప తప తన కసహీమ్ ॥
చలహు సఫల శ్రమ సబ కర కరహూ। రామ దేహు గౌరవ గిరిబరహూ ॥

దో. చిత్రకూట మహిమా అమిత కహీం మహాముని గాఇ।
ఆఏ నహాఏ సరిత బర సియ సమేత దౌ భాఇ ॥ 132 ॥

రఘుబర కహేఉ లఖన భల ఘాటూ। కరహు కతహుఁ అబ ఠాహర ఠాటూ ॥
లఖన దీఖ పయ ఉతర కరారా। చహుఁ దిసి ఫిరేఉ ధనుష జిమి నారా ॥
నదీ పనచ సర సమ దమ దానా। సకల కలుష కలి సాఉజ నానా ॥
చిత్రకూట జను అచల అహేరీ। చుకి న ఘాత మార ముఠభేరీ ॥
అస కహి లఖన ఠాఉఁ దేఖరావా। థలు బిలోకి రఘుబర సుఖు పావా ॥
రమేఉ రామ మను దేవన్హ జానా। చలే సహిత సుర థపతి ప్రధానా ॥
కోల కిరాత బేష సబ ఆఏ। రచే పరన తృన సదన సుహాఏ ॥
బరని న జాహి మంజు దుఇ సాలా। ఏక లలిత లఘు ఏక బిసాలా ॥

దో. లఖన జానకీ సహిత ప్రభు రాజత రుచిర నికేత।
సోహ మదను ముని బేష జను రతి రితురాజ సమేత ॥ 133 ॥

మాసపారాయణ, సత్రహఁవా విశ్రామ
అమర నాగ కింనర దిసిపాలా। చిత్రకూట ఆఏ తేహి కాలా ॥
రామ ప్రనాము కీన్హ సబ కాహూ। ముదిత దేవ లహి లోచన లాహూ ॥
బరషి సుమన కహ దేవ సమాజూ। నాథ సనాథ భే హమ ఆజూ ॥
కరి బినతీ దుఖ దుసహ సునాఏ। హరషిత నిజ నిజ సదన సిధాఏ ॥
చిత్రకూట రఘునందను ఛాఏ। సమాచార సుని సుని ముని ఆఏ ॥
ఆవత దేఖి ముదిత మునిబృందా। కీన్హ దండవత రఘుకుల చందా ॥
ముని రఘుబరహి లాఇ ఉర లేహీం। సుఫల హోన హిత ఆసిష దేహీమ్ ॥
సియ సౌమిత్ర రామ ఛబి దేఖహిం। సాధన సకల సఫల కరి లేఖహిమ్ ॥

దో. జథాజోగ సనమాని ప్రభు బిదా కిఏ మునిబృంద।
కరహి జోగ జప జాగ తప నిజ ఆశ్రమన్హి సుఛంద ॥ 134 ॥

యహ సుధి కోల కిరాతన్హ పాఈ। హరషే జను నవ నిధి ఘర ఆఈ ॥
కంద మూల ఫల భరి భరి దోనా। చలే రంక జను లూటన సోనా ॥
తిన్హ మహఁ జిన్హ దేఖే దౌ భ్రాతా। అపర తిన్హహి పూఁఛహి మగు జాతా ॥
కహత సునత రఘుబీర నికాఈ। ఆఇ సబన్హి దేఖే రఘురాఈ ॥
కరహిం జోహారు భేంట ధరి ఆగే। ప్రభుహి బిలోకహిం అతి అనురాగే ॥
చిత్ర లిఖే జను జహఁ తహఁ ఠాఢ఼ఏ। పులక సరీర నయన జల బాఢ఼ఏ ॥
రామ సనేహ మగన సబ జానే। కహి ప్రియ బచన సకల సనమానే ॥
ప్రభుహి జోహారి బహోరి బహోరీ। బచన బినీత కహహిం కర జోరీ ॥

దో. అబ హమ నాథ సనాథ సబ భే దేఖి ప్రభు పాయ।
భాగ హమారే ఆగమను రాఉర కోసలరాయ ॥ 135 ॥

ధన్య భూమి బన పంథ పహారా। జహఁ జహఁ నాథ పాఉ తుమ్హ ధారా ॥
ధన్య బిహగ మృగ కాననచారీ। సఫల జనమ భే తుమ్హహి నిహారీ ॥
హమ సబ ధన్య సహిత పరివారా। దీఖ దరసు భరి నయన తుమ్హారా ॥
కీన్హ బాసు భల ఠాఉఁ బిచారీ। ఇహాఁ సకల రితు రహబ సుఖారీ ॥
హమ సబ భాఁతి కరబ సేవకాఈ। కరి కేహరి అహి బాఘ బరాఈ ॥
బన బేహడ఼ గిరి కందర ఖోహా। సబ హమార ప్రభు పగ పగ జోహా ॥
తహఁ తహఁ తుమ్హహి అహేర ఖేలాఉబ। సర నిరఝర జలఠాఉఁ దేఖాఉబ ॥
హమ సేవక పరివార సమేతా। నాథ న సకుచబ ఆయసు దేతా ॥

దో. బేద బచన ముని మన అగమ తే ప్రభు కరునా ఐన।
బచన కిరాతన్హ కే సునత జిమి పితు బాలక బైన ॥ 136 ॥

రామహి కేవల ప్రేము పిఆరా। జాని లేఉ జో జాననిహారా ॥
రామ సకల బనచర తబ తోషే। కహి మృదు బచన ప్రేమ పరిపోషే ॥
బిదా కిఏ సిర నాఇ సిధాఏ। ప్రభు గున కహత సునత ఘర ఆఏ ॥
ఏహి బిధి సియ సమేత దౌ భాఈ। బసహిం బిపిన సుర ముని సుఖదాఈ ॥
జబ తే ఆఇ రహే రఘునాయకు। తబ తేం భయు బను మంగలదాయకు ॥
ఫూలహిం ఫలహిం బిటప బిధి నానా ॥ మంజు బలిత బర బేలి బితానా ॥
సురతరు సరిస సుభాయఁ సుహాఏ। మనహుఁ బిబుధ బన పరిహరి ఆఏ ॥
గంజ మంజుతర మధుకర శ్రేనీ। త్రిబిధ బయారి బహి సుఖ దేనీ ॥

దో. నీలకంఠ కలకంఠ సుక చాతక చక్క చకోర।
భాఁతి భాఁతి బోలహిం బిహగ శ్రవన సుఖద చిత చోర ॥ 137 ॥

కేరి కేహరి కపి కోల కురంగా। బిగతబైర బిచరహిం సబ సంగా ॥
ఫిరత అహేర రామ ఛబి దేఖీ। హోహిం ముదిత మృగబంద బిసేషీ ॥
బిబుధ బిపిన జహఁ లగి జగ మాహీం। దేఖి రామ బను సకల సిహాహీమ్ ॥
సురసరి సరసి దినకర కన్యా। మేకలసుతా గోదావరి ధన్యా ॥
సబ సర సింధు నదీ నద నానా। మందాకిని కర కరహిం బఖానా ॥
ఉదయ అస్త గిరి అరు కైలాసూ। మందర మేరు సకల సురబాసూ ॥
సైల హిమాచల ఆదిక జేతే। చిత్రకూట జసు గావహిం తేతే ॥
బింధి ముదిత మన సుఖు న సమాఈ। శ్రమ బిను బిపుల బడ఼ఆఈ పాఈ ॥

దో. చిత్రకూట కే బిహగ మృగ బేలి బిటప తృన జాతి।
పున్య పుంజ సబ ధన్య అస కహహిం దేవ దిన రాతి ॥ 138 ॥

నయనవంత రఘుబరహి బిలోకీ। పాఇ జనమ ఫల హోహిం బిసోకీ ॥
పరసి చరన రజ అచర సుఖారీ। భే పరమ పద కే అధికారీ ॥
సో బను సైలు సుభాయఁ సుహావన। మంగలమయ అతి పావన పావన ॥
మహిమా కహిఅ కవని బిధి తాసూ। సుఖసాగర జహఁ కీన్హ నివాసూ ॥
పయ పయోధి తజి అవధ బిహాఈ। జహఁ సియ లఖను రాము రహే ఆఈ ॥
కహి న సకహిం సుషమా జసి కానన। జౌం సత సహస హోంహిం సహసానన ॥
సో మైం బరని కహౌం బిధి కేహీం। డాబర కమఠ కి మందర లేహీమ్ ॥
సేవహిం లఖను కరమ మన బానీ। జాఇ న సీలు సనేహు బఖానీ ॥

దో. -ఛిను ఛిను లఖి సియ రామ పద జాని ఆపు పర నేహు।
కరత న సపనేహుఁ లఖను చితు బంధు మాతు పితు గేహు ॥ 139 ॥

రామ సంగ సియ రహతి సుఖారీ। పుర పరిజన గృహ సురతి బిసారీ ॥
ఛిను ఛిను పియ బిధు బదను నిహారీ। ప్రముదిత మనహుఁ చకోరకుమారీ ॥
నాహ నేహు నిత బఢ఼త బిలోకీ। హరషిత రహతి దివస జిమి కోకీ ॥
సియ మను రామ చరన అనురాగా। అవధ సహస సమ బను ప్రియ లాగా ॥
పరనకుటీ ప్రియ ప్రియతమ సంగా। ప్రియ పరివారు కురంగ బిహంగా ॥
సాసు ససుర సమ మునితియ మునిబర। అసను అమిఅ సమ కంద మూల ఫర ॥
నాథ సాథ సాఁథరీ సుహాఈ। మయన సయన సయ సమ సుఖదాఈ ॥
లోకప హోహిం బిలోకత జాసూ। తేహి కి మోహి సక బిషయ బిలాసూ ॥

దో. -సుమిరత రామహి తజహిం జన తృన సమ బిషయ బిలాసు।
రామప్రియా జగ జనని సియ కఛు న ఆచరజు తాసు ॥ 140 ॥

సీయ లఖన జేహి బిధి సుఖు లహహీం। సోఇ రఘునాథ కరహి సోఇ కహహీమ్ ॥
కహహిం పురాతన కథా కహానీ। సునహిం లఖను సియ అతి సుఖు మానీ।
జబ జబ రాము అవధ సుధి కరహీం। తబ తబ బారి బిలోచన భరహీమ్ ॥
సుమిరి మాతు పితు పరిజన భాఈ। భరత సనేహు సీలు సేవకాఈ ॥
కృపాసింధు ప్రభు హోహిం దుఖారీ। ధీరజు ధరహిం కుసము బిచారీ ॥
లఖి సియ లఖను బికల హోఇ జాహీం। జిమి పురుషహి అనుసర పరిఛాహీమ్ ॥
ప్రియా బంధు గతి లఖి రఘునందను। ధీర కృపాల భగత ఉర చందను ॥
లగే కహన కఛు కథా పునీతా। సుని సుఖు లహహిం లఖను అరు సీతా ॥

దో. రాము లఖన సీతా సహిత సోహత పరన నికేత।
జిమి బాసవ బస అమరపుర సచీ జయంత సమేత ॥ 141 ॥

జోగవహిం ప్రభు సియ లఖనహిం కైసేం। పలక బిలోచన గోలక జైసేమ్ ॥
సేవహిం లఖను సీయ రఘుబీరహి। జిమి అబిబేకీ పురుష సరీరహి ॥
ఏహి బిధి ప్రభు బన బసహిం సుఖారీ। ఖగ మృగ సుర తాపస హితకారీ ॥
కహేఉఁ రామ బన గవను సుహావా। సునహు సుమంత్ర అవధ జిమి ఆవా ॥
ఫిరేఉ నిషాదు ప్రభుహి పహుఁచాఈ। సచివ సహిత రథ దేఖేసి ఆఈ ॥
మంత్రీ బికల బిలోకి నిషాదూ। కహి న జాఇ జస భయు బిషాదూ ॥
రామ రామ సియ లఖన పుకారీ। పరేఉ ధరనితల బ్యాకుల భారీ ॥
దేఖి దఖిన దిసి హయ హిహినాహీం। జను బిను పంఖ బిహగ అకులాహీమ్ ॥

దో. నహిం తృన చరహిం పిఅహిం జలు మోచహిం లోచన బారి।
బ్యాకుల భే నిషాద సబ రఘుబర బాజి నిహారి ॥ 142 ॥

ధరి ధీరజ తబ కహి నిషాదూ। అబ సుమంత్ర పరిహరహు బిషాదూ ॥
తుమ్హ పండిత పరమారథ గ్యాతా। ధరహు ధీర లఖి బిముఖ బిధాతా
బిబిధ కథా కహి కహి మృదు బానీ। రథ బైఠారేఉ బరబస ఆనీ ॥
సోక సిథిల రథ సకి న హాఁకీ। రఘుబర బిరహ పీర ఉర బాఁకీ ॥
చరఫరాహిఁ మగ చలహిం న ఘోరే। బన మృగ మనహుఁ ఆని రథ జోరే ॥
అఢ఼ఉకి పరహిం ఫిరి హేరహిం పీఛేం। రామ బియోగి బికల దుఖ తీఛేమ్ ॥
జో కహ రాము లఖను బైదేహీ। హింకరి హింకరి హిత హేరహిం తేహీ ॥
బాజి బిరహ గతి కహి కిమి జాతీ। బిను మని ఫనిక బికల జేహి భాఁతీ ॥

దో. భయు నిషాద బిషాదబస దేఖత సచివ తురంగ।
బోలి సుసేవక చారి తబ దిఏ సారథీ సంగ ॥ 143 ॥

గుహ సారథిహి ఫిరేఉ పహుఁచాఈ। బిరహు బిషాదు బరని నహిం జాఈ ॥
చలే అవధ లేఇ రథహి నిషాదా। హోహి ఛనహిం ఛన మగన బిషాదా ॥
సోచ సుమంత్ర బికల దుఖ దీనా। ధిగ జీవన రఘుబీర బిహీనా ॥
రహిహి న అంతహుఁ అధమ సరీరూ। జసు న లహేఉ బిఛురత రఘుబీరూ ॥
భే అజస అఘ భాజన ప్రానా। కవన హేతు నహిం కరత పయానా ॥
అహహ మంద మను అవసర చూకా। అజహుఁ న హృదయ హోత దుఇ టూకా ॥
మీజి హాథ సిరు ధుని పఛితాఈ। మనహఁ కృపన ధన రాసి గవాఁఈ ॥
బిరిద బాఁధి బర బీరు కహాఈ। చలేఉ సమర జను సుభట పరాఈ ॥

దో. బిప్ర బిబేకీ బేదబిద సంమత సాధు సుజాతి।
జిమి ధోఖేం మదపాన కర సచివ సోచ తేహి భాఁతి ॥ 144 ॥

జిమి కులీన తియ సాధు సయానీ। పతిదేవతా కరమ మన బానీ ॥
రహై కరమ బస పరిహరి నాహూ। సచివ హృదయఁ తిమి దారున దాహు ॥
లోచన సజల డీఠి భి థోరీ। సుని న శ్రవన బికల మతి భోరీ ॥
సూఖహిం అధర లాగి ముహఁ లాటీ। జిఉ న జాఇ ఉర అవధి కపాటీ ॥
బిబరన భయు న జాఇ నిహారీ। మారేసి మనహుఁ పితా మహతారీ ॥
హాని గలాని బిపుల మన బ్యాపీ। జమపుర పంథ సోచ జిమి పాపీ ॥
బచను న ఆవ హృదయఁ పఛితాఈ। అవధ కాహ మైం దేఖబ జాఈ ॥
రామ రహిత రథ దేఖిహి జోఈ। సకుచిహి మోహి బిలోకత సోఈ ॥

దో. -ధాఇ పూఁఛిహహిం మోహి జబ బికల నగర నర నారి।
ఉతరు దేబ మైం సబహి తబ హృదయఁ బజ్రు బైఠారి ॥ 145 ॥

పుఛిహహిం దీన దుఖిత సబ మాతా। కహబ కాహ మైం తిన్హహి బిధాతా ॥
పూఛిహి జబహిం లఖన మహతారీ। కహిహుఁ కవన సఁదేస సుఖారీ ॥
రామ జనని జబ ఆఇహి ధాఈ। సుమిరి బచ్ఛు జిమి ధేను లవాఈ ॥
పూఁఛత ఉతరు దేబ మైం తేహీ। గే బను రామ లఖను బైదేహీ ॥
జోఇ పూఁఛిహి తేహి ఊతరు దేబా।జాఇ అవధ అబ యహు సుఖు లేబా ॥
పూఁఛిహి జబహిం రాఉ దుఖ దీనా। జివను జాసు రఘునాథ అధీనా ॥
దేహుఁ ఉతరు కౌను ముహు లాఈ। ఆయుఁ కుసల కుఅఁర పహుఁచాఈ ॥
సునత లఖన సియ రామ సఁదేసూ। తృన జిమి తను పరిహరిహి నరేసూ ॥

దో. -హ్రదు న బిదరేఉ పంక జిమి బిఛురత ప్రీతము నీరు ॥
జానత హౌం మోహి దీన్హ బిధి యహు జాతనా సరీరు ॥ 146 ॥

ఏహి బిధి కరత పంథ పఛితావా। తమసా తీర తురత రథు ఆవా ॥
బిదా కిఏ కరి బినయ నిషాదా। ఫిరే పాయఁ పరి బికల బిషాదా ॥
పైఠత నగర సచివ సకుచాఈ। జను మారేసి గుర బాఁభన గాఈ ॥
బైఠి బిటప తర దివసు గవాఁవా। సాఁఝ సమయ తబ అవసరు పావా ॥
అవధ ప్రబేసు కీన్హ అఁధిఆరేం। పైఠ భవన రథు రాఖి దుఆరేమ్ ॥
జిన్హ జిన్హ సమాచార సుని పాఏ। భూప ద్వార రథు దేఖన ఆఏ ॥
రథు పహిచాని బికల లఖి ఘోరే। గరహిం గాత జిమి ఆతప ఓరే ॥
నగర నారి నర బ్యాకుల కైంసేం। నిఘటత నీర మీనగన జైంసేమ్ ॥

దో. -సచివ ఆగమను సునత సబు బికల భయు రనివాసు।
భవన భయంకరు లాగ తేహి మానహుఁ ప్రేత నివాసు ॥ 147 ॥

అతి ఆరతి సబ పూఁఛహిం రానీ। ఉతరు న ఆవ బికల భి బానీ ॥
సుని న శ్రవన నయన నహిం సూఝా। కహహు కహాఁ నృప తేహి తేహి బూఝా ॥
దాసిన్హ దీఖ సచివ బికలాఈ। కౌసల్యా గృహఁ గీం లవాఈ ॥
జాఇ సుమంత్ర దీఖ కస రాజా। అమిఅ రహిత జను చందు బిరాజా ॥
ఆసన సయన బిభూషన హీనా। పరేఉ భూమితల నిపట మలీనా ॥
లేఇ ఉసాసు సోచ ఏహి భాఁతీ। సురపుర తేం జను ఖఁసేఉ జజాతీ ॥
లేత సోచ భరి ఛిను ఛిను ఛాతీ। జను జరి పంఖ పరేఉ సంపాతీ ॥
రామ రామ కహ రామ సనేహీ। పుని కహ రామ లఖన బైదేహీ ॥

దో. దేఖి సచివఁ జయ జీవ కహి కీన్హేఉ దండ ప్రనాము।
సునత ఉఠేఉ బ్యాకుల నృపతి కహు సుమంత్ర కహఁ రాము ॥ 148 ॥

భూప సుమంత్రు లీన్హ ఉర లాఈ। బూడ఼త కఛు అధార జను పాఈ ॥
సహిత సనేహ నికట బైఠారీ। పూఁఛత రాఉ నయన భరి బారీ ॥
రామ కుసల కహు సఖా సనేహీ। కహఁ రఘునాథు లఖను బైదేహీ ॥
ఆనే ఫేరి కి బనహి సిధాఏ। సునత సచివ లోచన జల ఛాఏ ॥
సోక బికల పుని పూఁఛ నరేసూ। కహు సియ రామ లఖన సందేసూ ॥
రామ రూప గున సీల సుభ్AU। సుమిరి సుమిరి ఉర సోచత ర్AU ॥
రాఉ సునాఇ దీన్హ బనబాసూ। సుని మన భయు న హరషు హరాఁసూ ॥
సో సుత బిఛురత గే న ప్రానా। కో పాపీ బడ఼ మోహి సమానా ॥

దో. సఖా రాము సియ లఖను జహఁ తహాఁ మోహి పహుఁచాఉ।
నాహిం త చాహత చలన అబ ప్రాన కహుఁ సతిభాఉ ॥ 149 ॥

పుని పుని పూఁఛత మంత్రహి ర్AU। ప్రియతమ సుఅన సఁదేస సున్AU ॥
కరహి సఖా సోఇ బేగి ఉప్AU। రాము లఖను సియ నయన దేఖ్AU ॥
సచివ ధీర ధరి కహ ముదు బానీ। మహారాజ తుమ్హ పండిత గ్యానీ ॥
బీర సుధీర ధురంధర దేవా। సాధు సమాజు సదా తుమ్హ సేవా ॥
జనమ మరన సబ దుఖ భోగా। హాని లాభ ప్రియ మిలన బియోగా ॥
కాల కరమ బస హౌహిం గోసాఈం। బరబస రాతి దివస కీ నాఈమ్ ॥
సుఖ హరషహిం జడ఼ దుఖ బిలఖాహీం। దౌ సమ ధీర ధరహిం మన మాహీమ్ ॥
ధీరజ ధరహు బిబేకు బిచారీ। ఛాడ఼ఇఅ సోచ సకల హితకారీ ॥

దో. ప్రథమ బాసు తమసా భయు దూసర సురసరి తీర।
న్హాఈ రహే జలపాను కరి సియ సమేత దౌ బీర ॥ 150 ॥

కేవట కీన్హి బహుత సేవకాఈ। సో జామిని సింగరౌర గవాఁఈ ॥
హోత ప్రాత బట ఛీరు మగావా। జటా ముకుట నిజ సీస బనావా ॥
రామ సఖాఁ తబ నావ మగాఈ। ప్రియా చఢ఼ఆఇ చఢ఼ఏ రఘురాఈ ॥
లఖన బాన ధను ధరే బనాఈ। ఆపు చఢ఼ఏ ప్రభు ఆయసు పాఈ ॥
బికల బిలోకి మోహి రఘుబీరా। బోలే మధుర బచన ధరి ధీరా ॥
తాత ప్రనాము తాత సన కహేహు। బార బార పద పంకజ గహేహూ ॥
కరబి పాయఁ పరి బినయ బహోరీ। తాత కరిఅ జని చింతా మోరీ ॥
బన మగ మంగల కుసల హమారేం। కృపా అనుగ్రహ పున్య తుమ్హారేమ్ ॥

ఛం. తుమ్హరే అనుగ్రహ తాత కానన జాత సబ సుఖు పాఇహౌం।
ప్రతిపాలి ఆయసు కుసల దేఖన పాయ పుని ఫిరి ఆఇహౌమ్ ॥
జననీం సకల పరితోషి పరి పరి పాయఁ కరి బినతీ ఘనీ।
తులసీ కరేహు సోఇ జతను జేహిం కుసలీ రహహిం కోసల ధనీ ॥

సో. గుర సన కహబ సఁదేసు బార బార పద పదుమ గహి।
కరబ సోఇ ఉపదేసు జేహిం న సోచ మోహి అవధపతి ॥ 151 ॥

పురజన పరిజన సకల నిహోరీ। తాత సునాఏహు బినతీ మోరీ ॥
సోఇ సబ భాఁతి మోర హితకారీ। జాతేం రహ నరనాహు సుఖారీ ॥
కహబ సఁదేసు భరత కే ఆఏఁ। నీతి న తజిఅ రాజపదు పాఏఁ ॥
పాలేహు ప్రజహి కరమ మన బానీ। సీహు మాతు సకల సమ జానీ ॥
ఓర నిబాహేహు భాయప భాఈ। కరి పితు మాతు సుజన సేవకాఈ ॥
తాత భాఁతి తేహి రాఖబ ర్AU। సోచ మోర జేహిం కరై న క్AU ॥
లఖన కహే కఛు బచన కఠోరా। బరజి రామ పుని మోహి నిహోరా ॥
బార బార నిజ సపథ దేవాఈ। కహబి న తాత లఖన లరికాఈ ॥

దో. కహి ప్రనామ కఛు కహన లియ సియ భి సిథిల సనేహ।
థకిత బచన లోచన సజల పులక పల్లవిత దేహ ॥ 152 ॥

తేహి అవసర రఘుబర రూఖ పాఈ। కేవట పారహి నావ చలాఈ ॥
రఘుకులతిలక చలే ఏహి భాఁతీ। దేఖుఁ ఠాఢ఼ కులిస ధరి ఛాతీ ॥
మైం ఆపన కిమి కహౌం కలేసూ। జిఅత ఫిరేఉఁ లేఇ రామ సఁదేసూ ॥
అస కహి సచివ బచన రహి గయూ। హాని గలాని సోచ బస భయూ ॥
సుత బచన సునతహిం నరనాహూ। పరేఉ ధరని ఉర దారున దాహూ ॥
తలఫత బిషమ మోహ మన మాపా। మాజా మనహుఁ మీన కహుఁ బ్యాపా ॥
కరి బిలాప సబ రోవహిం రానీ। మహా బిపతి కిమి జాఇ బఖానీ ॥
సుని బిలాప దుఖహూ దుఖు లాగా। ధీరజహూ కర ధీరజు భాగా ॥

దో. భయు కోలాహలు అవధ అతి సుని నృప రాఉర సోరు।
బిపుల బిహగ బన పరేఉ నిసి మానహుఁ కులిస కఠోరు ॥ 153 ॥

ప్రాన కంఠగత భయు భుఆలూ। మని బిహీన జను బ్యాకుల బ్యాలూ ॥
ఇద్రీం సకల బికల భిఁ భారీ। జను సర సరసిజ బను బిను బారీ ॥
కౌసల్యాఁ నృపు దీఖ మలానా। రబికుల రబి అఁథయు జియఁ జానా।
ఉర ధరి ధీర రామ మహతారీ। బోలీ బచన సమయ అనుసారీ ॥
నాథ సముఝి మన కరిఅ బిచారూ। రామ బియోగ పయోధి అపారూ ॥
కరనధార తుమ్హ అవధ జహాజూ। చఢ఼ఏఉ సకల ప్రియ పథిక సమాజూ ॥
ధీరజు ధరిఅ త పాఇఅ పారూ। నాహిం త బూడ఼ఇహి సబు పరివారూ ॥
జౌం జియఁ ధరిఅ బినయ పియ మోరీ। రాము లఖను సియ మిలహిం బహోరీ ॥

దో. -ప్రియా బచన మృదు సునత నృపు చితయు ఆఁఖి ఉఘారి।
తలఫత మీన మలీన జను సీంచత సీతల బారి ॥ 154 ॥

ధరి ధీరజు ఉఠీ బైఠ భుఆలూ। కహు సుమంత్ర కహఁ రామ కృపాలూ ॥
కహాఁ లఖను కహఁ రాము సనేహీ। కహఁ ప్రియ పుత్రబధూ బైదేహీ ॥
బిలపత రాఉ బికల బహు భాఁతీ। భి జుగ సరిస సిరాతి న రాతీ ॥
తాపస అంధ సాప సుధి ఆఈ। కౌసల్యహి సబ కథా సునాఈ ॥
భయు బికల బరనత ఇతిహాసా। రామ రహిత ధిగ జీవన ఆసా ॥
సో తను రాఖి కరబ మైం కాహా। జేంహి న ప్రేమ పను మోర నిబాహా ॥
హా రఘునందన ప్రాన పిరీతే। తుమ్హ బిను జిఅత బహుత దిన బీతే ॥
హా జానకీ లఖన హా రఘుబర। హా పితు హిత చిత చాతక జలధర।

దో. రామ రామ కహి రామ కహి రామ రామ కహి రామ।
తను పరిహరి రఘుబర బిరహఁ రాఉ గయు సురధామ ॥ 155 ॥

జిఅన మరన ఫలు దసరథ పావా। అండ అనేక అమల జసు ఛావా ॥
జిఅత రామ బిధు బదను నిహారా। రామ బిరహ కరి మరను సఁవారా ॥
సోక బికల సబ రోవహిం రానీ। రూపు సీల బలు తేజు బఖానీ ॥
కరహిం బిలాప అనేక ప్రకారా। పరహీం భూమితల బారహిం బారా ॥
బిలపహిం బికల దాస అరు దాసీ। ఘర ఘర రుదను కరహిం పురబాసీ ॥
అఁథయు ఆజు భానుకుల భానూ। ధరమ అవధి గున రూప నిధానూ ॥
గారీం సకల కైకిహి దేహీం। నయన బిహీన కీన్హ జగ జేహీమ్ ॥
ఏహి బిధి బిలపత రైని బిహానీ। ఆఏ సకల మహాముని గ్యానీ ॥

దో. తబ బసిష్ఠ ముని సమయ సమ కహి అనేక ఇతిహాస।
సోక నేవారేఉ సబహి కర నిజ బిగ్యాన ప్రకాస ॥ 156 ॥

తేల నాఁవ భరి నృప తను రాఖా। దూత బోలాఇ బహురి అస భాషా ॥
ధావహు బేగి భరత పహిం జాహూ। నృప సుధి కతహుఁ కహహు జని కాహూ ॥
ఏతనేఇ కహేహు భరత సన జాఈ। గుర బోలాఈ పఠయు దౌ భాఈ ॥
సుని ముని ఆయసు ధావన ధాఏ। చలే బేగ బర బాజి లజాఏ ॥
అనరథు అవధ అరంభేఉ జబ తేం। కుసగున హోహిం భరత కహుఁ తబ తేమ్ ॥
దేఖహిం రాతి భయానక సపనా। జాగి కరహిం కటు కోటి కలపనా ॥
బిప్ర జేవాఁఇ దేహిం దిన దానా। సివ అభిషేక కరహిం బిధి నానా ॥
మాగహిం హృదయఁ మహేస మనాఈ। కుసల మాతు పితు పరిజన భాఈ ॥

దో. ఏహి బిధి సోచత భరత మన ధావన పహుఁచే ఆఇ।
గుర అనుసాసన శ్రవన సుని చలే గనేసు మనాఇ ॥ 157 ॥

చలే సమీర బేగ హయ హాఁకే। నాఘత సరిత సైల బన బాఁకే ॥
హృదయఁ సోచు బడ఼ కఛు న సోహాఈ। అస జానహిం జియఁ జాఉఁ ఉడ఼ఆఈ ॥
ఏక నిమేష బరస సమ జాఈ। ఏహి బిధి భరత నగర నిఅరాఈ ॥
అసగున హోహిం నగర పైఠారా। రటహిం కుభాఁతి కుఖేత కరారా ॥
ఖర సిఆర బోలహిం ప్రతికూలా। సుని సుని హోఇ భరత మన సూలా ॥
శ్రీహత సర సరితా బన బాగా। నగరు బిసేషి భయావను లాగా ॥
ఖగ మృగ హయ గయ జాహిం న జోఏ। రామ బియోగ కురోగ బిగోఏ ॥
నగర నారి నర నిపట దుఖారీ। మనహుఁ సబన్హి సబ సంపతి హారీ ॥

దో. పురజన మిలిహిం న కహహిం కఛు గవఁహిం జోహారహిం జాహిం।
భరత కుసల పూఁఛి న సకహిం భయ బిషాద మన మాహిమ్ ॥ 158 ॥

హాట బాట నహిం జాఇ నిహారీ। జను పుర దహఁ దిసి లాగి దవారీ ॥
ఆవత సుత సుని కైకయనందిని। హరషీ రబికుల జలరుహ చందిని ॥
సజి ఆరతీ ముదిత ఉఠి ధాఈ। ద్వారేహిం భేంటి భవన లేఇ ఆఈ ॥
భరత దుఖిత పరివారు నిహారా। మానహుఁ తుహిన బనజ బను మారా ॥
కైకేఈ హరషిత ఏహి భాఁతి। మనహుఁ ముదిత దవ లాఇ కిరాతీ ॥
సుతహి ససోచ దేఖి మను మారేం। పూఁఛతి నైహర కుసల హమారేమ్ ॥
సకల కుసల కహి భరత సునాఈ। పూఁఛీ నిజ కుల కుసల భలాఈ ॥
కహు కహఁ తాత కహాఁ సబ మాతా। కహఁ సియ రామ లఖన ప్రియ భ్రాతా ॥

దో. సుని సుత బచన సనేహమయ కపట నీర భరి నైన।
భరత శ్రవన మన సూల సమ పాపిని బోలీ బైన ॥ 159 ॥

తాత బాత మైం సకల సఁవారీ। భై మంథరా సహాయ బిచారీ ॥
కఛుక కాజ బిధి బీచ బిగారేఉ। భూపతి సురపతి పుర పగు ధారేఉ ॥
సునత భరతు భే బిబస బిషాదా। జను సహమేఉ కరి కేహరి నాదా ॥
తాత తాత హా తాత పుకారీ। పరే భూమితల బ్యాకుల భారీ ॥
చలత న దేఖన పాయుఁ తోహీ। తాత న రామహి సౌంపేహు మోహీ ॥
బహురి ధీర ధరి ఉఠే సఁభారీ। కహు పితు మరన హేతు మహతారీ ॥
సుని సుత బచన కహతి కైకేఈ। మరము పాఁఛి జను మాహుర దేఈ ॥
ఆదిహు తేం సబ ఆపని కరనీ। కుటిల కఠోర ముదిత మన బరనీ ॥

దో. భరతహి బిసరేఉ పితు మరన సునత రామ బన గౌను।
హేతు అపనపు జాని జియఁ థకిత రహే ధరి మౌను ॥ 160 ॥

బికల బిలోకి సుతహి సముఝావతి। మనహుఁ జరే పర లోను లగావతి ॥
తాత రాఉ నహిం సోచే జోగూ। బిఢ఼ఇ సుకృత జసు కీన్హేఉ భోగూ ॥
జీవత సకల జనమ ఫల పాఏ। అంత అమరపతి సదన సిధాఏ ॥
అస అనుమాని సోచ పరిహరహూ। సహిత సమాజ రాజ పుర కరహూ ॥
సుని సుఠి సహమేఉ రాజకుమారూ। పాకేం ఛత జను లాగ అఁగారూ ॥
ధీరజ ధరి భరి లేహిం ఉసాసా। పాపని సబహి భాఁతి కుల నాసా ॥
జౌం పై కురుచి రహీ అతి తోహీ। జనమత కాహే న మారే మోహీ ॥
పేడ఼ కాటి తైం పాలు సీంచా। మీన జిఅన నితి బారి ఉలీచా ॥

దో. హంసబంసు దసరథు జనకు రామ లఖన సే భాఇ।
జననీ తూఁ జననీ భీ బిధి సన కఛు న బసాఇ ॥ 161 ॥

జబ తైం కుమతి కుమత జియఁ ఠయూ। ఖండ ఖండ హోఇ హ్రదు న గయూ ॥
బర మాగత మన భి నహిం పీరా। గరి న జీహ ముహఁ పరేఉ న కీరా ॥
భూపఁ ప్రతీత తోరి కిమి కీన్హీ। మరన కాల బిధి మతి హరి లీన్హీ ॥
బిధిహుఁ న నారి హృదయ గతి జానీ। సకల కపట అఘ అవగున ఖానీ ॥
సరల సుసీల ధరమ రత ర్AU। సో కిమి జానై తీయ సుభ్AU ॥
అస కో జీవ జంతు జగ మాహీం। జేహి రఘునాథ ప్రానప్రియ నాహీమ్ ॥
భే అతి అహిత రాము తేఉ తోహీ। కో తూ అహసి సత్య కహు మోహీ ॥
జో హసి సో హసి ముహఁ మసి లాఈ। ఆఁఖి ఓట ఉఠి బైఠహిం జాఈ ॥

దో. రామ బిరోధీ హృదయ తేం ప్రగట కీన్హ బిధి మోహి।
మో సమాన కో పాతకీ బాది కహుఁ కఛు తోహి ॥ 162 ॥

సుని సత్రుఘున మాతు కుటిలాఈ। జరహిం గాత రిస కఛు న బసాఈ ॥
తేహి అవసర కుబరీ తహఁ ఆఈ। బసన బిభూషన బిబిధ బనాఈ ॥
లఖి రిస భరేఉ లఖన లఘు భాఈ। బరత అనల ఘృత ఆహుతి పాఈ ॥
హుమగి లాత తకి కూబర మారా। పరి ముహ భర మహి కరత పుకారా ॥
కూబర టూటేఉ ఫూట కపారూ। దలిత దసన ముఖ రుధిర ప్రచారూ ॥
ఆహ దిఅ మైం కాహ నసావా। కరత నీక ఫలు అనిస పావా ॥
సుని రిపుహన లఖి నఖ సిఖ ఖోటీ। లగే ఘసీటన ధరి ధరి ఝోంటీ ॥
భరత దయానిధి దీన్హి ఛడ఼ఆఈ। కౌసల్యా పహిం గే దౌ భాఈ ॥

దో. మలిన బసన బిబరన బికల కృస సరీర దుఖ భార।
కనక కలప బర బేలి బన మానహుఁ హనీ తుసార ॥ 163 ॥

భరతహి దేఖి మాతు ఉఠి ధాఈ। మురుఛిత అవని పరీ ఝిఁ ఆఈ ॥
దేఖత భరతు బికల భే భారీ। పరే చరన తన దసా బిసారీ ॥
మాతు తాత కహఁ దేహి దేఖాఈ। కహఁ సియ రాము లఖను దౌ భాఈ ॥
కైకి కత జనమీ జగ మాఝా। జౌం జనమి త భి కాహే న బాఁఝా ॥
కుల కలంకు జేహిం జనమేఉ మోహీ। అపజస భాజన ప్రియజన ద్రోహీ ॥
కో తిభువన మోహి సరిస అభాగీ। గతి అసి తోరి మాతు జేహి లాగీ ॥
పితు సురపుర బన రఘుబర కేతూ। మైం కేవల సబ అనరథ హేతు ॥
ధిగ మోహి భయుఁ బేను బన ఆగీ। దుసహ దాహ దుఖ దూషన భాగీ ॥

దో. మాతు భరత కే బచన మృదు సుని సుని ఉఠీ సఁభారి ॥
లిఏ ఉఠాఇ లగాఇ ఉర లోచన మోచతి బారి ॥ 164 ॥

సరల సుభాయ మాయఁ హియఁ లాఏ। అతి హిత మనహుఁ రామ ఫిరి ఆఏ ॥
భేంటేఉ బహురి లఖన లఘు భాఈ। సోకు సనేహు న హృదయఁ సమాఈ ॥
దేఖి సుభాఉ కహత సబు కోఈ। రామ మాతు అస కాహే న హోఈ ॥
మాతాఁ భరతు గోద బైఠారే। ఆఁసు పౌంఛి మృదు బచన ఉచారే ॥
అజహుఁ బచ్ఛ బలి ధీరజ ధరహూ। కుసము సముఝి సోక పరిహరహూ ॥
జని మానహు హియఁ హాని గలానీ। కాల కరమ గతి అఘటిత జాని ॥
కాహుహి దోసు దేహు జని తాతా। భా మోహి సబ బిధి బామ బిధాతా ॥
జో ఏతేహుఁ దుఖ మోహి జిఆవా। అజహుఁ కో జాని కా తేహి భావా ॥

దో. పితు ఆయస భూషన బసన తాత తజే రఘుబీర।
బిసము హరషు న హృదయఁ కఛు పహిరే బలకల చీర। 165 ॥

ముఖ ప్రసన్న మన రంగ న రోషూ। సబ కర సబ బిధి కరి పరితోషూ ॥
చలే బిపిన సుని సియ సఁగ లాగీ। రహి న రామ చరన అనురాగీ ॥
సునతహిం లఖను చలే ఉఠి సాథా। రహహిం న జతన కిఏ రఘునాథా ॥
తబ రఘుపతి సబహీ సిరు నాఈ। చలే సంగ సియ అరు లఘు భాఈ ॥
రాము లఖను సియ బనహి సిధాఏ। గిఉఁ న సంగ న ప్రాన పఠాఏ ॥
యహు సబు భా ఇన్హ ఆఁఖిన్హ ఆగేం। తు న తజా తను జీవ అభాగేమ్ ॥
మోహి న లాజ నిజ నేహు నిహారీ। రామ సరిస సుత మైం మహతారీ ॥
జిఐ మరై భల భూపతి జానా। మోర హృదయ సత కులిస సమానా ॥

దో. కౌసల్యా కే బచన సుని భరత సహిత రనివాస।
బ్యాకుల బిలపత రాజగృహ మానహుఁ సోక నేవాసు ॥ 166 ॥

బిలపహిం బికల భరత దౌ భాఈ। కౌసల్యాఁ లిఏ హృదయఁ లగాఈ ॥
భాఁతి అనేక భరతు సముఝాఏ। కహి బిబేకమయ బచన సునాఏ ॥
భరతహుఁ మాతు సకల సముఝాఈం। కహి పురాన శ్రుతి కథా సుహాఈమ్ ॥
ఛల బిహీన సుచి సరల సుబానీ। బోలే భరత జోరి జుగ పానీ ॥
జే అఘ మాతు పితా సుత మారేం। గాఇ గోఠ మహిసుర పుర జారేమ్ ॥
జే అఘ తియ బాలక బధ కీన్హేం। మీత మహీపతి మాహుర దీన్హేమ్ ॥
జే పాతక ఉపపాతక అహహీం। కరమ బచన మన భవ కబి కహహీమ్ ॥
తే పాతక మోహి హోహుఁ బిధాతా। జౌం యహు హోఇ మోర మత మాతా ॥

దో. జే పరిహరి హరి హర చరన భజహిం భూతగన ఘోర।
తేహి కి గతి మోహి దేఉ బిధి జౌం జననీ మత మోర ॥ 167 ॥

బేచహిం బేదు ధరము దుహి లేహీం। పిసున పరాయ పాప కహి దేహీమ్ ॥
కపటీ కుటిల కలహప్రియ క్రోధీ। బేద బిదూషక బిస్వ బిరోధీ ॥
లోభీ లంపట లోలుపచారా। జే తాకహిం పరధను పరదారా ॥
పావౌం మైం తిన్హ కే గతి ఘోరా। జౌం జననీ యహు సంమత మోరా ॥
జే నహిం సాధుసంగ అనురాగే। పరమారథ పథ బిముఖ అభాగే ॥
జే న భజహిం హరి నరతను పాఈ। జిన్హహి న హరి హర సుజసు సోహాఈ ॥
తజి శ్రుతిపంథు బామ పథ చలహీం। బంచక బిరచి బేష జగు ఛలహీమ్ ॥
తిన్హ కై గతి మోహి సంకర దేఊ। జననీ జౌం యహు జానౌం భేఊ ॥

దో. మాతు భరత కే బచన సుని సాఁచే సరల సుభాయఁ।
కహతి రామ ప్రియ తాత తుమ్హ సదా బచన మన కాయఁ ॥ 168 ॥

రామ ప్రానహు తేం ప్రాన తుమ్హారే। తుమ్హ రఘుపతిహి ప్రానహు తేం ప్యారే ॥
బిధు బిష చవై స్త్రవై హిము ఆగీ। హోఇ బారిచర బారి బిరాగీ ॥
భేఁ గ్యాను బరు మిటై న మోహూ। తుమ్హ రామహి ప్రతికూల న హోహూ ॥
మత తుమ్హార యహు జో జగ కహహీం। సో సపనేహుఁ సుఖ సుగతి న లహహీమ్ ॥
అస కహి మాతు భరతు హియఁ లాఏ। థన పయ స్త్రవహిం నయన జల ఛాఏ ॥
కరత బిలాప బహుత యహి భాఁతీ। బైఠేహిం బీతి గి సబ రాతీ ॥
బామదేఉ బసిష్ఠ తబ ఆఏ। సచివ మహాజన సకల బోలాఏ ॥
ముని బహు భాఁతి భరత ఉపదేసే। కహి పరమారథ బచన సుదేసే ॥

దో. తాత హృదయఁ ధీరజు ధరహు కరహు జో అవసర ఆజు।
ఉఠే భరత గుర బచన సుని కరన కహేఉ సబు సాజు ॥ 169 ॥

నృపతను బేద బిదిత అన్హవావా। పరమ బిచిత్ర బిమాను బనావా ॥
గహి పద భరత మాతు సబ రాఖీ। రహీం రాని దరసన అభిలాషీ ॥
చందన అగర భార బహు ఆఏ। అమిత అనేక సుగంధ సుహాఏ ॥
సరజు తీర రచి చితా బనాఈ। జను సురపుర సోపాన సుహాఈ ॥
ఏహి బిధి దాహ క్రియా సబ కీన్హీ। బిధివత న్హాఇ తిలాంజులి దీన్హీ ॥
సోధి సుమృతి సబ బేద పురానా। కీన్హ భరత దసగాత బిధానా ॥
జహఁ జస మునిబర ఆయసు దీన్హా। తహఁ తస సహస భాఁతి సబు కీన్హా ॥
భే బిసుద్ధ దిఏ సబ దానా। ధేను బాజి గజ బాహన నానా ॥

దో. సింఘాసన భూషన బసన అన్న ధరని ధన ధామ।
దిఏ భరత లహి భూమిసుర భే పరిపూరన కామ ॥ 170 ॥

పితు హిత భరత కీన్హి జసి కరనీ। సో ముఖ లాఖ జాఇ నహిం బరనీ ॥
సుదిను సోధి మునిబర తబ ఆఏ। సచివ మహాజన సకల బోలాఏ ॥
బైఠే రాజసభాఁ సబ జాఈ। పఠే బోలి భరత దౌ భాఈ ॥
భరతు బసిష్ఠ నికట బైఠారే। నీతి ధరమమయ బచన ఉచారే ॥
ప్రథమ కథా సబ మునిబర బరనీ। కైకి కుటిల కీన్హి జసి కరనీ ॥
భూప ధరమబ్రతు సత్య సరాహా। జేహిం తను పరిహరి ప్రేము నిబాహా ॥
కహత రామ గున సీల సుభ్AU। సజల నయన పులకేఉ మునిర్AU ॥
బహురి లఖన సియ ప్రీతి బఖానీ। సోక సనేహ మగన ముని గ్యానీ ॥

దో. సునహు భరత భావీ ప్రబల బిలఖి కహేఉ మునినాథ।
హాని లాభు జీవన మరను జసు అపజసు బిధి హాథ ॥ 171 ॥

అస బిచారి కేహి దేఇఅ దోసూ। బ్యరథ కాహి పర కీజిఅ రోసూ ॥
తాత బిచారు కేహి కరహు మన మాహీం। సోచ జోగు దసరథు నృపు నాహీమ్ ॥
సోచిఅ బిప్ర జో బేద బిహీనా। తజి నిజ ధరము బిషయ లయలీనా ॥
సోచిఅ నృపతి జో నీతి న జానా। జేహి న ప్రజా ప్రియ ప్రాన సమానా ॥
సోచిఅ బయసు కృపన ధనవానూ। జో న అతిథి సివ భగతి సుజానూ ॥
సోచిఅ సూద్రు బిప్ర అవమానీ। ముఖర మానప్రియ గ్యాన గుమానీ ॥
సోచిఅ పుని పతి బంచక నారీ। కుటిల కలహప్రియ ఇచ్ఛాచారీ ॥
సోచిఅ బటు నిజ బ్రతు పరిహరీ। జో నహిం గుర ఆయసు అనుసరీ ॥

దో. సోచిఅ గృహీ జో మోహ బస కరి కరమ పథ త్యాగ।
సోచిఅ జతి ప్రంపచ రత బిగత బిబేక బిరాగ ॥ 172 ॥

బైఖానస సోఇ సోచై జోగు। తపు బిహాఇ జేహి భావి భోగూ ॥
సోచిఅ పిసున అకారన క్రోధీ। జనని జనక గుర బంధు బిరోధీ ॥
సబ బిధి సోచిఅ పర అపకారీ। నిజ తను పోషక నిరదయ భారీ ॥
సోచనీయ సబహి బిధి సోఈ। జో న ఛాడ఼ఇ ఛలు హరి జన హోఈ ॥
సోచనీయ నహిం కోసలర్AU। భువన చారిదస ప్రగట ప్రభ్AU ॥
భయు న అహి న అబ హోనిహారా। భూప భరత జస పితా తుమ్హారా ॥
బిధి హరి హరు సురపతి దిసినాథా। బరనహిం సబ దసరథ గున గాథా ॥

దో. కహహు తాత కేహి భాఁతి కౌ కరిహి బడ఼ఆఈ తాసు।
రామ లఖన తుమ్హ సత్రుహన సరిస సుఅన సుచి జాసు ॥ 173 ॥

సబ ప్రకార భూపతి బడ఼భాగీ। బాది బిషాదు కరిఅ తేహి లాగీ ॥
యహు సుని సముఝి సోచు పరిహరహూ। సిర ధరి రాజ రజాయసు కరహూ ॥
రాఁయ రాజపదు తుమ్హ కహుఁ దీన్హా। పితా బచను ఫుర చాహిఅ కీన్హా ॥
తజే రాము జేహిం బచనహి లాగీ। తను పరిహరేఉ రామ బిరహాగీ ॥
నృపహి బచన ప్రియ నహిం ప్రియ ప్రానా। కరహు తాత పితు బచన ప్రవానా ॥
కరహు సీస ధరి భూప రజాఈ। హి తుమ్హ కహఁ సబ భాఁతి భలాఈ ॥
పరసురామ పితు అగ్యా రాఖీ। మారీ మాతు లోక సబ సాఖీ ॥
తనయ జజాతిహి జౌబను దయూ। పితు అగ్యాఁ అఘ అజసు న భయూ ॥

దో. అనుచిత ఉచిత బిచారు తజి జే పాలహిం పితు బైన।
తే భాజన సుఖ సుజస కే బసహిం అమరపతి ఐన ॥ 174 ॥

అవసి నరేస బచన ఫుర కరహూ। పాలహు ప్రజా సోకు పరిహరహూ ॥
సురపుర నృప పాఇహి పరితోషూ। తుమ్హ కహుఁ సుకృత సుజసు నహిం దోషూ ॥
బేద బిదిత సంమత సబహీ కా। జేహి పితు దేఇ సో పావి టీకా ॥
కరహు రాజు పరిహరహు గలానీ। మానహు మోర బచన హిత జానీ ॥
సుని సుఖు లహబ రామ బైదేహీం। అనుచిత కహబ న పండిత కేహీమ్ ॥
కౌసల్యాది సకల మహతారీం। తేఉ ప్రజా సుఖ హోహిం సుఖారీమ్ ॥
పరమ తుమ్హార రామ కర జానిహి। సో సబ బిధి తుమ్హ సన భల మానిహి ॥
సౌంపేహు రాజు రామ కై ఆఏఁ। సేవా కరేహు సనేహ సుహాఏఁ ॥

దో. కీజిఅ గుర ఆయసు అవసి కహహిం సచివ కర జోరి।
రఘుపతి ఆఏఁ ఉచిత జస తస తబ కరబ బహోరి ॥ 175 ॥

కౌసల్యా ధరి ధీరజు కహీ। పూత పథ్య గుర ఆయసు అహీ ॥
సో ఆదరిఅ కరిఅ హిత మానీ। తజిఅ బిషాదు కాల గతి జానీ ॥
బన రఘుపతి సురపతి నరనాహూ। తుమ్హ ఏహి భాఁతి తాత కదరాహూ ॥
పరిజన ప్రజా సచివ సబ అంబా। తుమ్హహీ సుత సబ కహఁ అవలంబా ॥
లఖి బిధి బామ కాలు కఠినాఈ। ధీరజు ధరహు మాతు బలి జాఈ ॥
సిర ధరి గుర ఆయసు అనుసరహూ। ప్రజా పాలి పరిజన దుఖు హరహూ ॥
గుర కే బచన సచివ అభినందను। సునే భరత హియ హిత జను చందను ॥
సునీ బహోరి మాతు మృదు బానీ। సీల సనేహ సరల రస సానీ ॥

ఛం. సానీ సరల రస మాతు బానీ సుని భరత బ్యాకుల భే।
లోచన సరోరుహ స్త్రవత సీంచత బిరహ ఉర అంకుర నే ॥
సో దసా దేఖత సమయ తేహి బిసరీ సబహి సుధి దేహ కీ।
తులసీ సరాహత సకల సాదర సీవఁ సహజ సనేహ కీ ॥

సో. భరతు కమల కర జోరి ధీర ధురంధర ధీర ధరి।
బచన అమిఅఁ జను బోరి దేత ఉచిత ఉత్తర సబహి ॥ 176 ॥

మాసపారాయణ, అఠారహవాఁ విశ్రామ
మోహి ఉపదేసు దీన్హ గుర నీకా। ప్రజా సచివ సంమత సబహీ కా ॥
మాతు ఉచిత ధరి ఆయసు దీన్హా। అవసి సీస ధరి చాహుఁ కీన్హా ॥
గుర పితు మాతు స్వామి హిత బానీ। సుని మన ముదిత కరిఅ భలి జానీ ॥
ఉచిత కి అనుచిత కిఏఁ బిచారూ। ధరము జాఇ సిర పాతక భారూ ॥
తుమ్హ తౌ దేహు సరల సిఖ సోఈ। జో ఆచరత మోర భల హోఈ ॥
జద్యపి యహ సముఝత హుఁ నీకేం। తదపి హోత పరితోషు న జీ కేమ్ ॥
అబ తుమ్హ బినయ మోరి సుని లేహూ। మోహి అనుహరత సిఖావను దేహూ ॥
ఊతరు దేఉఁ ఛమబ అపరాధూ। దుఖిత దోష గున గనహిం న సాధూ ॥

దో. పితు సురపుర సియ రాము బన కరన కహహు మోహి రాజు।
ఏహి తేం జానహు మోర హిత కై ఆపన బడ఼ కాజు ॥ 177 ॥

హిత హమార సియపతి సేవకాఈ। సో హరి లీన్హ మాతు కుటిలాఈ ॥
మైం అనుమాని దీఖ మన మాహీం। ఆన ఉపాయఁ మోర హిత నాహీమ్ ॥
సోక సమాజు రాజు కేహి లేఖేం। లఖన రామ సియ బిను పద దేఖేమ్ ॥
బాది బసన బిను భూషన భారూ। బాది బిరతి బిను బ్రహ్మ బిచారూ ॥
సరుజ సరీర బాది బహు భోగా। బిను హరిభగతి జాయఁ జప జోగా ॥
జాయఁ జీవ బిను దేహ సుహాఈ। బాది మోర సబు బిను రఘురాఈ ॥
జాఉఁ రామ పహిం ఆయసు దేహూ। ఏకహిం ఆఁక మోర హిత ఏహూ ॥
మోహి నృప కరి భల ఆపన చహహూ। సౌ సనేహ జడ఼తా బస కహహూ ॥

దో. కైకేఈ సుఅ కుటిలమతి రామ బిముఖ గతలాజ।
తుమ్హ చాహత సుఖు మోహబస మోహి సే అధమ కేం రాజ ॥ 178 ॥

కహుఁ సాఁచు సబ సుని పతిఆహూ। చాహిఅ ధరమసీల నరనాహూ ॥
మోహి రాజు హఠి దేఇహహు జబహీం। రసా రసాతల జాఇహి తబహీమ్ ॥
మోహి సమాన కో పాప నివాసూ। జేహి లగి సీయ రామ బనబాసూ ॥
రాయఁ రామ కహుఁ కానను దీన్హా। బిఛురత గమను అమరపుర కీన్హా ॥
మైం సఠు సబ అనరథ కర హేతూ। బైఠ బాత సబ సునుఁ సచేతూ ॥
బిను రఘుబీర బిలోకి అబాసూ। రహే ప్రాన సహి జగ ఉపహాసూ ॥
రామ పునీత బిషయ రస రూఖే। లోలుప భూమి భోగ కే భూఖే ॥
కహఁ లగి కహౌం హృదయ కఠినాఈ। నిదరి కులిసు జేహిం లహీ బడ఼ఆఈ ॥

దో. కారన తేం కారజు కఠిన హోఇ దోసు నహి మోర।
కులిస అస్థి తేం ఉపల తేం లోహ కరాల కఠోర ॥ 179 ॥

కైకేఈ భవ తను అనురాగే। పాఁవర ప్రాన అఘాఇ అభాగే ॥
జౌం ప్రియ బిరహఁ ప్రాన ప్రియ లాగే। దేఖబ సునబ బహుత అబ ఆగే ॥
లఖన రామ సియ కహుఁ బను దీన్హా। పఠి అమరపుర పతి హిత కీన్హా ॥
లీన్హ బిధవపన అపజసు ఆపూ। దీన్హేఉ ప్రజహి సోకు సంతాపూ ॥
మోహి దీన్హ సుఖు సుజసు సురాజూ। కీన్హ కైకేఈం సబ కర కాజూ ॥
ఏహి తేం మోర కాహ అబ నీకా। తేహి పర దేన కహహు తుమ్హ టీకా ॥
కైకీ జఠర జనమి జగ మాహీం। యహ మోహి కహఁ కఛు అనుచిత నాహీమ్ ॥
మోరి బాత సబ బిధిహిం బనాఈ। ప్రజా పాఁచ కత కరహు సహాఈ ॥

దో. గ్రహ గ్రహీత పుని బాత బస తేహి పుని బీఛీ మార।
తేహి పిఆఇఅ బారునీ కహహు కాహ ఉపచార ॥ 180 ॥

కైకి సుఅన జోగు జగ జోఈ। చతుర బిరంచి దీన్హ మోహి సోఈ ॥
దసరథ తనయ రామ లఘు భాఈ। దీన్హి మోహి బిధి బాది బడ఼ఆఈ ॥
తుమ్హ సబ కహహు కఢ఼ఆవన టీకా। రాయ రజాయసు సబ కహఁ నీకా ॥
ఉతరు దేఉఁ కేహి బిధి కేహి కేహీ। కహహు సుఖేన జథా రుచి జేహీ ॥
మోహి కుమాతు సమేత బిహాఈ। కహహు కహిహి కే కీన్హ భలాఈ ॥
మో బిను కో సచరాచర మాహీం। జేహి సియ రాము ప్రానప్రియ నాహీమ్ ॥
పరమ హాని సబ కహఁ బడ఼ లాహూ। అదిను మోర నహి దూషన కాహూ ॥
సంసయ సీల ప్రేమ బస అహహూ। సబుఇ ఉచిత సబ జో కఛు కహహూ ॥

దో. రామ మాతు సుఠి సరలచిత మో పర ప్రేము బిసేషి।
కహి సుభాయ సనేహ బస మోరి దీనతా దేఖి ॥ 181।

గుర బిబేక సాగర జగు జానా। జిన్హహి బిస్వ కర బదర సమానా ॥
మో కహఁ తిలక సాజ సజ సోఊ। భేఁ బిధి బిముఖ బిముఖ సబు కోఊ ॥
పరిహరి రాము సీయ జగ మాహీం। కౌ న కహిహి మోర మత నాహీమ్ ॥
సో మైం సునబ సహబ సుఖు మానీ। అంతహుఁ కీచ తహాఁ జహఁ పానీ ॥
డరు న మోహి జగ కహిహి కి పోచూ। పరలోకహు కర నాహిన సోచూ ॥
ఏకి ఉర బస దుసహ దవారీ। మోహి లగి భే సియ రాము దుఖారీ ॥
జీవన లాహు లఖన భల పావా। సబు తజి రామ చరన మను లావా ॥
మోర జనమ రఘుబర బన లాగీ। ఝూఠ కాహ పఛితాఉఁ అభాగీ ॥

దో. ఆపని దారున దీనతా కహుఁ సబహి సిరు నాఇ।
దేఖేం బిను రఘునాథ పద జియ కై జరని న జాఇ ॥ 182 ॥

ఆన ఉపాఉ మోహి నహి సూఝా। కో జియ కై రఘుబర బిను బూఝా ॥
ఏకహిం ఆఁక ఇహి మన మాహీం। ప్రాతకాల చలిహుఁ ప్రభు పాహీమ్ ॥
జద్యపి మైం అనభల అపరాధీ। భై మోహి కారన సకల ఉపాధీ ॥
తదపి సరన సనముఖ మోహి దేఖీ। ఛమి సబ కరిహహిం కృపా బిసేషీ ॥
సీల సకుచ సుఠి సరల సుభ్AU। కృపా సనేహ సదన రఘుర్AU ॥
అరిహుక అనభల కీన్హ న రామా। మైం సిసు సేవక జద్యపి బామా ॥
తుమ్హ పై పాఁచ మోర భల మానీ। ఆయసు ఆసిష దేహు సుబానీ ॥
జేహిం సుని బినయ మోహి జను జానీ। ఆవహిం బహురి రాము రజధానీ ॥

దో. జద్యపి జనము కుమాతు తేం మైం సఠు సదా సదోస।
ఆపన జాని న త్యాగిహహిం మోహి రఘుబీర భరోస ॥ 183 ॥

భరత బచన సబ కహఁ ప్రియ లాగే। రామ సనేహ సుధాఁ జను పాగే ॥
లోగ బియోగ బిషమ బిష దాగే। మంత్ర సబీజ సునత జను జాగే ॥
మాతు సచివ గుర పుర నర నారీ। సకల సనేహఁ బికల భే భారీ ॥
భరతహి కహహి సరాహి సరాహీ। రామ ప్రేమ మూరతి తను ఆహీ ॥
తాత భరత అస కాహే న కహహూ। ప్రాన సమాన రామ ప్రియ అహహూ ॥
జో పావఁరు అపనీ జడ఼తాఈ। తుమ్హహి సుగాఇ మాతు కుటిలాఈ ॥
సో సఠు కోటిక పురుష సమేతా। బసిహి కలప సత నరక నికేతా ॥
అహి అఘ అవగున నహి మని గహీ। హరి గరల దుఖ దారిద దహీ ॥

దో. అవసి చలిఅ బన రాము జహఁ భరత మంత్రు భల కీన్హ।
సోక సింధు బూడ఼త సబహి తుమ్హ అవలంబను దీన్హ ॥ 184 ॥

భా సబ కేం మన మోదు న థోరా। జను ఘన ధుని సుని చాతక మోరా ॥
చలత ప్రాత లఖి నిరను నీకే। భరతు ప్రానప్రియ భే సబహీ కే ॥
మునిహి బంది భరతహి సిరు నాఈ। చలే సకల ఘర బిదా కరాఈ ॥
ధన్య భరత జీవను జగ మాహీం। సీలు సనేహు సరాహత జాహీమ్ ॥
కహహి పరసపర భా బడ఼ కాజూ। సకల చలై కర సాజహిం సాజూ ॥
జేహి రాఖహిం రహు ఘర రఖవారీ। సో జాని జను గరదని మారీ ॥
కౌ కహ రహన కహిఅ నహిం కాహూ। కో న చహి జగ జీవన లాహూ ॥

దో. జరు సో సంపతి సదన సుఖు సుహద మాతు పితు భాఇ।
సనముఖ హోత జో రామ పద కరై న సహస సహాఇ ॥ 185 ॥

ఘర ఘర సాజహిం బాహన నానా। హరషు హృదయఁ పరభాత పయానా ॥
భరత జాఇ ఘర కీన్హ బిచారూ। నగరు బాజి గజ భవన భఁడారూ ॥
సంపతి సబ రఘుపతి కై ఆహీ। జౌ బిను జతన చలౌం తజి తాహీ ॥
తౌ పరినామ న మోరి భలాఈ। పాప సిరోమని సాఇఁ దోహాఈ ॥
కరి స్వామి హిత సేవకు సోఈ। దూషన కోటి దేఇ కిన కోఈ ॥
అస బిచారి సుచి సేవక బోలే। జే సపనేహుఁ నిజ ధరమ న డోలే ॥
కహి సబు మరము ధరము భల భాషా। జో జేహి లాయక సో తేహిం రాఖా ॥
కరి సబు జతను రాఖి రఖవారే। రామ మాతు పహిం భరతు సిధారే ॥

దో. ఆరత జననీ జాని సబ భరత సనేహ సుజాన।
కహేఉ బనావన పాలకీం సజన సుఖాసన జాన ॥ 186 ॥

చక్క చక్కి జిమి పుర నర నారీ। చహత ప్రాత ఉర ఆరత భారీ ॥
జాగత సబ నిసి భయు బిహానా। భరత బోలాఏ సచివ సుజానా ॥
కహేఉ లేహు సబు తిలక సమాజూ। బనహిం దేబ ముని రామహిం రాజూ ॥
బేగి చలహు సుని సచివ జోహారే। తురత తురగ రథ నాగ సఁవారే ॥
అరుంధతీ అరు అగిని సమ్AU। రథ చఢ఼ఇ చలే ప్రథమ మునిర్AU ॥
బిప్ర బృంద చఢ఼ఇ బాహన నానా। చలే సకల తప తేజ నిధానా ॥
నగర లోగ సబ సజి సజి జానా। చిత్రకూట కహఁ కీన్హ పయానా ॥
సిబికా సుభగ న జాహిం బఖానీ। చఢ఼ఇ చఢ఼ఇ చలత భీ సబ రానీ ॥

దో. సౌంపి నగర సుచి సేవకని సాదర సకల చలాఇ।
సుమిరి రామ సియ చరన తబ చలే భరత దౌ భాఇ ॥ 187 ॥

రామ దరస బస సబ నర నారీ। జను కరి కరిని చలే తకి బారీ ॥
బన సియ రాము సముఝి మన మాహీం। సానుజ భరత పయాదేహిం జాహీమ్ ॥
దేఖి సనేహు లోగ అనురాగే। ఉతరి చలే హయ గయ రథ త్యాగే ॥
జాఇ సమీప రాఖి నిజ డోలీ। రామ మాతు మృదు బానీ బోలీ ॥
తాత చఢ఼హు రథ బలి మహతారీ। హోఇహి ప్రియ పరివారు దుఖారీ ॥
తుమ్హరేం చలత చలిహి సబు లోగూ। సకల సోక కృస నహిం మగ జోగూ ॥
సిర ధరి బచన చరన సిరు నాఈ। రథ చఢ఼ఇ చలత భే దౌ భాఈ ॥
తమసా ప్రథమ దివస కరి బాసూ। దూసర గోమతి తీర నివాసూ ॥

దో. పయ అహార ఫల అసన ఏక నిసి భోజన ఏక లోగ।
కరత రామ హిత నేమ బ్రత పరిహరి భూషన భోగ ॥ 188 ॥

సీ తీర బసి చలే బిహానే। సృంగబేరపుర సబ నిఅరానే ॥
సమాచార సబ సునే నిషాదా। హృదయఁ బిచార కరి సబిషాదా ॥
కారన కవన భరతు బన జాహీం। హై కఛు కపట భాఉ మన మాహీమ్ ॥
జౌం పై జియఁ న హోతి కుటిలాఈ। తౌ కత లీన్హ సంగ కటకాఈ ॥
జానహిం సానుజ రామహి మారీ। కరుఁ అకంటక రాజు సుఖారీ ॥
భరత న రాజనీతి ఉర ఆనీ। తబ కలంకు అబ జీవన హానీ ॥
సకల సురాసుర జురహిం జుఝారా। రామహి సమర న జీతనిహారా ॥
కా ఆచరజు భరతు అస కరహీం। నహిం బిష బేలి అమిఅ ఫల ఫరహీమ్ ॥

దో. అస బిచారి గుహఁ గ్యాతి సన కహేఉ సజగ సబ హోహు।
హథవాఁసహు బోరహు తరని కీజిఅ ఘాటారోహు ॥ 189 ॥

హోహు సఁజోఇల రోకహు ఘాటా। ఠాటహు సకల మరై కే ఠాటా ॥
సనముఖ లోహ భరత సన లేఊఁ। జిఅత న సురసరి ఉతరన దేఊఁ ॥
సమర మరను పుని సురసరి తీరా। రామ కాజు ఛనభంగు సరీరా ॥
భరత భాఇ నృపు మై జన నీచూ। బడ఼ఏం భాగ అసి పాఇఅ మీచూ ॥
స్వామి కాజ కరిహుఁ రన రారీ। జస ధవలిహుఁ భువన దస చారీ ॥
తజుఁ ప్రాన రఘునాథ నిహోరేం। దుహూఁ హాథ ముద మోదక మోరేమ్ ॥
సాధు సమాజ న జాకర లేఖా। రామ భగత మహుఁ జాసు న రేఖా ॥
జాయఁ జిఅత జగ సో మహి భారూ। జననీ జౌబన బిటప కుఠారూ ॥

దో. బిగత బిషాద నిషాదపతి సబహి బఢ఼ఆఇ ఉఛాహు।
సుమిరి రామ మాగేఉ తురత తరకస ధనుష సనాహు ॥ 190 ॥

బేగహు భాఇహు సజహు సఁజోఊ। సుని రజాఇ కదరాఇ న కోఊ ॥
భలేహిం నాథ సబ కహహిం సహరషా। ఏకహిం ఏక బఢ఼ఆవి కరషా ॥
చలే నిషాద జోహారి జోహారీ। సూర సకల రన రూచి రారీ ॥
సుమిరి రామ పద పంకజ పనహీం। భాథీం బాఁధి చఢ఼ఆఇన్హి ధనహీమ్ ॥
అఁగరీ పహిరి కూఁడ఼ఇ సిర ధరహీం। ఫరసా బాఁస సేల సమ కరహీమ్ ॥
ఏక కుసల అతి ఓడ఼న ఖాఁడ఼ఏ। కూదహి గగన మనహుఁ ఛితి ఛాఁడ఼ఏ ॥
నిజ నిజ సాజు సమాజు బనాఈ। గుహ రాఉతహి జోహారే జాఈ ॥
దేఖి సుభట సబ లాయక జానే। లై లై నామ సకల సనమానే ॥

దో. భాఇహు లావహు ధోఖ జని ఆజు కాజ బడ఼ మోహి।
సుని సరోష బోలే సుభట బీర అధీర న హోహి ॥ 191 ॥

రామ ప్రతాప నాథ బల తోరే। కరహిం కటకు బిను భట బిను ఘోరే ॥
జీవత పాఉ న పాఛేం ధరహీం। రుండ ముండమయ మేదిని కరహీమ్ ॥
దీఖ నిషాదనాథ భల టోలూ। కహేఉ బజాఉ జుఝ్AU ఢోలూ ॥
ఏతనా కహత ఛీంక భి బాఁఏ। కహేఉ సగునిఅన్హ ఖేత సుహాఏ ॥
బూఢ఼ఉ ఏకు కహ సగున బిచారీ। భరతహి మిలిఅ న హోఇహి రారీ ॥
రామహి భరతు మనావన జాహీం। సగున కహి అస బిగ్రహు నాహీమ్ ॥
సుని గుహ కహి నీక కహ బూఢ఼ఆ। సహసా కరి పఛితాహిం బిమూఢ఼ఆ ॥
భరత సుభాఉ సీలు బిను బూఝేం। బడ఼ఇ హిత హాని జాని బిను జూఝేమ్ ॥

దో. గహహు ఘాట భట సమిటి సబ లేఉఁ మరమ మిలి జాఇ।
బూఝి మిత్ర అరి మధ్య గతి తస తబ కరిహుఁ ఆఇ ॥ 192 ॥

లఖన సనేహు సుభాయఁ సుహాఏఁ। బైరు ప్రీతి నహిం దురిఁ దురాఏఁ ॥
అస కహి భేంట సఁజోవన లాగే। కంద మూల ఫల ఖగ మృగ మాగే ॥
మీన పీన పాఠీన పురానే। భరి భరి భార కహారన్హ ఆనే ॥
మిలన సాజు సజి మిలన సిధాఏ। మంగల మూల సగున సుభ పాఏ ॥
దేఖి దూరి తేం కహి నిజ నామూ। కీన్హ మునీసహి దండ ప్రనామూ ॥
జాని రామప్రియ దీన్హి అసీసా। భరతహి కహేఉ బుఝాఇ మునీసా ॥
రామ సఖా సుని సందను త్యాగా। చలే ఉతరి ఉమగత అనురాగా ॥
గాఉఁ జాతి గుహఁ నాఉఁ సునాఈ। కీన్హ జోహారు మాథ మహి లాఈ ॥

దో. కరత దండవత దేఖి తేహి భరత లీన్హ ఉర లాఇ।
మనహుఁ లఖన సన భేంట భి ప్రేమ న హృదయఁ సమాఇ ॥ 193 ॥

భేంటత భరతు తాహి అతి ప్రీతీ। లోగ సిహాహిం ప్రేమ కై రీతీ ॥
ధన్య ధన్య ధుని మంగల మూలా। సుర సరాహి తేహి బరిసహిం ఫూలా ॥
లోక బేద సబ భాఁతిహిం నీచా। జాసు ఛాఁహ ఛుఇ లేఇఅ సీంచా ॥
తేహి భరి అంక రామ లఘు భ్రాతా। మిలత పులక పరిపూరిత గాతా ॥
రామ రామ కహి జే జముహాహీం। తిన్హహి న పాప పుంజ సముహాహీమ్ ॥
యహ తౌ రామ లాఇ ఉర లీన్హా। కుల సమేత జగు పావన కీన్హా ॥
కరమనాస జలు సురసరి పరీ। తేహి కో కహహు సీస నహిం ధరీ ॥
ఉలటా నాము జపత జగు జానా। బాలమీకి భే బ్రహ్మ సమానా ॥

దో. స్వపచ సబర ఖస జమన జడ఼ పావఁర కోల కిరాత।
రాము కహత పావన పరమ హోత భువన బిఖ్యాత ॥ 194 ॥

నహిం అచిరజు జుగ జుగ చలి ఆఈ। కేహి న దీన్హి రఘుబీర బడ఼ఆఈ ॥
రామ నామ మహిమా సుర కహహీం। సుని సుని అవధలోగ సుఖు లహహీమ్ ॥
రామసఖహి మిలి భరత సప్రేమా। పూఁఛీ కుసల సుమంగల ఖేమా ॥
దేఖి భరత కర సీల సనేహూ। భా నిషాద తేహి సమయ బిదేహూ ॥
సకుచ సనేహు మోదు మన బాఢ఼ఆ। భరతహి చితవత ఏకటక ఠాఢ఼ఆ ॥
ధరి ధీరజు పద బంది బహోరీ। బినయ సప్రేమ కరత కర జోరీ ॥
కుసల మూల పద పంకజ పేఖీ। మైం తిహుఁ కాల కుసల నిజ లేఖీ ॥
అబ ప్రభు పరమ అనుగ్రహ తోరేం। సహిత కోటి కుల మంగల మోరేమ్ ॥

దో. సముఝి మోరి కరతూతి కులు ప్రభు మహిమా జియఁ జోఇ।
జో న భజి రఘుబీర పద జగ బిధి బంచిత సోఇ ॥ 195 ॥

కపటీ కాయర కుమతి కుజాతీ। లోక బేద బాహేర సబ భాఁతీ ॥
రామ కీన్హ ఆపన జబహీ తేం। భయుఁ భువన భూషన తబహీ తేమ్ ॥
దేఖి ప్రీతి సుని బినయ సుహాఈ। మిలేఉ బహోరి భరత లఘు భాఈ ॥
కహి నిషాద నిజ నామ సుబానీం। సాదర సకల జోహారీం రానీమ్ ॥
జాని లఖన సమ దేహిం అసీసా। జిఅహు సుఖీ సయ లాఖ బరీసా ॥
నిరఖి నిషాదు నగర నర నారీ। భే సుఖీ జను లఖను నిహారీ ॥
కహహిం లహేఉ ఏహిం జీవన లాహూ। భేంటేఉ రామభద్ర భరి బాహూ ॥
సుని నిషాదు నిజ భాగ బడ఼ఆఈ। ప్రముదిత మన లి చలేఉ లేవాఈ ॥

దో. సనకారే సేవక సకల చలే స్వామి రుఖ పాఇ।
ఘర తరు తర సర బాగ బన బాస బనాఏన్హి జాఇ ॥ 196 ॥

సృంగబేరపుర భరత దీఖ జబ। భే సనేహఁ సబ అంగ సిథిల తబ ॥
సోహత దిఏఁ నిషాదహి లాగూ। జను తను ధరేం బినయ అనురాగూ ॥
ఏహి బిధి భరత సేను సబు సంగా। దీఖి జాఇ జగ పావని గంగా ॥
రామఘాట కహఁ కీన్హ ప్రనామూ। భా మను మగను మిలే జను రామూ ॥
కరహిం ప్రనామ నగర నర నారీ। ముదిత బ్రహ్మమయ బారి నిహారీ ॥
కరి మజ్జను మాగహిం కర జోరీ। రామచంద్ర పద ప్రీతి న థోరీ ॥
భరత కహేఉ సురసరి తవ రేనూ। సకల సుఖద సేవక సురధేనూ ॥
జోరి పాని బర మాగుఁ ఏహూ। సీయ రామ పద సహజ సనేహూ ॥

దో. ఏహి బిధి మజ్జను భరతు కరి గుర అనుసాసన పాఇ।
మాతు నహానీం జాని సబ డేరా చలే లవాఇ ॥ 197 ॥

జహఁ తహఁ లోగన్హ డేరా కీన్హా। భరత సోధు సబహీ కర లీన్హా ॥
సుర సేవా కరి ఆయసు పాఈ। రామ మాతు పహిం గే దౌ భాఈ ॥
చరన చాఁపి కహి కహి మృదు బానీ। జననీం సకల భరత సనమానీ ॥
భాఇహి సౌంపి మాతు సేవకాఈ। ఆపు నిషాదహి లీన్హ బోలాఈ ॥
చలే సఖా కర సోం కర జోరేం। సిథిల సరీర సనేహ న థోరేమ్ ॥
పూఁఛత సఖహి సో ఠాఉఁ దేఖ్AU। నేకు నయన మన జరని జుడ఼AU ॥
జహఁ సియ రాము లఖను నిసి సోఏ। కహత భరే జల లోచన కోఏ ॥
భరత బచన సుని భయు బిషాదూ। తురత తహాఁ లి గయు నిషాదూ ॥

దో. జహఁ సింసుపా పునీత తర రఘుబర కియ బిశ్రాము।
అతి సనేహఁ సాదర భరత కీన్హేఉ దండ ప్రనాము ॥ 198 ॥

కుస సాఁథరీíనిహారి సుహాఈ। కీన్హ ప్రనాము ప్రదచ్ఛిన జాఈ ॥
చరన రేఖ రజ ఆఁఖిన్హ లాఈ। బని న కహత ప్రీతి అధికాఈ ॥
కనక బిందు దుఇ చారిక దేఖే। రాఖే సీస సీయ సమ లేఖే ॥
సజల బిలోచన హృదయఁ గలానీ। కహత సఖా సన బచన సుబానీ ॥
శ్రీహత సీయ బిరహఁ దుతిహీనా। జథా అవధ నర నారి బిలీనా ॥
పితా జనక దేఉఁ పటతర కేహీ। కరతల భోగు జోగు జగ జేహీ ॥
ససుర భానుకుల భాను భుఆలూ। జేహి సిహాత అమరావతిపాలూ ॥
ప్రాననాథు రఘునాథ గోసాఈ। జో బడ఼ హోత సో రామ బడ఼ఆఈ ॥

దో. పతి దేవతా సుతీయ మని సీయ సాఁథరీ దేఖి।
బిహరత హ్రదు న హహరి హర పబి తేం కఠిన బిసేషి ॥ 199 ॥

లాలన జోగు లఖన లఘు లోనే। భే న భాఇ అస అహహిం న హోనే ॥
పురజన ప్రియ పితు మాతు దులారే। సియ రఘుబరహి ప్రానపిఆరే ॥
మృదు మూరతి సుకుమార సుభ్AU। తాత బాఉ తన లాగ న క్AU ॥
తే బన సహహిం బిపతి సబ భాఁతీ। నిదరే కోటి కులిస ఏహిం ఛాతీ ॥
రామ జనమి జగు కీన్హ ఉజాగర। రూప సీల సుఖ సబ గున సాగర ॥
పురజన పరిజన గుర పితు మాతా। రామ సుభాఉ సబహి సుఖదాతా ॥
బైరిఉ రామ బడ఼ఆఈ కరహీం। బోలని మిలని బినయ మన హరహీమ్ ॥
సారద కోటి కోటి సత సేషా। కరి న సకహిం ప్రభు గున గన లేఖా ॥

దో. సుఖస్వరుప రఘుబంసమని మంగల మోద నిధాన।
తే సోవత కుస డాసి మహి బిధి గతి అతి బలవాన ॥ 200 ॥

రామ సునా దుఖు కాన న క్AU। జీవనతరు జిమి జోగవి ర్AU ॥
పలక నయన ఫని మని జేహి భాఁతీ। జోగవహిం జనని సకల దిన రాతీ ॥
తే అబ ఫిరత బిపిన పదచారీ। కంద మూల ఫల ఫూల అహారీ ॥
ధిగ కైకేఈ అమంగల మూలా। భిసి ప్రాన ప్రియతమ ప్రతికూలా ॥
మైం ధిగ ధిగ అఘ ఉదధి అభాగీ। సబు ఉతపాతు భయు జేహి లాగీ ॥
కుల కలంకు కరి సృజేఉ బిధాతాఁ। సాఇఁదోహ మోహి కీన్హ కుమాతాఁ ॥
సుని సప్రేమ సముఝావ నిషాదూ। నాథ కరిఅ కత బాది బిషాదూ ॥
రామ తుమ్హహి ప్రియ తుమ్హ ప్రియ రామహి। యహ నిరజోసు దోసు బిధి బామహి ॥

ఛం. బిధి బామ కీ కరనీ కఠిన జేంహిం మాతు కీన్హీ బావరీ।
తేహి రాతి పుని పుని కరహిం ప్రభు సాదర సరహనా రావరీ ॥
తులసీ న తుమ్హ సో రామ ప్రీతము కహతు హౌం సౌహేం కిఏఁ।
పరినామ మంగల జాని అపనే ఆనిఏ ధీరజు హిఏఁ ॥

సో. అంతరజామీ రాము సకుచ సప్రేమ కృపాయతన।
చలిఅ కరిఅ బిశ్రాము యహ బిచారి దృఢ఼ ఆని మన ॥ 201 ॥

సఖా బచన సుని ఉర ధరి ధీరా। బాస చలే సుమిరత రఘుబీరా ॥
యహ సుధి పాఇ నగర నర నారీ। చలే బిలోకన ఆరత భారీ ॥
పరదఖినా కరి కరహిం ప్రనామా। దేహిం కైకిహి ఖోరి నికామా ॥
భరీ భరి బారి బిలోచన లేంహీం। బామ బిధాతాహి దూషన దేహీమ్ ॥
ఏక సరాహహిం భరత సనేహూ। కౌ కహ నృపతి నిబాహేఉ నేహూ ॥
నిందహిం ఆపు సరాహి నిషాదహి। కో కహి సకి బిమోహ బిషాదహి ॥
ఏహి బిధి రాతి లోగు సబు జాగా। భా భినుసార గుదారా లాగా ॥
గురహి సునావఁ చఢ఼ఆఇ సుహాఈం। నీం నావ సబ మాతు చఢ఼ఆఈమ్ ॥
దండ చారి మహఁ భా సబు పారా। ఉతరి భరత తబ సబహి సఁభారా ॥

దో. ప్రాతక్రియా కరి మాతు పద బంది గురహి సిరు నాఇ।
ఆగేం కిఏ నిషాద గన దీన్హేఉ కటకు చలాఇ ॥ 202 ॥

కియు నిషాదనాథు అగుఆఈం। మాతు పాలకీం సకల చలాఈమ్ ॥
సాథ బోలాఇ భాఇ లఘు దీన్హా। బిప్రన్హ సహిత గవను గుర కీన్హా ॥
ఆపు సురసరిహి కీన్హ ప్రనామూ। సుమిరే లఖన సహిత సియ రామూ ॥
గవనే భరత పయోదేహిం పాఏ। కోతల సంగ జాహిం డోరిఆఏ ॥
కహహిం సుసేవక బారహిం బారా। హోఇఅ నాథ అస్వ అసవారా ॥
రాము పయోదేహి పాయఁ సిధాఏ। హమ కహఁ రథ గజ బాజి బనాఏ ॥
సిర భర జాఉఁ ఉచిత అస మోరా। సబ తేం సేవక ధరము కఠోరా ॥
దేఖి భరత గతి సుని మృదు బానీ। సబ సేవక గన గరహిం గలానీ ॥

దో. భరత తీసరే పహర కహఁ కీన్హ ప్రబేసు ప్రయాగ।
కహత రామ సియ రామ సియ ఉమగి ఉమగి అనురాగ ॥ 203 ॥

ఝలకా ఝలకత పాయన్హ కైంసేం। పంకజ కోస ఓస కన జైసేమ్ ॥
భరత పయాదేహిం ఆఏ ఆజూ। భయు దుఖిత సుని సకల సమాజూ ॥
ఖబరి లీన్హ సబ లోగ నహాఏ। కీన్హ ప్రనాము త్రిబేనిహిం ఆఏ ॥
సబిధి సితాసిత నీర నహానే। దిఏ దాన మహిసుర సనమానే ॥
దేఖత స్యామల ధవల హలోరే। పులకి సరీర భరత కర జోరే ॥
సకల కామ ప్రద తీరథర్AU। బేద బిదిత జగ ప్రగట ప్రభ్AU ॥
మాగుఁ భీఖ త్యాగి నిజ ధరమూ। ఆరత కాహ న కరి కుకరమూ ॥
అస జియఁ జాని సుజాన సుదానీ। సఫల కరహిం జగ జాచక బానీ ॥

దో. అరథ న ధరమ న కామ రుచి గతి న చహుఁ నిరబాన।
జనమ జనమ రతి రామ పద యహ బరదాను న ఆన ॥ 204 ॥

జానహుఁ రాము కుటిల కరి మోహీ। లోగ కహు గుర సాహిబ ద్రోహీ ॥
సీతా రామ చరన రతి మోరేం। అనుదిన బఢ఼ఉ అనుగ్రహ తోరేమ్ ॥
జలదు జనమ భరి సురతి బిసారు। జాచత జలు పబి పాహన డారు ॥
చాతకు రటని ఘటేం ఘటి జాఈ। బఢ఼ఏ ప్రేము సబ భాఁతి భలాఈ ॥
కనకహిం బాన చఢ఼ఇ జిమి దాహేం। తిమి ప్రియతమ పద నేమ నిబాహేమ్ ॥
భరత బచన సుని మాఝ త్రిబేనీ। భి మృదు బాని సుమంగల దేనీ ॥
తాత భరత తుమ్హ సబ బిధి సాధూ। రామ చరన అనురాగ అగాధూ ॥
బాద గలాని కరహు మన మాహీం। తుమ్హ సమ రామహి కౌ ప్రియ నాహీమ్ ॥

దో. తను పులకేఉ హియఁ హరషు సుని బేని బచన అనుకూల।
భరత ధన్య కహి ధన్య సుర హరషిత బరషహిం ఫూల ॥ 205 ॥

ప్రముదిత తీరథరాజ నివాసీ। బైఖానస బటు గృహీ ఉదాసీ ॥
కహహిం పరసపర మిలి దస పాఁచా। భరత సనేహ సీలు సుచి సాఁచా ॥
సునత రామ గున గ్రామ సుహాఏ। భరద్వాజ మునిబర పహిం ఆఏ ॥
దండ ప్రనాము కరత ముని దేఖే। మూరతిమంత భాగ్య నిజ లేఖే ॥
ధాఇ ఉఠాఇ లాఇ ఉర లీన్హే। దీన్హి అసీస కృతారథ కీన్హే ॥
ఆసను దీన్హ నాఇ సిరు బైఠే। చహత సకుచ గృహఁ జను భజి పైఠే ॥
ముని పూఁఛబ కఛు యహ బడ఼ సోచూ। బోలే రిషి లఖి సీలు సఁకోచూ ॥
సునహు భరత హమ సబ సుధి పాఈ। బిధి కరతబ పర కిఛు న బసాఈ ॥

దో. తుమ్హ గలాని జియఁ జని కరహు సముఝీ మాతు కరతూతి।
తాత కైకిహి దోసు నహిం గీ గిరా మతి ధూతి ॥ 206 ॥

యహు కహత భల కహిహి న కోఊ। లోకు బేద బుధ సంమత దోఊ ॥
తాత తుమ్హార బిమల జసు గాఈ। పాఇహి లోకు బేదు బడ఼ఆఈ ॥
లోక బేద సంమత సబు కహీ। జేహి పితు దేఇ రాజు సో లహీ ॥
రాఉ సత్యబ్రత తుమ్హహి బోలాఈ। దేత రాజు సుఖు ధరము బడ఼ఆఈ ॥
రామ గవను బన అనరథ మూలా। జో సుని సకల బిస్వ భి సూలా ॥
సో భావీ బస రాని అయానీ। కరి కుచాలి అంతహుఁ పఛితానీ ॥
తహఁఉఁ తుమ్హార అలప అపరాధూ। కహై సో అధమ అయాన అసాధూ ॥
కరతేహు రాజు త తుమ్హహి న దోషూ। రామహి హోత సునత సంతోషూ ॥

దో. అబ అతి కీన్హేహు భరత భల తుమ్హహి ఉచిత మత ఏహు।
సకల సుమంగల మూల జగ రఘుబర చరన సనేహు ॥ 207 ॥

సో తుమ్హార ధను జీవను ప్రానా। భూరిభాగ కో తుమ్హహి సమానా ॥
యహ తమ్హార ఆచరజు న తాతా। దసరథ సుఅన రామ ప్రియ భ్రాతా ॥
సునహు భరత రఘుబర మన మాహీం। పేమ పాత్రు తుమ్హ సమ కౌ నాహీమ్ ॥
లఖన రామ సీతహి అతి ప్రీతీ। నిసి సబ తుమ్హహి సరాహత బీతీ ॥
జానా మరము నహాత ప్రయాగా। మగన హోహిం తుమ్హరేం అనురాగా ॥
తుమ్హ పర అస సనేహు రఘుబర కేం। సుఖ జీవన జగ జస జడ఼ నర కేమ్ ॥
యహ న అధిక రఘుబీర బడ఼ఆఈ। ప్రనత కుటుంబ పాల రఘురాఈ ॥
తుమ్హ తౌ భరత మోర మత ఏహూ। ధరేం దేహ జను రామ సనేహూ ॥

దో. తుమ్హ కహఁ భరత కలంక యహ హమ సబ కహఁ ఉపదేసు।
రామ భగతి రస సిద్ధి హిత భా యహ సము గనేసు ॥ 208 ॥

నవ బిధు బిమల తాత జసు తోరా। రఘుబర కింకర కుముద చకోరా ॥
ఉదిత సదా అఁథిహి కబహూఁ నా। ఘటిహి న జగ నభ దిన దిన దూనా ॥
కోక తిలోక ప్రీతి అతి కరిహీ। ప్రభు ప్రతాప రబి ఛబిహి న హరిహీ ॥
నిసి దిన సుఖద సదా సబ కాహూ। గ్రసిహి న కైకి కరతబు రాహూ ॥
పూరన రామ సుపేమ పియూషా। గుర అవమాన దోష నహిం దూషా ॥
రామ భగత అబ అమిఅఁ అఘాహూఁ। కీన్హేహు సులభ సుధా బసుధాహూఁ ॥
భూప భగీరథ సురసరి ఆనీ। సుమిరత సకల సుంమగల ఖానీ ॥
దసరథ గున గన బరని న జాహీం। అధికు కహా జేహి సమ జగ నాహీమ్ ॥

దో. జాసు సనేహ సకోచ బస రామ ప్రగట భే ఆఇ ॥
జే హర హియ నయనని కబహుఁ నిరఖే నహీం అఘాఇ ॥ 209 ॥

కీరతి బిధు తుమ్హ కీన్హ అనూపా। జహఁ బస రామ పేమ మృగరూపా ॥
తాత గలాని కరహు జియఁ జాఏఁ। డరహు దరిద్రహి పారసు పాఏఁ ॥ ॥
సునహు భరత హమ ఝూఠ న కహహీం। ఉదాసీన తాపస బన రహహీమ్ ॥
సబ సాధన కర సుఫల సుహావా। లఖన రామ సియ దరసను పావా ॥
తేహి ఫల కర ఫలు దరస తుమ్హారా। సహిత పయాగ సుభాగ హమారా ॥
భరత ధన్య తుమ్హ జసు జగు జయూ। కహి అస పేమ మగన పుని భయూ ॥
సుని ముని బచన సభాసద హరషే। సాధు సరాహి సుమన సుర బరషే ॥
ధన్య ధన్య ధుని గగన పయాగా। సుని సుని భరతు మగన అనురాగా ॥

దో. పులక గాత హియఁ రాము సియ సజల సరోరుహ నైన।
కరి ప్రనాము ముని మండలిహి బోలే గదగద బైన ॥ 210 ॥

ముని సమాజు అరు తీరథరాజూ। సాఁచిహుఁ సపథ అఘాఇ అకాజూ ॥
ఏహిం థల జౌం కిఛు కహిఅ బనాఈ। ఏహి సమ అధిక న అఘ అధమాఈ ॥
తుమ్హ సర్బగ్య కహుఁ సతిభ్AU। ఉర అంతరజామీ రఘుర్AU ॥
మోహి న మాతు కరతబ కర సోచూ। నహిం దుఖు జియఁ జగు జానిహి పోచూ ॥
నాహిన డరు బిగరిహి పరలోకూ। పితహు మరన కర మోహి న సోకూ ॥
సుకృత సుజస భరి భుఅన సుహాఏ। లఛిమన రామ సరిస సుత పాఏ ॥
రామ బిరహఁ తజి తను ఛనభంగూ। భూప సోచ కర కవన ప్రసంగూ ॥
రామ లఖన సియ బిను పగ పనహీం। కరి ముని బేష ఫిరహిం బన బనహీ ॥

దో. అజిన బసన ఫల అసన మహి సయన డాసి కుస పాత।
బసి తరు తర నిత సహత హిమ ఆతప బరషా బాత ॥ 211 ॥

ఏహి దుఖ దాహఁ దహి దిన ఛాతీ। భూఖ న బాసర నీద న రాతీ ॥
ఏహి కురోగ కర ఔషధు నాహీం। సోధేఉఁ సకల బిస్వ మన మాహీమ్ ॥
మాతు కుమత బఢ఼ఈ అఘ మూలా। తేహిం హమార హిత కీన్హ బఁసూలా ॥
కలి కుకాఠ కర కీన్హ కుజంత్రూ। గాడ఼ఇ అవధి పఢ఼ఇ కఠిన కుమంత్రు ॥
మోహి లగి యహు కుఠాటు తేహిం ఠాటా। ఘాలేసి సబ జగు బారహబాటా ॥
మిటి కుజోగు రామ ఫిరి ఆఏఁ। బసి అవధ నహిం ఆన ఉపాఏఁ ॥
భరత బచన సుని ముని సుఖు పాఈ। సబహిం కీన్హ బహు భాఁతి బడ఼ఆఈ ॥
తాత కరహు జని సోచు బిసేషీ। సబ దుఖు మిటహి రామ పగ దేఖీ ॥

దో. కరి ప్రబోధ మునిబర కహేఉ అతిథి పేమప్రియ హోహు।
కంద మూల ఫల ఫూల హమ దేహిం లేహు కరి ఛోహు ॥ 212 ॥

సుని ముని బచన భరత హిఁయ సోచూ। భయు కుఅవసర కఠిన సఁకోచూ ॥
జాని గరుఇ గుర గిరా బహోరీ। చరన బంది బోలే కర జోరీ ॥
సిర ధరి ఆయసు కరిఅ తుమ్హారా। పరమ ధరమ యహు నాథ హమారా ॥
భరత బచన మునిబర మన భాఏ। సుచి సేవక సిష నికట బోలాఏ ॥
చాహిఏ కీన్హ భరత పహునాఈ। కంద మూల ఫల ఆనహు జాఈ ॥
భలేహీం నాథ కహి తిన్హ సిర నాఏ। ప్రముదిత నిజ నిజ కాజ సిధాఏ ॥
మునిహి సోచ పాహున బడ఼ నేవతా। తసి పూజా చాహిఅ జస దేవతా ॥
సుని రిధి సిధి అనిమాదిక ఆఈ। ఆయసు హోఇ సో కరహిం గోసాఈ ॥

దో. రామ బిరహ బ్యాకుల భరతు సానుజ సహిత సమాజ।
పహునాఈ కరి హరహు శ్రమ కహా ముదిత మునిరాజ ॥ 213 ॥

రిధి సిధి సిర ధరి మునిబర బానీ। బడ఼భాగిని ఆపుహి అనుమానీ ॥
కహహిం పరసపర సిధి సముదాఈ। అతులిత అతిథి రామ లఘు భాఈ ॥
ముని పద బంది కరిఅ సోఇ ఆజూ। హోఇ సుఖీ సబ రాజ సమాజూ ॥
అస కహి రచేఉ రుచిర గృహ నానా। జేహి బిలోకి బిలఖాహిం బిమానా ॥
భోగ బిభూతి భూరి భరి రాఖే। దేఖత జిన్హహి అమర అభిలాషే ॥
దాసీం దాస సాజు సబ లీన్హేం। జోగవత రహహిం మనహి మను దీన్హేమ్ ॥
సబ సమాజు సజి సిధి పల మాహీం। జే సుఖ సురపుర సపనేహుఁ నాహీమ్ ॥
ప్రథమహిం బాస దిఏ సబ కేహీ। సుందర సుఖద జథా రుచి జేహీ ॥

దో. బహురి సపరిజన భరత కహుఁ రిషి అస ఆయసు దీన్హ।
బిధి బిసమయ దాయకు బిభవ మునిబర తపబల కీన్హ ॥ 214 ॥

ముని ప్రభాఉ జబ భరత బిలోకా। సబ లఘు లగే లోకపతి లోకా ॥
సుఖ సమాజు నహిం జాఇ బఖానీ। దేఖత బిరతి బిసారహీం గ్యానీ ॥
ఆసన సయన సుబసన బితానా। బన బాటికా బిహగ మృగ నానా ॥
సురభి ఫూల ఫల అమిఅ సమానా। బిమల జలాసయ బిబిధ బిధానా।
అసన పాన సుచ అమిఅ అమీ సే। దేఖి లోగ సకుచాత జమీ సే ॥
సుర సురభీ సురతరు సబహీ కేం। లఖి అభిలాషు సురేస సచీ కేమ్ ॥
రితు బసంత బహ త్రిబిధ బయారీ। సబ కహఁ సులభ పదారథ చారీ ॥
స్త్రక చందన బనితాదిక భోగా। దేఖి హరష బిసమయ బస లోగా ॥

దో. సంపత చకీ భరతు చక ముని ఆయస ఖేలవార ॥
తేహి నిసి ఆశ్రమ పింజరాఁ రాఖే భా భినుసార ॥ 215 ॥

మాసపారాయణ, ఉన్నీసవాఁ విశ్రామ
కీన్హ నిమజ్జను తీరథరాజా। నాఇ మునిహి సిరు సహిత సమాజా ॥
రిషి ఆయసు అసీస సిర రాఖీ। కరి దండవత బినయ బహు భాషీ ॥
పథ గతి కుసల సాథ సబ లీన్హే। చలే చిత్రకూటహిం చితు దీన్హేమ్ ॥
రామసఖా కర దీన్హేం లాగూ। చలత దేహ ధరి జను అనురాగూ ॥
నహిం పద త్రాన సీస నహిం ఛాయా। పేము నేము బ్రతు ధరము అమాయా ॥
లఖన రామ సియ పంథ కహానీ। పూఁఛత సఖహి కహత మృదు బానీ ॥
రామ బాస థల బిటప బిలోకేం। ఉర అనురాగ రహత నహిం రోకైమ్ ॥
దైఖి దసా సుర బరిసహిం ఫూలా। భి మృదు మహి మగు మంగల మూలా ॥

దో. కిఏఁ జాహిం ఛాయా జలద సుఖద బహి బర బాత।
తస మగు భయు న రామ కహఁ జస భా భరతహి జాత ॥ 216 ॥

జడ఼ చేతన మగ జీవ ఘనేరే। జే చితే ప్రభు జిన్హ ప్రభు హేరే ॥
తే సబ భే పరమ పద జోగూ। భరత దరస మేటా భవ రోగూ ॥
యహ బడ఼ఇ బాత భరత కి నాహీం। సుమిరత జినహి రాము మన మాహీమ్ ॥
బారక రామ కహత జగ జేఊ। హోత తరన తారన నర తేఊ ॥
భరతు రామ ప్రియ పుని లఘు భ్రాతా। కస న హోఇ మగు మంగలదాతా ॥
సిద్ధ సాధు మునిబర అస కహహీం। భరతహి నిరఖి హరషు హియఁ లహహీమ్ ॥
దేఖి ప్రభాఉ సురేసహి సోచూ। జగు భల భలేహి పోచ కహుఁ పోచూ ॥
గుర సన కహేఉ కరిఅ ప్రభు సోఈ। రామహి భరతహి భేంట న హోఈ ॥

దో. రాము సఁకోచీ ప్రేమ బస భరత సపేమ పయోధి।
బనీ బాత బేగరన చహతి కరిఅ జతను ఛలు సోధి ॥ 217 ॥

బచన సునత సురగురు ముసకానే। సహస్రనయన బిను లోచన జానే ॥
మాయాపతి సేవక సన మాయా। కరి త ఉలటి పరి సురరాయా ॥
తబ కిఛు కీన్హ రామ రుఖ జానీ। అబ కుచాలి కరి హోఇహి హానీ ॥
సును సురేస రఘునాథ సుభ్AU। నిజ అపరాధ రిసాహిం న క్AU ॥
జో అపరాధు భగత కర కరీ। రామ రోష పావక సో జరీ ॥
లోకహుఁ బేద బిదిత ఇతిహాసా। యహ మహిమా జానహిం దురబాసా ॥
భరత సరిస కో రామ సనేహీ। జగు జప రామ రాము జప జేహీ ॥

దో. మనహుఁ న ఆనిఅ అమరపతి రఘుబర భగత అకాజు।
అజసు లోక పరలోక దుఖ దిన దిన సోక సమాజు ॥ 218 ॥

సును సురేస ఉపదేసు హమారా। రామహి సేవకు పరమ పిఆరా ॥
మానత సుఖు సేవక సేవకాఈ। సేవక బైర బైరు అధికాఈ ॥
జద్యపి సమ నహిం రాగ న రోషూ। గహహిం న పాప పూను గున దోషూ ॥
కరమ ప్రధాన బిస్వ కరి రాఖా। జో జస కరి సో తస ఫలు చాఖా ॥
తదపి కరహిం సమ బిషమ బిహారా। భగత అభగత హృదయ అనుసారా ॥
అగున అలేప అమాన ఏకరస। రాము సగున భే భగత పేమ బస ॥
రామ సదా సేవక రుచి రాఖీ। బేద పురాన సాధు సుర సాఖీ ॥
అస జియఁ జాని తజహు కుటిలాఈ। కరహు భరత పద ప్రీతి సుహాఈ ॥

దో. రామ భగత పరహిత నిరత పర దుఖ దుఖీ దయాల।
భగత సిరోమని భరత తేం జని డరపహు సురపాల ॥ 219 ॥

సత్యసంధ ప్రభు సుర హితకారీ। భరత రామ ఆయస అనుసారీ ॥
స్వారథ బిబస బికల తుమ్హ హోహూ। భరత దోసు నహిం రాఉర మోహూ ॥
సుని సురబర సురగుర బర బానీ। భా ప్రమోదు మన మిటీ గలానీ ॥
బరషి ప్రసూన హరషి సురర్AU। లగే సరాహన భరత సుభ్AU ॥
ఏహి బిధి భరత చలే మగ జాహీం। దసా దేఖి ముని సిద్ధ సిహాహీమ్ ॥
జబహిం రాము కహి లేహిం ఉసాసా। ఉమగత పేము మనహఁ చహు పాసా ॥
ద్రవహిం బచన సుని కులిస పషానా। పురజన పేము న జాఇ బఖానా ॥
బీచ బాస కరి జమునహిం ఆఏ। నిరఖి నీరు లోచన జల ఛాఏ ॥

దో. రఘుబర బరన బిలోకి బర బారి సమేత సమాజ।
హోత మగన బారిధి బిరహ చఢ఼ఏ బిబేక జహాజ ॥ 220 ॥

జమున తీర తేహి దిన కరి బాసూ। భయు సమయ సమ సబహి సుపాసూ ॥
రాతహిం ఘాట ఘాట కీ తరనీ। ఆఈం అగనిత జాహిం న బరనీ ॥
ప్రాత పార భే ఏకహి ఖేంవాఁ। తోషే రామసఖా కీ సేవాఁ ॥
చలే నహాఇ నదిహి సిర నాఈ। సాథ నిషాదనాథ దౌ భాఈ ॥
ఆగేం మునిబర బాహన ఆఛేం। రాజసమాజ జాఇ సబు పాఛేమ్ ॥
తేహిం పాఛేం దౌ బంధు పయాదేం। భూషన బసన బేష సుఠి సాదేమ్ ॥
సేవక సుహ్రద సచివసుత సాథా। సుమిరత లఖను సీయ రఘునాథా ॥
జహఁ జహఁ రామ బాస బిశ్రామా। తహఁ తహఁ కరహిం సప్రేమ ప్రనామా ॥

దో. మగబాసీ నర నారి సుని ధామ కామ తజి ధాఇ।
దేఖి సరూప సనేహ సబ ముదిత జనమ ఫలు పాఇ ॥ 221 ॥

కహహిం సపేమ ఏక ఏక పాహీం। రాము లఖను సఖి హోహిం కి నాహీమ్ ॥
బయ బపు బరన రూప సోఇ ఆలీ। సీలు సనేహు సరిస సమ చాలీ ॥
బేషు న సో సఖి సీయ న సంగా। ఆగేం అనీ చలీ చతురంగా ॥
నహిం ప్రసన్న ముఖ మానస ఖేదా। సఖి సందేహు హోఇ ఏహిం భేదా ॥
తాసు తరక తియగన మన మానీ। కహహిం సకల తేహి సమ న సయానీ ॥
తేహి సరాహి బానీ ఫురి పూజీ। బోలీ మధుర బచన తియ దూజీ ॥
కహి సపేమ సబ కథాప్రసంగూ। జేహి బిధి రామ రాజ రస భంగూ ॥
భరతహి బహురి సరాహన లాగీ। సీల సనేహ సుభాయ సుభాగీ ॥

దో. చలత పయాదేం ఖాత ఫల పితా దీన్హ తజి రాజు।
జాత మనావన రఘుబరహి భరత సరిస కో ఆజు ॥ 222 ॥

భాయప భగతి భరత ఆచరనూ। కహత సునత దుఖ దూషన హరనూ ॥
జో కఛు కహబ థోర సఖి సోఈ। రామ బంధు అస కాహే న హోఈ ॥
హమ సబ సానుజ భరతహి దేఖేం। భిన్హ ధన్య జుబతీ జన లేఖేమ్ ॥
సుని గున దేఖి దసా పఛితాహీం। కైకి జనని జోగు సుతు నాహీమ్ ॥
కౌ కహ దూషను రానిహి నాహిన। బిధి సబు కీన్హ హమహి జో దాహిన ॥
కహఁ హమ లోక బేద బిధి హీనీ। లఘు తియ కుల కరతూతి మలీనీ ॥
బసహిం కుదేస కుగాఁవ కుబామా। కహఁ యహ దరసు పున్య పరినామా ॥
అస అనందు అచిరిజు ప్రతి గ్రామా। జను మరుభూమి కలపతరు జామా ॥

దో. భరత దరసు దేఖత ఖులేఉ మగ లోగన్హ కర భాగు।
జను సింఘలబాసిన్హ భయు బిధి బస సులభ ప్రయాగు ॥ 223 ॥

నిజ గున సహిత రామ గున గాథా। సునత జాహిం సుమిరత రఘునాథా ॥
తీరథ ముని ఆశ్రమ సురధామా। నిరఖి నిమజ్జహిం కరహిం ప్రనామా ॥
మనహీం మన మాగహిం బరు ఏహూ। సీయ రామ పద పదుమ సనేహూ ॥
మిలహిం కిరాత కోల బనబాసీ। బైఖానస బటు జతీ ఉదాసీ ॥
కరి ప్రనాము పూఁఛహిం జేహిం తేహీ। కేహి బన లఖను రాము బైదేహీ ॥
తే ప్రభు సమాచార సబ కహహీం। భరతహి దేఖి జనమ ఫలు లహహీమ్ ॥
జే జన కహహిం కుసల హమ దేఖే। తే ప్రియ రామ లఖన సమ లేఖే ॥
ఏహి బిధి బూఝత సబహి సుబానీ। సునత రామ బనబాస కహానీ ॥

దో. తేహి బాసర బసి ప్రాతహీం చలే సుమిరి రఘునాథ।
రామ దరస కీ లాలసా భరత సరిస సబ సాథ ॥ 224 ॥

మంగల సగున హోహిం సబ కాహూ। ఫరకహిం సుఖద బిలోచన బాహూ ॥
భరతహి సహిత సమాజ ఉఛాహూ। మిలిహహిం రాము మిటహి దుఖ దాహూ ॥
కరత మనోరథ జస జియఁ జాకే। జాహిం సనేహ సురాఁ సబ ఛాకే ॥
సిథిల అంగ పగ మగ డగి డోలహిం। బిహబల బచన పేమ బస బోలహిమ్ ॥
రామసఖాఁ తేహి సమయ దేఖావా। సైల సిరోమని సహజ సుహావా ॥
జాసు సమీప సరిత పయ తీరా। సీయ సమేత బసహిం దౌ బీరా ॥
దేఖి కరహిం సబ దండ ప్రనామా। కహి జయ జానకి జీవన రామా ॥
ప్రేమ మగన అస రాజ సమాజూ। జను ఫిరి అవధ చలే రఘురాజూ ॥

దో. భరత ప్రేము తేహి సమయ జస తస కహి సకి న సేషు।
కబిహిం అగమ జిమి బ్రహ్మసుఖు అహ మమ మలిన జనేషు ॥ 225।

సకల సనేహ సిథిల రఘుబర కేం। గే కోస దుఇ దినకర ఢరకేమ్ ॥
జలు థలు దేఖి బసే నిసి బీతేం। కీన్హ గవన రఘునాథ పిరీతేమ్ ॥
ఉహాఁ రాము రజనీ అవసేషా। జాగే సీయఁ సపన అస దేఖా ॥
సహిత సమాజ భరత జను ఆఏ। నాథ బియోగ తాప తన తాఏ ॥
సకల మలిన మన దీన దుఖారీ। దేఖీం సాసు ఆన అనుహారీ ॥
సుని సియ సపన భరే జల లోచన। భే సోచబస సోచ బిమోచన ॥
లఖన సపన యహ నీక న హోఈ। కఠిన కుచాహ సునాఇహి కోఈ ॥
అస కహి బంధు సమేత నహానే। పూజి పురారి సాధు సనమానే ॥

ఛం. సనమాని సుర ముని బంది బైఠే ఉత్తర దిసి దేఖత భే।
నభ ధూరి ఖగ మృగ భూరి భాగే బికల ప్రభు ఆశ్రమ గే ॥
తులసీ ఉఠే అవలోకి కారను కాహ చిత సచకిత రహే।
సబ సమాచార కిరాత కోలన్హి ఆఇ తేహి అవసర కహే ॥

దో. సునత సుమంగల బైన మన ప్రమోద తన పులక భర।
సరద సరోరుహ నైన తులసీ భరే సనేహ జల ॥ 226 ॥

బహురి సోచబస భే సియరవనూ। కారన కవన భరత ఆగవనూ ॥
ఏక ఆఇ అస కహా బహోరీ। సేన సంగ చతురంగ న థోరీ ॥
సో సుని రామహి భా అతి సోచూ। ఇత పితు బచ ఇత బంధు సకోచూ ॥
భరత సుభాఉ సముఝి మన మాహీం। ప్రభు చిత హిత థితి పావత నాహీ ॥
సమాధాన తబ భా యహ జానే। భరతు కహే మహుఁ సాధు సయానే ॥
లఖన లఖేఉ ప్రభు హృదయఁ ఖభారూ। కహత సమయ సమ నీతి బిచారూ ॥
బిను పూఁఛ కఛు కహుఁ గోసాఈం। సేవకు సమయఁ న ఢీఠ ఢిఠాఈ ॥
తుమ్హ సర్బగ్య సిరోమని స్వామీ। ఆపని సముఝి కహుఁ అనుగామీ ॥

దో. నాథ సుహ్రద సుఠి సరల చిత సీల సనేహ నిధాన ॥
సబ పర ప్రీతి ప్రతీతి జియఁ జానిఅ ఆపు సమాన ॥ 227 ॥

బిషీ జీవ పాఇ ప్రభుతాఈ। మూఢ఼ మోహ బస హోహిం జనాఈ ॥
భరతు నీతి రత సాధు సుజానా। ప్రభు పద ప్రేమ సకల జగు జానా ॥
తేఊ ఆజు రామ పదు పాఈ। చలే ధరమ మరజాద మేటాఈ ॥
కుటిల కుబంధ కుఅవసరు తాకీ। జాని రామ బనవాస ఏకాకీ ॥
కరి కుమంత్రు మన సాజి సమాజూ। ఆఏ కరై అకంటక రాజూ ॥
కోటి ప్రకార కలపి కుటలాఈ। ఆఏ దల బటోరి దౌ భాఈ ॥
జౌం జియఁ హోతి న కపట కుచాలీ। కేహి సోహాతి రథ బాజి గజాలీ ॥
భరతహి దోసు దేఇ కో జాఏఁ। జగ బౌరాఇ రాజ పదు పాఏఁ ॥

దో. ససి గుర తియ గామీ నఘుషు చఢ఼ఏఉ భూమిసుర జాన।
లోక బేద తేం బిముఖ భా అధమ న బేన సమాన ॥ 228 ॥

సహసబాహు సురనాథు త్రిసంకూ। కేహి న రాజమద దీన్హ కలంకూ ॥
భరత కీన్హ యహ ఉచిత ఉప్AU। రిపు రిన రంచ న రాఖబ క్AU ॥
ఏక కీన్హి నహిం భరత భలాఈ। నిదరే రాము జాని అసహాఈ ॥
సముఝి పరిహి సౌ ఆజు బిసేషీ। సమర సరోష రామ ముఖు పేఖీ ॥
ఏతనా కహత నీతి రస భూలా। రన రస బిటపు పులక మిస ఫూలా ॥
ప్రభు పద బంది సీస రజ రాఖీ। బోలే సత్య సహజ బలు భాషీ ॥
అనుచిత నాథ న మానబ మోరా। భరత హమహి ఉపచార న థోరా ॥
కహఁ లగి సహిఅ రహిఅ మను మారేం। నాథ సాథ ధను హాథ హమారేమ్ ॥

దో. ఛత్రి జాతి రఘుకుల జనము రామ అనుగ జగు జాన।
లాతహుఁ మారేం చఢ఼తి సిర నీచ కో ధూరి సమాన ॥ 229 ॥

ఉఠి కర జోరి రజాయసు మాగా। మనహుఁ బీర రస సోవత జాగా ॥
బాఁధి జటా సిర కసి కటి భాథా। సాజి సరాసను సాయకు హాథా ॥
ఆజు రామ సేవక జసు లేఊఁ। భరతహి సమర సిఖావన దేఊఁ ॥
రామ నిరాదర కర ఫలు పాఈ। సోవహుఁ సమర సేజ దౌ భాఈ ॥
ఆఇ బనా భల సకల సమాజూ। ప్రగట కరుఁ రిస పాఛిల ఆజూ ॥
జిమి కరి నికర దలి మృగరాజూ। లేఇ లపేటి లవా జిమి బాజూ ॥
తైసేహిం భరతహి సేన సమేతా। సానుజ నిదరి నిపాతుఁ ఖేతా ॥
జౌం సహాయ కర సంకరు ఆఈ। తౌ మారుఁ రన రామ దోహాఈ ॥

దో. అతి సరోష మాఖే లఖను లఖి సుని సపథ ప్రవాన।
సభయ లోక సబ లోకపతి చాహత భభరి భగాన ॥ 230 ॥

జగు భయ మగన గగన భి బానీ। లఖన బాహుబలు బిపుల బఖానీ ॥
తాత ప్రతాప ప్రభాఉ తుమ్హారా। కో కహి సకి కో జాననిహారా ॥
అనుచిత ఉచిత కాజు కిఛు హోఊ। సముఝి కరిఅ భల కహ సబు కోఊ ॥
సహసా కరి పాఛైం పఛితాహీం। కహహిం బేద బుధ తే బుధ నాహీమ్ ॥
సుని సుర బచన లఖన సకుచానే। రామ సీయఁ సాదర సనమానే ॥
కహీ తాత తుమ్హ నీతి సుహాఈ। సబ తేం కఠిన రాజమదు భాఈ ॥
జో అచవఁత నృప మాతహిం తేఈ। నాహిన సాధుసభా జేహిం సేఈ ॥
సునహు లఖన భల భరత సరీసా। బిధి ప్రపంచ మహఁ సునా న దీసా ॥

దో. భరతహి హోఇ న రాజమదు బిధి హరి హర పద పాఇ ॥
కబహుఁ కి కాఁజీ సీకరని ఛీరసింధు బినసాఇ ॥ 231 ॥

తిమిరు తరున తరనిహి మకు గిలీ। గగను మగన మకు మేఘహిం మిలీ ॥
గోపద జల బూడ఼హిం ఘటజోనీ। సహజ ఛమా బరు ఛాడ఼ఐ ఛోనీ ॥
మసక ఫూఁక మకు మేరు ఉడ఼ఆఈ। హోఇ న నృపమదు భరతహి భాఈ ॥
లఖన తుమ్హార సపథ పితు ఆనా। సుచి సుబంధు నహిం భరత సమానా ॥
సగున ఖీరు అవగున జలు తాతా। మిలి రచి పరపంచు బిధాతా ॥
భరతు హంస రబిబంస తడ఼ఆగా। జనమి కీన్హ గున దోష బిభాగా ॥
గహి గున పయ తజి అవగున బారీ। నిజ జస జగత కీన్హి ఉజిఆరీ ॥
కహత భరత గున సీలు సుభ్AU। పేమ పయోధి మగన రఘుర్AU ॥

దో. సుని రఘుబర బానీ బిబుధ దేఖి భరత పర హేతు।
సకల సరాహత రామ సో ప్రభు కో కృపానికేతు ॥ 232 ॥

జౌం న హోత జగ జనమ భరత కో। సకల ధరమ ధుర ధరని ధరత కో ॥
కబి కుల అగమ భరత గున గాథా। కో జాని తుమ్హ బిను రఘునాథా ॥
లఖన రామ సియఁ సుని సుర బానీ। అతి సుఖు లహేఉ న జాఇ బఖానీ ॥
ఇహాఁ భరతు సబ సహిత సహాఏ। మందాకినీం పునీత నహాఏ ॥
సరిత సమీప రాఖి సబ లోగా। మాగి మాతు గుర సచివ నియోగా ॥
చలే భరతు జహఁ సియ రఘురాఈ। సాథ నిషాదనాథు లఘు భాఈ ॥
సముఝి మాతు కరతబ సకుచాహీం। కరత కుతరక కోటి మన మాహీమ్ ॥
రాము లఖను సియ సుని మమ న్AUఁ। ఉఠి జని అనత జాహిం తజి ఠ్AUఁ ॥

దో. మాతు మతే మహుఁ మాని మోహి జో కఛు కరహిం సో థోర।
అఘ అవగున ఛమి ఆదరహిం సముఝి ఆపనీ ఓర ॥ 233 ॥

జౌం పరిహరహిం మలిన మను జానీ। జౌ సనమానహిం సేవకు మానీ ॥
మోరేం సరన రామహి కీ పనహీ। రామ సుస్వామి దోసు సబ జనహీ ॥
జగ జస భాజన చాతక మీనా। నేమ పేమ నిజ నిపున నబీనా ॥
అస మన గునత చలే మగ జాతా। సకుచ సనేహఁ సిథిల సబ గాతా ॥
ఫేరత మనహుఁ మాతు కృత ఖోరీ। చలత భగతి బల ధీరజ ధోరీ ॥
జబ సముఝత రఘునాథ సుభ్AU। తబ పథ పరత ఉతాఇల ప్AU ॥
భరత దసా తేహి అవసర కైసీ। జల ప్రబాహఁ జల అలి గతి జైసీ ॥
దేఖి భరత కర సోచు సనేహూ। భా నిషాద తేహి సమయఁ బిదేహూ ॥

దో. లగే హోన మంగల సగున సుని గుని కహత నిషాదు।
మిటిహి సోచు హోఇహి హరషు పుని పరినామ బిషాదు ॥ 234 ॥

సేవక బచన సత్య సబ జానే। ఆశ్రమ నికట జాఇ నిఅరానే ॥
భరత దీఖ బన సైల సమాజూ। ముదిత ఛుధిత జను పాఇ సునాజూ ॥
ఈతి భీతి జను ప్రజా దుఖారీ। త్రిబిధ తాప పీడ఼ఇత గ్రహ మారీ ॥
జాఇ సురాజ సుదేస సుఖారీ। హోహిం భరత గతి తేహి అనుహారీ ॥
రామ బాస బన సంపతి భ్రాజా। సుఖీ ప్రజా జను పాఇ సురాజా ॥
సచివ బిరాగు బిబేకు నరేసూ। బిపిన సుహావన పావన దేసూ ॥
భట జమ నియమ సైల రజధానీ। సాంతి సుమతి సుచి సుందర రానీ ॥
సకల అంగ సంపన్న సుర్AU। రామ చరన ఆశ్రిత చిత చ్AU ॥

దో. జీతి మోహ మహిపాలు దల సహిత బిబేక భుఆలు।
కరత అకంటక రాజు పురఁ సుఖ సంపదా సుకాలు ॥ 235 ॥

బన ప్రదేస ముని బాస ఘనేరే। జను పుర నగర గాఉఁ గన ఖేరే ॥
బిపుల బిచిత్ర బిహగ మృగ నానా। ప్రజా సమాజు న జాఇ బఖానా ॥
ఖగహా కరి హరి బాఘ బరాహా। దేఖి మహిష బృష సాజు సరాహా ॥
బయరు బిహాఇ చరహిం ఏక సంగా। జహఁ తహఁ మనహుఁ సేన చతురంగా ॥
ఝరనా ఝరహిం మత్త గజ గాజహిం। మనహుఁ నిసాన బిబిధి బిధి బాజహిమ్ ॥
చక చకోర చాతక సుక పిక గన। కూజత మంజు మరాల ముదిత మన ॥
అలిగన గావత నాచత మోరా। జను సురాజ మంగల చహు ఓరా ॥
బేలి బిటప తృన సఫల సఫూలా। సబ సమాజు ముద మంగల మూలా ॥
దో. రామ సైల సోభా నిరఖి భరత హృదయఁ అతి పేము।
తాపస తప ఫలు పాఇ జిమి సుఖీ సిరానేం నేము ॥ 236 ॥

మాసపారాయణ, బీసవాఁ విశ్రామ
నవాహ్నపారాయణ, పాఁచవాఁ విశ్రామ
తబ కేవట ఊఁచేం చఢ఼ఇ ధాఈ। కహేఉ భరత సన భుజా ఉఠాఈ ॥
నాథ దేఖిఅహిం బిటప బిసాలా। పాకరి జంబు రసాల తమాలా ॥
జిన్హ తరుబరన్హ మధ్య బటు సోహా। మంజు బిసాల దేఖి మను మోహా ॥
నీల సఘన పల్ల్వ ఫల లాలా। అబిరల ఛాహఁ సుఖద సబ కాలా ॥
మానహుఁ తిమిర అరునమయ రాసీ। బిరచీ బిధి సఁకేలి సుషమా సీ ॥
ఏ తరు సరిత సమీప గోసాఁఈ। రఘుబర పరనకుటీ జహఁ ఛాఈ ॥
తులసీ తరుబర బిబిధ సుహాఏ। కహుఁ కహుఁ సియఁ కహుఁ లఖన లగాఏ ॥
బట ఛాయాఁ బేదికా బనాఈ। సియఁ నిజ పాని సరోజ సుహాఈ ॥

దో. జహాఁ బైఠి మునిగన సహిత నిత సియ రాము సుజాన।
సునహిం కథా ఇతిహాస సబ ఆగమ నిగమ పురాన ॥ 237 ॥

సఖా బచన సుని బిటప నిహారీ। ఉమగే భరత బిలోచన బారీ ॥
కరత ప్రనామ చలే దౌ భాఈ। కహత ప్రీతి సారద సకుచాఈ ॥
హరషహిం నిరఖి రామ పద అంకా। మానహుఁ పారసు పాయు రంకా ॥
రజ సిర ధరి హియఁ నయనన్హి లావహిం। రఘుబర మిలన సరిస సుఖ పావహిమ్ ॥
దేఖి భరత గతి అకథ అతీవా। ప్రేమ మగన మృగ ఖగ జడ఼ జీవా ॥
సఖహి సనేహ బిబస మగ భూలా। కహి సుపంథ సుర బరషహిం ఫూలా ॥
నిరఖి సిద్ధ సాధక అనురాగే। సహజ సనేహు సరాహన లాగే ॥
హోత న భూతల భాఉ భరత కో। అచర సచర చర అచర కరత కో ॥

దో. పేమ అమిఅ మందరు బిరహు భరతు పయోధి గఁభీర।
మథి ప్రగటేఉ సుర సాధు హిత కృపాసింధు రఘుబీర ॥ 238 ॥

సఖా సమేత మనోహర జోటా। లఖేఉ న లఖన సఘన బన ఓటా ॥
భరత దీఖ ప్రభు ఆశ్రము పావన। సకల సుమంగల సదను సుహావన ॥

కరత ప్రబేస మిటే దుఖ దావా। జను జోగీం పరమారథు పావా ॥
దేఖే భరత లఖన ప్రభు ఆగే। పూఁఛే బచన కహత అనురాగే ॥
సీస జటా కటి ముని పట బాఁధేం। తూన కసేం కర సరు ధను కాఁధేమ్ ॥
బేదీ పర ముని సాధు సమాజూ। సీయ సహిత రాజత రఘురాజూ ॥
బలకల బసన జటిల తను స్యామా। జను ముని బేష కీన్హ రతి కామా ॥
కర కమలని ధను సాయకు ఫేరత। జియ కీ జరని హరత హఁసి హేరత ॥

దో. లసత మంజు ముని మండలీ మధ్య సీయ రఘుచందు।
గ్యాన సభాఁ జను తను ధరే భగతి సచ్చిదానందు ॥ 239 ॥

సానుజ సఖా సమేత మగన మన। బిసరే హరష సోక సుఖ దుఖ గన ॥
పాహి నాథ కహి పాహి గోసాఈ। భూతల పరే లకుట కీ నాఈ ॥
బచన సపేమ లఖన పహిచానే। కరత ప్రనాము భరత జియఁ జానే ॥
బంధు సనేహ సరస ఏహి ఓరా। ఉత సాహిబ సేవా బస జోరా ॥
మిలి న జాఇ నహిం గుదరత బనీ। సుకబి లఖన మన కీ గతి భనీ ॥
రహే రాఖి సేవా పర భారూ। చఢ఼ఈ చంగ జను ఖైంచ ఖేలారూ ॥
కహత సప్రేమ నాఇ మహి మాథా। భరత ప్రనామ కరత రఘునాథా ॥
ఉఠే రాము సుని పేమ అధీరా। కహుఁ పట కహుఁ నిషంగ ధను తీరా ॥

దో. బరబస లిఏ ఉఠాఇ ఉర లాఏ కృపానిధాన।
భరత రామ కీ మిలని లఖి బిసరే సబహి అపాన ॥ 240 ॥

మిలని ప్రీతి కిమి జాఇ బఖానీ। కబికుల అగమ కరమ మన బానీ ॥
పరమ పేమ పూరన దౌ భాఈ। మన బుధి చిత అహమితి బిసరాఈ ॥
కహహు సుపేమ ప్రగట కో కరీ। కేహి ఛాయా కబి మతి అనుసరీ ॥
కబిహి అరథ ఆఖర బలు సాఁచా। అనుహరి తాల గతిహి నటు నాచా ॥
అగమ సనేహ భరత రఘుబర కో। జహఁ న జాఇ మను బిధి హరి హర కో ॥
సో మైం కుమతి కహౌం కేహి భాఁతీ। బాజ సురాగ కి గాఁడర తాఁతీ ॥
మిలని బిలోకి భరత రఘుబర కీ। సురగన సభయ ధకధకీ ధరకీ ॥
సముఝాఏ సురగురు జడ఼ జాగే। బరషి ప్రసూన ప్రసంసన లాగే ॥

దో. మిలి సపేమ రిపుసూదనహి కేవటు భేంటేఉ రామ।
భూరి భాయఁ భేంటే భరత లఛిమన కరత ప్రనామ ॥ 241 ॥

భేంటేఉ లఖన లలకి లఘు భాఈ। బహురి నిషాదు లీన్హ ఉర లాఈ ॥
పుని మునిగన దుహుఁ భాఇన్హ బందే। అభిమత ఆసిష పాఇ అనందే ॥
సానుజ భరత ఉమగి అనురాగా। ధరి సిర సియ పద పదుమ పరాగా ॥
పుని పుని కరత ప్రనామ ఉఠాఏ। సిర కర కమల పరసి బైఠాఏ ॥
సీయఁ అసీస దీన్హి మన మాహీం। మగన సనేహఁ దేహ సుధి నాహీమ్ ॥
సబ బిధి సానుకూల లఖి సీతా। భే నిసోచ ఉర అపడర బీతా ॥
కౌ కిఛు కహి న కౌ కిఛు పూఁఛా। ప్రేమ భరా మన నిజ గతి ఛూఁఛా ॥
తేహి అవసర కేవటు ధీరజు ధరి। జోరి పాని బినవత ప్రనాము కరి ॥

దో. నాథ సాథ మునినాథ కే మాతు సకల పుర లోగ।
సేవక సేనప సచివ సబ ఆఏ బికల బియోగ ॥ 242 ॥

సీలసింధు సుని గుర ఆగవనూ। సియ సమీప రాఖే రిపుదవనూ ॥
చలే సబేగ రాము తేహి కాలా। ధీర ధరమ ధుర దీనదయాలా ॥
గురహి దేఖి సానుజ అనురాగే। దండ ప్రనామ కరన ప్రభు లాగే ॥
మునిబర ధాఇ లిఏ ఉర లాఈ। ప్రేమ ఉమగి భేంటే దౌ భాఈ ॥
ప్రేమ పులకి కేవట కహి నామూ। కీన్హ దూరి తేం దండ ప్రనామూ ॥
రామసఖా రిషి బరబస భేంటా। జను మహి లుఠత సనేహ సమేటా ॥
రఘుపతి భగతి సుమంగల మూలా। నభ సరాహి సుర బరిసహిం ఫూలా ॥
ఏహి సమ నిపట నీచ కౌ నాహీం। బడ఼ బసిష్ఠ సమ కో జగ మాహీమ్ ॥

దో. జేహి లఖి లఖనహు తేం అధిక మిలే ముదిత మునిరాఉ।
సో సీతాపతి భజన కో ప్రగట ప్రతాప ప్రభాఉ ॥ 243 ॥

ఆరత లోగ రామ సబు జానా। కరునాకర సుజాన భగవానా ॥
జో జేహి భాయఁ రహా అభిలాషీ। తేహి తేహి కై తసి తసి రుఖ రాఖీ ॥
సానుజ మిలి పల మహు సబ కాహూ। కీన్హ దూరి దుఖు దారున దాహూ ॥
యహ బడ఼ఇ బాతఁ రామ కై నాహీం। జిమి ఘట కోటి ఏక రబి ఛాహీమ్ ॥
మిలి కేవటిహి ఉమగి అనురాగా। పురజన సకల సరాహహిం భాగా ॥
దేఖీం రామ దుఖిత మహతారీం। జను సుబేలి అవలీం హిమ మారీమ్ ॥
ప్రథమ రామ భేంటీ కైకేఈ। సరల సుభాయఁ భగతి మతి భేఈ ॥
పగ పరి కీన్హ ప్రబోధు బహోరీ। కాల కరమ బిధి సిర ధరి ఖోరీ ॥

దో. భేటీం రఘుబర మాతు సబ కరి ప్రబోధు పరితోషు ॥
అంబ ఈస ఆధీన జగు కాహు న దేఇఅ దోషు ॥ 244 ॥

గురతియ పద బందే దుహు భాఈ। సహిత బిప్రతియ జే సఁగ ఆఈ ॥
గంగ గౌరి సమ సబ సనమానీమ్ ॥ దేహిం అసీస ముదిత మృదు బానీ ॥
గహి పద లగే సుమిత్రా అంకా। జను భేటీం సంపతి అతి రంకా ॥
పుని జనని చరనని దౌ భ్రాతా। పరే పేమ బ్యాకుల సబ గాతా ॥
అతి అనురాగ అంబ ఉర లాఏ। నయన సనేహ సలిల అన్హవాఏ ॥
తేహి అవసర కర హరష బిషాదూ। కిమి కబి కహై మూక జిమి స్వాదూ ॥
మిలి జననహి సానుజ రఘుర్AU। గుర సన కహేఉ కి ధారిఅ ప్AU ॥
పురజన పాఇ మునీస నియోగూ। జల థల తకి తకి ఉతరేఉ లోగూ ॥

దో. మహిసుర మంత్రీ మాతు గుర గనే లోగ లిఏ సాథ ॥
పావన ఆశ్రమ గవను కియ భరత లఖన రఘునాథ ॥ 245 ॥

సీయ ఆఇ మునిబర పగ లాగీ। ఉచిత అసీస లహీ మన మాగీ ॥
గురపతినిహి మునితియన్హ సమేతా। మిలీ పేము కహి జాఇ న జేతా ॥
బంది బంది పగ సియ సబహీ కే। ఆసిరబచన లహే ప్రియ జీ కే ॥
సాసు సకల జబ సీయఁ నిహారీం। మూదే నయన సహమి సుకుమారీమ్ ॥
పరీం బధిక బస మనహుఁ మరాలీం। కాహ కీన్హ కరతార కుచాలీమ్ ॥
తిన్హ సియ నిరఖి నిపట దుఖు పావా। సో సబు సహిఅ జో దైఉ సహావా ॥
జనకసుతా తబ ఉర ధరి ధీరా। నీల నలిన లోయన భరి నీరా ॥
మిలీ సకల సాసున్హ సియ జాఈ। తేహి అవసర కరునా మహి ఛాఈ ॥

దో. లాగి లాగి పగ సబని సియ భేంటతి అతి అనురాగ ॥
హృదయఁ అసీసహిం పేమ బస రహిఅహు భరీ సోహాగ ॥ 246 ॥

బికల సనేహఁ సీయ సబ రానీం। బైఠన సబహి కహేఉ గుర గ్యానీమ్ ॥
కహి జగ గతి మాయిక మునినాథా। కహే కఛుక పరమారథ గాథా ॥
నృప కర సురపుర గవను సునావా। సుని రఘునాథ దుసహ దుఖు పావా ॥
మరన హేతు నిజ నేహు బిచారీ। భే అతి బికల ధీర ధుర ధారీ ॥
కులిస కఠోర సునత కటు బానీ। బిలపత లఖన సీయ సబ రానీ ॥
సోక బికల అతి సకల సమాజూ। మానహుఁ రాజు అకాజేఉ ఆజూ ॥
మునిబర బహురి రామ సముఝాఏ। సహిత సమాజ సుసరిత నహాఏ ॥
బ్రతు నిరంబు తేహి దిన ప్రభు కీన్హా। మునిహు కహేం జలు కాహుఁ న లీన్హా ॥

దో. భోరు భేఁ రఘునందనహి జో ముని ఆయసు దీన్హ ॥
శ్రద్ధా భగతి సమేత ప్రభు సో సబు సాదరు కీన్హ ॥ 247 ॥

కరి పితు క్రియా బేద జసి బరనీ। భే పునీత పాతక తమ తరనీ ॥
జాసు నామ పావక అఘ తూలా। సుమిరత సకల సుమంగల మూలా ॥
సుద్ధ సో భయు సాధు సంమత అస। తీరథ ఆవాహన సురసరి జస ॥
సుద్ధ భేఁ దుఇ బాసర బీతే। బోలే గుర సన రామ పిరీతే ॥
నాథ లోగ సబ నిపట దుఖారీ। కంద మూల ఫల అంబు అహారీ ॥
సానుజ భరతు సచివ సబ మాతా। దేఖి మోహి పల జిమి జుగ జాతా ॥
సబ సమేత పుర ధారిఅ ప్AU। ఆపు ఇహాఁ అమరావతి ర్AU ॥
బహుత కహేఉఁ సబ కియుఁ ఢిఠాఈ। ఉచిత హోఇ తస కరిఅ గోసాఁఈ ॥

దో. ధర్మ సేతు కరునాయతన కస న కహహు అస రామ।
లోగ దుఖిత దిన దుఇ దరస దేఖి లహహుఁ బిశ్రామ ॥ 248 ॥

రామ బచన సుని సభయ సమాజూ। జను జలనిధి మహుఁ బికల జహాజూ ॥
సుని గుర గిరా సుమంగల మూలా। భయు మనహుఁ మారుత అనుకులా ॥
పావన పయఁ తిహుఁ కాల నహాహీం। జో బిలోకి అంఘ ఓఘ నసాహీమ్ ॥
మంగలమూరతి లోచన భరి భరి। నిరఖహిం హరషి దండవత కరి కరి ॥
రామ సైల బన దేఖన జాహీం। జహఁ సుఖ సకల సకల దుఖ నాహీమ్ ॥
ఝరనా ఝరిహిం సుధాసమ బారీ। త్రిబిధ తాపహర త్రిబిధ బయారీ ॥
బిటప బేలి తృన అగనిత జాతీ। ఫల ప్రసూన పల్లవ బహు భాఁతీ ॥
సుందర సిలా సుఖద తరు ఛాహీం। జాఇ బరని బన ఛబి కేహి పాహీమ్ ॥

దో. సరని సరోరుహ జల బిహగ కూజత గుంజత భృంగ।
బైర బిగత బిహరత బిపిన మృగ బిహంగ బహురంగ ॥ 249 ॥

కోల కిరాత భిల్ల బనబాసీ। మధు సుచి సుందర స్వాదు సుధా సీ ॥
భరి భరి పరన పుటీం రచి రురీ। కంద మూల ఫల అంకుర జూరీ ॥
సబహి దేహిం కరి బినయ ప్రనామా। కహి కహి స్వాద భేద గున నామా ॥
దేహిం లోగ బహు మోల న లేహీం। ఫేరత రామ దోహాఈ దేహీమ్ ॥
కహహిం సనేహ మగన మృదు బానీ। మానత సాధు పేమ పహిచానీ ॥
తుమ్హ సుకృతీ హమ నీచ నిషాదా। పావా దరసను రామ ప్రసాదా ॥
హమహి అగమ అతి దరసు తుమ్హారా। జస మరు ధరని దేవధుని ధారా ॥
రామ కృపాల నిషాద నేవాజా। పరిజన ప్రజు చహిఅ జస రాజా ॥

దో. యహ జిఁయఁ జాని సఁకోచు తజి కరిఅ ఛోహు లఖి నేహు।
హమహి కృతారథ కరన లగి ఫల తృన అంకుర లేహు ॥ 250 ॥

తుమ్హ ప్రియ పాహునే బన పగు ధారే। సేవా జోగు న భాగ హమారే ॥
దేబ కాహ హమ తుమ్హహి గోసాఁఈ। ఈధను పాత కిరాత మితాఈ ॥
యహ హమారి అతి బడ఼ఇ సేవకాఈ। లేహి న బాసన బసన చోరాఈ ॥
హమ జడ఼ జీవ జీవ గన ఘాతీ। కుటిల కుచాలీ కుమతి కుజాతీ ॥
పాప కరత నిసి బాసర జాహీం। నహిం పట కటి నహి పేట అఘాహీమ్ ॥
సపోనేహుఁ ధరమ బుద్ధి కస క్AU। యహ రఘునందన దరస ప్రభ్AU ॥
జబ తేం ప్రభు పద పదుమ నిహారే। మిటే దుసహ దుఖ దోష హమారే ॥
బచన సునత పురజన అనురాగే। తిన్హ కే భాగ సరాహన లాగే ॥

ఛం. లాగే సరాహన భాగ సబ అనురాగ బచన సునావహీం।
బోలని మిలని సియ రామ చరన సనేహు లఖి సుఖు పావహీమ్ ॥
నర నారి నిదరహిం నేహు నిజ సుని కోల భిల్లని కీ గిరా।
తులసీ కృపా రఘుబంసమని కీ లోహ లై లౌకా తిరా ॥

సో. బిహరహిం బన చహు ఓర ప్రతిదిన ప్రముదిత లోగ సబ।
జల జ్యోం దాదుర మోర భే పీన పావస ప్రథమ ॥ 251 ॥

పుర జన నారి మగన అతి ప్రీతీ। బాసర జాహిం పలక సమ బీతీ ॥
సీయ సాసు ప్రతి బేష బనాఈ। సాదర కరి సరిస సేవకాఈ ॥
లఖా న మరము రామ బిను కాహూఁ। మాయా సబ సియ మాయా మాహూఁ ॥
సీయఁ సాసు సేవా బస కీన్హీం। తిన్హ లహి సుఖ సిఖ ఆసిష దీన్హీమ్ ॥
లఖి సియ సహిత సరల దౌ భాఈ। కుటిల రాని పఛితాని అఘాఈ ॥
అవని జమహి జాచతి కైకేఈ। మహి న బీచు బిధి మీచు న దేఈ ॥
లోకహుఁ బేద బిదిత కబి కహహీం। రామ బిముఖ థలు నరక న లహహీమ్ ॥
యహు సంసు సబ కే మన మాహీం। రామ గవను బిధి అవధ కి నాహీమ్ ॥

దో. నిసి న నీద నహిం భూఖ దిన భరతు బికల సుచి సోచ।
నీచ కీచ బిచ మగన జస మీనహి సలిల సఁకోచ ॥ 252 ॥

కీన్హీ మాతు మిస కాల కుచాలీ। ఈతి భీతి జస పాకత సాలీ ॥
కేహి బిధి హోఇ రామ అభిషేకూ। మోహి అవకలత ఉపాఉ న ఏకూ ॥
అవసి ఫిరహిం గుర ఆయసు మానీ। ముని పుని కహబ రామ రుచి జానీ ॥
మాతు కహేహుఁ బహురహిం రఘుర్AU। రామ జనని హఠ కరబి కి క్AU ॥
మోహి అనుచర కర కేతిక బాతా। తేహి మహఁ కుసము బామ బిధాతా ॥
జౌం హఠ కరుఁ త నిపట కుకరమూ। హరగిరి తేం గురు సేవక ధరమూ ॥
ఏకు జుగుతి న మన ఠహరానీ। సోచత భరతహి రైని బిహానీ ॥
ప్రాత నహాఇ ప్రభుహి సిర నాఈ। బైఠత పఠే రిషయఁ బోలాఈ ॥

దో. గుర పద కమల ప్రనాము కరి బైఠే ఆయసు పాఇ।
బిప్ర మహాజన సచివ సబ జురే సభాసద ఆఇ ॥ 253 ॥

బోలే మునిబరు సమయ సమానా। సునహు సభాసద భరత సుజానా ॥
ధరమ ధురీన భానుకుల భానూ। రాజా రాము స్వబస భగవానూ ॥
సత్యసంధ పాలక శ్రుతి సేతూ। రామ జనము జగ మంగల హేతూ ॥
గుర పితు మాతు బచన అనుసారీ। ఖల దలు దలన దేవ హితకారీ ॥
నీతి ప్రీతి పరమారథ స్వారథు। కౌ న రామ సమ జాన జథారథు ॥
బిధి హరి హరు ససి రబి దిసిపాలా। మాయా జీవ కరమ కులి కాలా ॥
అహిప మహిప జహఁ లగి ప్రభుతాఈ। జోగ సిద్ధి నిగమాగమ గాఈ ॥
కరి బిచార జిఁయఁ దేఖహు నీకేం। రామ రజాఇ సీస సబహీ కేమ్ ॥

దో. రాఖేం రామ రజాఇ రుఖ హమ సబ కర హిత హోఇ।
సముఝి సయానే కరహు అబ సబ మిలి సంమత సోఇ ॥ 254 ॥

సబ కహుఁ సుఖద రామ అభిషేకూ। మంగల మోద మూల మగ ఏకూ ॥
కేహి బిధి అవధ చలహిం రఘుర్AU। కహహు సముఝి సోఇ కరిఅ ఉప్AU ॥
సబ సాదర సుని మునిబర బానీ। నయ పరమారథ స్వారథ సానీ ॥
ఉతరు న ఆవ లోగ భే భోరే। తబ సిరు నాఇ భరత కర జోరే ॥
భానుబంస భే భూప ఘనేరే। అధిక ఏక తేం ఏక బడ఼ఏరే ॥
జనము హేతు సబ కహఁ పితు మాతా। కరమ సుభాసుభ దేఇ బిధాతా ॥
దలి దుఖ సజి సకల కల్యానా। అస అసీస రాఉరి జగు జానా ॥
సో గోసాఇఁ బిధి గతి జేహిం ఛేంకీ। సకి కో టారి టేక జో టేకీ ॥

దో. బూఝిఅ మోహి ఉపాఉ అబ సో సబ మోర అభాగు।
సుని సనేహమయ బచన గుర ఉర ఉమగా అనురాగు ॥ 255 ॥

తాత బాత ఫురి రామ కృపాహీం। రామ బిముఖ సిధి సపనేహుఁ నాహీమ్ ॥
సకుచుఁ తాత కహత ఏక బాతా। అరధ తజహిం బుధ సరబస జాతా ॥
తుమ్హ కానన గవనహు దౌ భాఈ। ఫేరిఅహిం లఖన సీయ రఘురాఈ ॥
సుని సుబచన హరషే దౌ భ్రాతా। భే ప్రమోద పరిపూరన గాతా ॥
మన ప్రసన్న తన తేజు బిరాజా। జను జియ రాఉ రాము భే రాజా ॥
బహుత లాభ లోగన్హ లఘు హానీ। సమ దుఖ సుఖ సబ రోవహిం రానీ ॥
కహహిం భరతు ముని కహా సో కీన్హే। ఫలు జగ జీవన్హ అభిమత దీన్హే ॥
కానన కరుఁ జనమ భరి బాసూ। ఏహిం తేం అధిక న మోర సుపాసూ ॥

దో. అఁతరజామీ రాము సియ తుమ్హ సరబగ్య సుజాన।
జో ఫుర కహహు త నాథ నిజ కీజిఅ బచను ప్రవాన ॥ 256 ॥

భరత బచన సుని దేఖి సనేహూ। సభా సహిత ముని భే బిదేహూ ॥
భరత మహా మహిమా జలరాసీ। ముని మతి ఠాఢ఼ఇ తీర అబలా సీ ॥
గా చహ పార జతను హియఁ హేరా। పావతి నావ న బోహితు బేరా ॥
ఔరు కరిహి కో భరత బడ఼ఆఈ। సరసీ సీపి కి సింధు సమాఈ ॥
భరతు మునిహి మన భీతర భాఏ। సహిత సమాజ రామ పహిఁ ఆఏ ॥
ప్రభు ప్రనాము కరి దీన్హ సుఆసను। బైఠే సబ సుని ముని అనుసాసను ॥
బోలే మునిబరు బచన బిచారీ। దేస కాల అవసర అనుహారీ ॥
సునహు రామ సరబగ్య సుజానా। ధరమ నీతి గున గ్యాన నిధానా ॥

దో. సబ కే ఉర అంతర బసహు జానహు భాఉ కుభాఉ।
పురజన జననీ భరత హిత హోఇ సో కహిఅ ఉపాఉ ॥ 257 ॥

ఆరత కహహిం బిచారి న క్AU। సూఝ జూఆరిహి ఆపన ద్AU ॥
సుని ముని బచన కహత రఘుర్AU। నాథ తుమ్హారేహి హాథ ఉప్AU ॥
సబ కర హిత రుఖ రాఉరి రాఖేఁ। ఆయసు కిఏఁ ముదిత ఫుర భాషేమ్ ॥
ప్రథమ జో ఆయసు మో కహుఁ హోఈ। మాథేఁ మాని కరౌ సిఖ సోఈ ॥
పుని జేహి కహఁ జస కహబ గోసాఈఁ। సో సబ భాఁతి ఘటిహి సేవకాఈఁ ॥
కహ ముని రామ సత్య తుమ్హ భాషా। భరత సనేహఁ బిచారు న రాఖా ॥
తేహి తేం కహుఁ బహోరి బహోరీ। భరత భగతి బస భి మతి మోరీ ॥
మోరేఁ జాన భరత రుచి రాఖి। జో కీజిఅ సో సుభ సివ సాఖీ ॥

దో. భరత బినయ సాదర సునిఅ కరిఅ బిచారు బహోరి।
కరబ సాధుమత లోకమత నృపనయ నిగమ నిచోరి ॥ 258 ॥

గురు అనురాగ భరత పర దేఖీ। రామ హ్దయఁ ఆనందు బిసేషీ ॥
భరతహి ధరమ ధురంధర జానీ। నిజ సేవక తన మానస బానీ ॥
బోలే గుర ఆయస అనుకూలా। బచన మంజు మృదు మంగలమూలా ॥
నాథ సపథ పితు చరన దోహాఈ। భయు న భుఅన భరత సమ భాఈ ॥
జే గుర పద అంబుజ అనురాగీ। తే లోకహుఁ బేదహుఁ బడ఼భాగీ ॥
రాఉర జా పర అస అనురాగూ। కో కహి సకి భరత కర భాగూ ॥
లఖి లఘు బంధు బుద్ధి సకుచాఈ। కరత బదన పర భరత బడ఼ఆఈ ॥
భరతు కహహీం సోఇ కిఏఁ భలాఈ। అస కహి రామ రహే అరగాఈ ॥

దో. తబ ముని బోలే భరత సన సబ సఁకోచు తజి తాత।
కృపాసింధు ప్రియ బంధు సన కహహు హృదయ కై బాత ॥ 259 ॥

సుని ముని బచన రామ రుఖ పాఈ। గురు సాహిబ అనుకూల అఘాఈ ॥
లఖి అపనే సిర సబు ఛరు భారూ। కహి న సకహిం కఛు కరహిం బిచారూ ॥
పులకి సరీర సభాఁ భే ఠాఢేం। నీరజ నయన నేహ జల బాఢ఼ఏమ్ ॥
కహబ మోర మునినాథ నిబాహా। ఏహి తేం అధిక కహౌం మైం కాహా।
మైం జానుఁ నిజ నాథ సుభ్AU। అపరాధిహు పర కోహ న క్AU ॥
మో పర కృపా సనేహ బిసేషీ। ఖేలత ఖునిస న కబహూఁ దేఖీ ॥
సిసుపన తేమ పరిహరేఉఁ న సంగూ। కబహుఁ న కీన్హ మోర మన భంగూ ॥
మైం ప్రభు కృపా రీతి జియఁ జోహీ। హారేహుఁ ఖేల జితావహిం మోహీ ॥

దో. మహూఁ సనేహ సకోచ బస సనముఖ కహీ న బైన।
దరసన తృపిత న ఆజు లగి పేమ పిఆసే నైన ॥ 260 ॥

బిధి న సకేఉ సహి మోర దులారా। నీచ బీచు జననీ మిస పారా।
యహు కహత మోహి ఆజు న సోభా। అపనీం సముఝి సాధు సుచి కో భా ॥
మాతు మంది మైం సాధు సుచాలీ। ఉర అస ఆనత కోటి కుచాలీ ॥
ఫరి కి కోదవ బాలి సుసాలీ। ముకుతా ప్రసవ కి సంబుక కాలీ ॥
సపనేహుఁ దోసక లేసు న కాహూ। మోర అభాగ ఉదధి అవగాహూ ॥
బిను సముఝేం నిజ అఘ పరిపాకూ। జారిఉఁ జాయఁ జనని కహి కాకూ ॥
హృదయఁ హేరి హారేఉఁ సబ ఓరా। ఏకహి భాఁతి భలేహిం భల మోరా ॥
గుర గోసాఇఁ సాహిబ సియ రామూ। లాగత మోహి నీక పరినామూ ॥

దో. సాధు సభా గుర ప్రభు నికట కహుఁ సుథల సతి భాఉ।
ప్రేమ ప్రపంచు కి ఝూఠ ఫుర జానహిం ముని రఘురాఉ ॥ 261 ॥

భూపతి మరన పేమ పను రాఖీ। జననీ కుమతి జగతు సబు సాఖీ ॥
దేఖి న జాహి బికల మహతారీ। జరహిం దుసహ జర పుర నర నారీ ॥
మహీం సకల అనరథ కర మూలా। సో సుని సముఝి సహిఉఁ సబ సూలా ॥
సుని బన గవను కీన్హ రఘునాథా। కరి ముని బేష లఖన సియ సాథా ॥
బిను పానహిన్హ పయాదేహి పాఏఁ। సంకరు సాఖి రహేఉఁ ఏహి ఘాఏఁ ॥
బహురి నిహార నిషాద సనేహూ। కులిస కఠిన ఉర భయు న బేహూ ॥
అబ సబు ఆఁఖిన్హ దేఖేఉఁ ఆఈ। జిఅత జీవ జడ఼ సబి సహాఈ ॥
జిన్హహి నిరఖి మగ సాఁపిని బీఛీ। తజహిం బిషమ బిషు తామస తీఛీ ॥

దో. తేఇ రఘునందను లఖను సియ అనహిత లాగే జాహి।
తాసు తనయ తజి దుసహ దుఖ దైఉ సహావి కాహి ॥ 262 ॥

సుని అతి బికల భరత బర బానీ। ఆరతి ప్రీతి బినయ నయ సానీ ॥
సోక మగన సబ సభాఁ ఖభారూ। మనహుఁ కమల బన పరేఉ తుసారూ ॥
కహి అనేక బిధి కథా పురానీ। భరత ప్రబోధు కీన్హ ముని గ్యానీ ॥
బోలే ఉచిత బచన రఘునందూ। దినకర కుల కైరవ బన చందూ ॥
తాత జాఁయ జియఁ కరహు గలానీ। ఈస అధీన జీవ గతి జానీ ॥
తీని కాల తిభుఅన మత మోరేం। పున్యసిలోక తాత తర తోరే ॥
ఉర ఆనత తుమ్హ పర కుటిలాఈ। జాఇ లోకు పరలోకు నసాఈ ॥
దోసు దేహిం జననిహి జడ఼ తేఈ। జిన్హ గుర సాధు సభా నహిం సేఈ ॥

దో. మిటిహహిం పాప ప్రపంచ సబ అఖిల అమంగల భార।
లోక సుజసు పరలోక సుఖు సుమిరత నాము తుమ్హార ॥ 263 ॥

కహుఁ సుభాఉ సత్య సివ సాఖీ। భరత భూమి రహ రాఉరి రాఖీ ॥
తాత కుతరక కరహు జని జాఏఁ। బైర పేమ నహి దురి దురాఏఁ ॥
ముని గన నికట బిహగ మృగ జాహీం। బాధక బధిక బిలోకి పరాహీమ్ ॥
హిత అనహిత పసు పచ్ఛిఉ జానా। మానుష తను గున గ్యాన నిధానా ॥
తాత తుమ్హహి మైం జానుఁ నీకేం। కరౌం కాహ అసమంజస జీకేమ్ ॥
రాఖేఉ రాయఁ సత్య మోహి త్యాగీ। తను పరిహరేఉ పేమ పన లాగీ ॥
తాసు బచన మేటత మన సోచూ। తేహి తేం అధిక తుమ్హార సఁకోచూ ॥
తా పర గుర మోహి ఆయసు దీన్హా। అవసి జో కహహు చహుఁ సోఇ కీన్హా ॥

దో. మను ప్రసన్న కరి సకుచ తజి కహహు కరౌం సోఇ ఆజు।
సత్యసంధ రఘుబర బచన సుని భా సుఖీ సమాజు ॥ 264 ॥

సుర గన సహిత సభయ సురరాజూ। సోచహిం చాహత హోన అకాజూ ॥
బనత ఉపాఉ కరత కఛు నాహీం। రామ సరన సబ గే మన మాహీమ్ ॥
బహురి బిచారి పరస్పర కహహీం। రఘుపతి భగత భగతి బస అహహీం।
సుధి కరి అంబరీష దురబాసా। భే సుర సురపతి నిపట నిరాసా ॥
సహే సురన్హ బహు కాల బిషాదా। నరహరి కిఏ ప్రగట ప్రహలాదా ॥
లగి లగి కాన కహహిం ధుని మాథా। అబ సుర కాజ భరత కే హాథా ॥
ఆన ఉపాఉ న దేఖిఅ దేవా। మానత రాము సుసేవక సేవా ॥
హియఁ సపేమ సుమిరహు సబ భరతహి। నిజ గున సీల రామ బస కరతహి ॥

దో. సుని సుర మత సురగుర కహేఉ భల తుమ్హార బడ఼ భాగు।
సకల సుమంగల మూల జగ భరత చరన అనురాగు ॥ 265 ॥

సీతాపతి సేవక సేవకాఈ। కామధేను సయ సరిస సుహాఈ ॥
భరత భగతి తుమ్హరేం మన ఆఈ। తజహు సోచు బిధి బాత బనాఈ ॥
దేఖు దేవపతి భరత ప్రభ్AU। సహజ సుభాయఁ బిబస రఘుర్AU ॥
మన థిర కరహు దేవ డరు నాహీం। భరతహి జాని రామ పరిఛాహీమ్ ॥
సునో సురగుర సుర సంమత సోచూ। అంతరజామీ ప్రభుహి సకోచూ ॥
నిజ సిర భారు భరత జియఁ జానా। కరత కోటి బిధి ఉర అనుమానా ॥
కరి బిచారు మన దీన్హీ ఠీకా। రామ రజాయస ఆపన నీకా ॥
నిజ పన తజి రాఖేఉ పను మోరా। ఛోహు సనేహు కీన్హ నహిం థోరా ॥

దో. కీన్హ అనుగ్రహ అమిత అతి సబ బిధి సీతానాథ।
కరి ప్రనాము బోలే భరతు జోరి జలజ జుగ హాథ ॥ 266 ॥

కహౌం కహావౌం కా అబ స్వామీ। కృపా అంబునిధి అంతరజామీ ॥
గుర ప్రసన్న సాహిబ అనుకూలా। మిటీ మలిన మన కలపిత సూలా ॥
అపడర డరేఉఁ న సోచ సమూలేం। రబిహి న దోసు దేవ దిసి భూలేమ్ ॥
మోర అభాగు మాతు కుటిలాఈ। బిధి గతి బిషమ కాల కఠినాఈ ॥
పాఉ రోఽపి సబ మిలి మోహి ఘాలా। ప్రనతపాల పన ఆపన పాలా ॥
యహ ని రీతి న రాఉరి హోఈ। లోకహుఁ బేద బిదిత నహిం గోఈ ॥
జగు అనభల భల ఏకు గోసాఈం। కహిఅ హోఇ భల కాసు భలాఈమ్ ॥
దేఉ దేవతరు సరిస సుభ్AU। సనముఖ బిముఖ న కాహుహి క్AU ॥

దో. జాఇ నికట పహిచాని తరు ఛాహఁ సమని సబ సోచ।
మాగత అభిమత పావ జగ రాఉ రంకు భల పోచ ॥ 267 ॥

లఖి సబ బిధి గుర స్వామి సనేహూ। మిటేఉ ఛోభు నహిం మన సందేహూ ॥
అబ కరునాకర కీజిఅ సోఈ। జన హిత ప్రభు చిత ఛోభు న హోఈ ॥
జో సేవకు సాహిబహి సఁకోచీ। నిజ హిత చహి తాసు మతి పోచీ ॥
సేవక హిత సాహిబ సేవకాఈ। కరై సకల సుఖ లోభ బిహాఈ ॥
స్వారథు నాథ ఫిరేం సబహీ కా। కిఏఁ రజాఇ కోటి బిధి నీకా ॥
యహ స్వారథ పరమారథ సారు। సకల సుకృత ఫల సుగతి సింగారు ॥
దేవ ఏక బినతీ సుని మోరీ। ఉచిత హోఇ తస కరబ బహోరీ ॥
తిలక సమాజు సాజి సబు ఆనా। కరిఅ సుఫల ప్రభు జౌం మను మానా ॥

దో. సానుజ పఠిఅ మోహి బన కీజిఅ సబహి సనాథ।
నతరు ఫేరిఅహిం బంధు దౌ నాథ చలౌం మైం సాథ ॥ 268 ॥

నతరు జాహిం బన తీనిఉ భాఈ। బహురిఅ సీయ సహిత రఘురాఈ ॥
జేహి బిధి ప్రభు ప్రసన్న మన హోఈ। కరునా సాగర కీజిఅ సోఈ ॥
దేవఁ దీన్హ సబు మోహి అభారు। మోరేం నీతి న ధరమ బిచారు ॥
కహుఁ బచన సబ స్వారథ హేతూ। రహత న ఆరత కేం చిత చేతూ ॥
ఉతరు దేఇ సుని స్వామి రజాఈ। సో సేవకు లఖి లాజ లజాఈ ॥
అస మైం అవగున ఉదధి అగాధూ। స్వామి సనేహఁ సరాహత సాధూ ॥
అబ కృపాల మోహి సో మత భావా। సకుచ స్వామి మన జాఇఁ న పావా ॥
ప్రభు పద సపథ కహుఁ సతి భ్AU। జగ మంగల హిత ఏక ఉప్AU ॥

దో. ప్రభు ప్రసన్న మన సకుచ తజి జో జేహి ఆయసు దేబ।
సో సిర ధరి ధరి కరిహి సబు మిటిహి అనట అవరేబ ॥ 269 ॥

భరత బచన సుచి సుని సుర హరషే। సాధు సరాహి సుమన సుర బరషే ॥
అసమంజస బస అవధ నేవాసీ। ప్రముదిత మన తాపస బనబాసీ ॥
చుపహిం రహే రఘునాథ సఁకోచీ। ప్రభు గతి దేఖి సభా సబ సోచీ ॥
జనక దూత తేహి అవసర ఆఏ। ముని బసిష్ఠఁ సుని బేగి బోలాఏ ॥
కరి ప్రనామ తిన్హ రాము నిహారే। బేషు దేఖి భే నిపట దుఖారే ॥
దూతన్హ మునిబర బూఝీ బాతా। కహహు బిదేహ భూప కుసలాతా ॥
సుని సకుచాఇ నాఇ మహి మాథా। బోలే చర బర జోరేం హాథా ॥
బూఝబ రాఉర సాదర సాఈం। కుసల హేతు సో భయు గోసాఈమ్ ॥

దో. నాహి త కోసల నాథ కేం సాథ కుసల గి నాథ।
మిథిలా అవధ బిసేష తేం జగు సబ భయు అనాథ ॥ 270 ॥

కోసలపతి గతి సుని జనకౌరా। భే సబ లోక సోక బస బౌరా ॥
జేహిం దేఖే తేహి సమయ బిదేహూ। నాము సత్య అస లాగ న కేహూ ॥
రాని కుచాలి సునత నరపాలహి। సూఝ న కఛు జస మని బిను బ్యాలహి ॥
భరత రాజ రఘుబర బనబాసూ। భా మిథిలేసహి హృదయఁ హరాఁసూ ॥
నృప బూఝే బుధ సచివ సమాజూ। కహహు బిచారి ఉచిత కా ఆజూ ॥
సముఝి అవధ అసమంజస దోఊ। చలిఅ కి రహిఅ న కహ కఛు కోఊ ॥
నృపహి ధీర ధరి హృదయఁ బిచారీ। పఠే అవధ చతుర చర చారీ ॥
బూఝి భరత సతి భాఉ కుభ్AU। ఆఏహు బేగి న హోఇ లఖ్AU ॥

దో. గే అవధ చర భరత గతి బూఝి దేఖి కరతూతి।
చలే చిత్రకూటహి భరతు చార చలే తేరహూతి ॥ 271 ॥

దూతన్హ ఆఇ భరత కి కరనీ। జనక సమాజ జథామతి బరనీ ॥
సుని గుర పరిజన సచివ మహీపతి। భే సబ సోచ సనేహఁ బికల అతి ॥
ధరి ధీరజు కరి భరత బడ఼ఆఈ। లిఏ సుభట సాహనీ బోలాఈ ॥
ఘర పుర దేస రాఖి రఖవారే। హయ గయ రథ బహు జాన సఁవారే ॥
దుఘరీ సాధి చలే తతకాలా। కిఏ బిశ్రాము న మగ మహీపాలా ॥
భోరహిం ఆజు నహాఇ ప్రయాగా। చలే జమున ఉతరన సబు లాగా ॥
ఖబరి లేన హమ పఠే నాథా। తిన్హ కహి అస మహి నాయు మాథా ॥
సాథ కిరాత ఛ సాతక దీన్హే। మునిబర తురత బిదా చర కీన్హే ॥

దో. సునత జనక ఆగవను సబు హరషేఉ అవధ సమాజు।
రఘునందనహి సకోచు బడ఼ సోచ బిబస సురరాజు ॥ 272 ॥

గరి గలాని కుటిల కైకేఈ। కాహి కహై కేహి దూషను దేఈ ॥
అస మన ఆని ముదిత నర నారీ। భయు బహోరి రహబ దిన చారీ ॥
ఏహి ప్రకార గత బాసర సోఊ। ప్రాత నహాన లాగ సబు కోఊ ॥
కరి మజ్జను పూజహిం నర నారీ। గనప గౌరి తిపురారి తమారీ ॥
రమా రమన పద బంది బహోరీ। బినవహిం అంజులి అంచల జోరీ ॥
రాజా రాము జానకీ రానీ। ఆనఁద అవధి అవధ రజధానీ ॥
సుబస బసు ఫిరి సహిత సమాజా। భరతహి రాము కరహుఁ జుబరాజా ॥
ఏహి సుఖ సుధాఁ సీంచీ సబ కాహూ। దేవ దేహు జగ జీవన లాహూ ॥

దో. గుర సమాజ భాఇన్హ సహిత రామ రాజు పుర హౌ।
అఛత రామ రాజా అవధ మరిఅ మాగ సబు కౌ ॥ 273 ॥

సుని సనేహమయ పురజన బానీ। నిందహిం జోగ బిరతి ముని గ్యానీ ॥
ఏహి బిధి నిత్యకరమ కరి పురజన। రామహి కరహిం ప్రనామ పులకి తన ॥
ఊఁచ నీచ మధ్యమ నర నారీ। లహహిం దరసు నిజ నిజ అనుహారీ ॥
సావధాన సబహీ సనమానహిం। సకల సరాహత కృపానిధానహిమ్ ॥
లరికాఇహి తే రఘుబర బానీ। పాలత నీతి ప్రీతి పహిచానీ ॥
సీల సకోచ సింధు రఘుర్AU। సుముఖ సులోచన సరల సుభ్AU ॥
కహత రామ గున గన అనురాగే। సబ నిజ భాగ సరాహన లాగే ॥
హమ సమ పున్య పుంజ జగ థోరే। జిన్హహి రాము జానత కరి మోరే ॥

దో. ప్రేమ మగన తేహి సమయ సబ సుని ఆవత మిథిలేసు।
సహిత సభా సంభ్రమ ఉఠేఉ రబికుల కమల దినేసు ॥ 274 ॥

భాఇ సచివ గుర పురజన సాథా। ఆగేం గవను కీన్హ రఘునాథా ॥
గిరిబరు దీఖ జనకపతి జబహీం। కరి ప్రనామ రథ త్యాగేఉ తబహీమ్ ॥
రామ దరస లాలసా ఉఛాహూ। పథ శ్రమ లేసు కలేసు న కాహూ ॥
మన తహఁ జహఁ రఘుబర బైదేహీ। బిను మన తన దుఖ సుఖ సుధి కేహీ ॥
ఆవత జనకు చలే ఏహి భాఁతీ। సహిత సమాజ ప్రేమ మతి మాతీ ॥
ఆఏ నికట దేఖి అనురాగే। సాదర మిలన పరసపర లాగే ॥
లగే జనక మునిజన పద బందన। రిషిన్హ ప్రనాము కీన్హ రఘునందన ॥
భాఇన్హ సహిత రాము మిలి రాజహి। చలే లవాఇ సమేత సమాజహి ॥

దో. ఆశ్రమ సాగర సాంత రస పూరన పావన పాథు।
సేన మనహుఁ కరునా సరిత లిఏఁ జాహిం రఘునాథు ॥ 275 ॥

బోరతి గ్యాన బిరాగ కరారే। బచన ససోక మిలత నద నారే ॥
సోచ ఉసాస సమీర తంరగా। ధీరజ తట తరుబర కర భంగా ॥
బిషమ బిషాద తోరావతి ధారా। భయ భ్రమ భవఁర అబర్త అపారా ॥
కేవట బుధ బిద్యా బడ఼ఇ నావా। సకహిం న ఖేఇ ఐక నహిం ఆవా ॥
బనచర కోల కిరాత బిచారే। థకే బిలోకి పథిక హియఁ హారే ॥
ఆశ్రమ ఉదధి మిలీ జబ జాఈ। మనహుఁ ఉఠేఉ అంబుధి అకులాఈ ॥
సోక బికల దౌ రాజ సమాజా। రహా న గ్యాను న ధీరజు లాజా ॥
భూప రూప గున సీల సరాహీ। రోవహిం సోక సింధు అవగాహీ ॥

ఛం. అవగాహి సోక సముద్ర సోచహిం నారి నర బ్యాకుల మహా।
దై దోష సకల సరోష బోలహిం బామ బిధి కీన్హో కహా ॥
సుర సిద్ధ తాపస జోగిజన ముని దేఖి దసా బిదేహ కీ।
తులసీ న సమరథు కౌ జో తరి సకై సరిత సనేహ కీ ॥

సో. కిఏ అమిత ఉపదేస జహఁ తహఁ లోగన్హ మునిబరన్హ।
ధీరజు ధరిఅ నరేస కహేఉ బసిష్ఠ బిదేహ సన ॥ 276 ॥

జాసు గ్యాను రబి భవ నిసి నాసా। బచన కిరన ముని కమల బికాసా ॥
తేహి కి మోహ మమతా నిఅరాఈ। యహ సియ రామ సనేహ బడ఼ఆఈ ॥
బిషీ సాధక సిద్ధ సయానే। త్రిబిధ జీవ జగ బేద బఖానే ॥
రామ సనేహ సరస మన జాసూ। సాధు సభాఁ బడ఼ ఆదర తాసూ ॥
సోహ న రామ పేమ బిను గ్యానూ। కరనధార బిను జిమి జలజానూ ॥
ముని బహుబిధి బిదేహు సముఝాఏ। రామఘాట సబ లోగ నహాఏ ॥
సకల సోక సంకుల నర నారీ। సో బాసరు బీతేఉ బిను బారీ ॥
పసు ఖగ మృగన్హ న కీన్హ అహారూ। ప్రియ పరిజన కర కౌన బిచారూ ॥

దో. దౌ సమాజ నిమిరాజు రఘురాజు నహానే ప్రాత।
బైఠే సబ బట బిటప తర మన మలీన కృస గాత ॥ 277 ॥

జే మహిసుర దసరథ పుర బాసీ। జే మిథిలాపతి నగర నివాసీ ॥
హంస బంస గుర జనక పురోధా। జిన్హ జగ మగు పరమారథు సోధా ॥
లగే కహన ఉపదేస అనేకా। సహిత ధరమ నయ బిరతి బిబేకా ॥
కౌసిక కహి కహి కథా పురానీం। సముఝాఈ సబ సభా సుబానీమ్ ॥
తబ రఘునాథ కోసికహి కహేఊ। నాథ కాలి జల బిను సబు రహేఊ ॥
ముని కహ ఉచిత కహత రఘురాఈ। గయు బీతి దిన పహర అఢ఼ఆఈ ॥
రిషి రుఖ లఖి కహ తేరహుతిరాజూ। ఇహాఁ ఉచిత నహిం అసన అనాజూ ॥
కహా భూప భల సబహి సోహానా। పాఇ రజాయసు చలే నహానా ॥

దో. తేహి అవసర ఫల ఫూల దల మూల అనేక ప్రకార।
లి ఆఏ బనచర బిపుల భరి భరి కాఁవరి భార ॥ 278 ॥

కామద మే గిరి రామ ప్రసాదా। అవలోకత అపహరత బిషాదా ॥
సర సరితా బన భూమి బిభాగా। జను ఉమగత ఆనఁద అనురాగా ॥
బేలి బిటప సబ సఫల సఫూలా। బోలత ఖగ మృగ అలి అనుకూలా ॥
తేహి అవసర బన అధిక ఉఛాహూ। త్రిబిధ సమీర సుఖద సబ కాహూ ॥
జాఇ న బరని మనోహరతాఈ। జను మహి కరతి జనక పహునాఈ ॥
తబ సబ లోగ నహాఇ నహాఈ। రామ జనక ముని ఆయసు పాఈ ॥
దేఖి దేఖి తరుబర అనురాగే। జహఁ తహఁ పురజన ఉతరన లాగే ॥
దల ఫల మూల కంద బిధి నానా। పావన సుందర సుధా సమానా ॥

దో. సాదర సబ కహఁ రామగుర పఠే భరి భరి భార।
పూజి పితర సుర అతిథి గుర లగే కరన ఫరహార ॥ 279 ॥

ఏహి బిధి బాసర బీతే చారీ। రాము నిరఖి నర నారి సుఖారీ ॥
దుహు సమాజ అసి రుచి మన మాహీం। బిను సియ రామ ఫిరబ భల నాహీమ్ ॥
సీతా రామ సంగ బనబాసూ। కోటి అమరపుర సరిస సుపాసూ ॥
పరిహరి లఖన రాము బైదేహీ। జేహి ఘరు భావ బామ బిధి తేహీ ॥
దాహిన దిఉ హోఇ జబ సబహీ। రామ సమీప బసిఅ బన తబహీ ॥
మందాకిని మజ్జను తిహు కాలా। రామ దరసు ముద మంగల మాలా ॥
అటను రామ గిరి బన తాపస థల। అసను అమిఅ సమ కంద మూల ఫల ॥
సుఖ సమేత సంబత దుఇ సాతా। పల సమ హోహిం న జనిఅహిం జాతా ॥

దో. ఏహి సుఖ జోగ న లోగ సబ కహహిం కహాఁ అస భాగు ॥
సహజ సుభాయఁ సమాజ దుహు రామ చరన అనురాగు ॥ 280 ॥

ఏహి బిధి సకల మనోరథ కరహీం। బచన సప్రేమ సునత మన హరహీమ్ ॥
సీయ మాతు తేహి సమయ పఠాఈం। దాసీం దేఖి సుఅవసరు ఆఈమ్ ॥
సావకాస సుని సబ సియ సాసూ। ఆయు జనకరాజ రనివాసూ ॥
కౌసల్యాఁ సాదర సనమానీ। ఆసన దిఏ సమయ సమ ఆనీ ॥
సీలు సనేహ సకల దుహు ఓరా। ద్రవహిం దేఖి సుని కులిస కఠోరా ॥
పులక సిథిల తన బారి బిలోచన। మహి నఖ లిఖన లగీం సబ సోచన ॥
సబ సియ రామ ప్రీతి కి సి మూరతీ। జను కరునా బహు బేష బిసూరతి ॥
సీయ మాతు కహ బిధి బుధి బాఁకీ। జో పయ ఫేను ఫోర పబి టాఁకీ ॥

దో. సునిఅ సుధా దేఖిఅహిం గరల సబ కరతూతి కరాల।
జహఁ తహఁ కాక ఉలూక బక మానస సకృత మరాల ॥ 281 ॥

సుని ససోచ కహ దేబి సుమిత్రా। బిధి గతి బడ఼ఇ బిపరీత బిచిత్రా ॥
జో సృజి పాలి హరి బహోరీ। బాల కేలి సమ బిధి మతి భోరీ ॥
కౌసల్యా కహ దోసు న కాహూ। కరమ బిబస దుఖ సుఖ ఛతి లాహూ ॥
కఠిన కరమ గతి జాన బిధాతా। జో సుభ అసుభ సకల ఫల దాతా ॥
ఈస రజాఇ సీస సబహీ కేం। ఉతపతి థితి లయ బిషహు అమీ కేమ్ ॥
దేబి మోహ బస సోచిఅ బాదీ। బిధి ప్రపంచు అస అచల అనాదీ ॥
భూపతి జిఅబ మరబ ఉర ఆనీ। సోచిఅ సఖి లఖి నిజ హిత హానీ ॥
సీయ మాతు కహ సత్య సుబానీ। సుకృతీ అవధి అవధపతి రానీ ॥

దో. లఖను రామ సియ జాహుఁ బన భల పరినామ న పోచు।
గహబరి హియఁ కహ కౌసిలా మోహి భరత కర సోచు ॥ 282 ॥

ఈస ప్రసాద అసీస తుమ్హారీ। సుత సుతబధూ దేవసరి బారీ ॥
రామ సపథ మైం కీన్హ న క్AU। సో కరి కహుఁ సఖీ సతి భ్AU ॥
భరత సీల గున బినయ బడ఼ఆఈ। భాయప భగతి భరోస భలాఈ ॥
కహత సారదహు కర మతి హీచే। సాగర సీప కి జాహిం ఉలీచే ॥
జానుఁ సదా భరత కులదీపా। బార బార మోహి కహేఉ మహీపా ॥
కసేం కనకు మని పారిఖి పాఏఁ। పురుష పరిఖిఅహిం సమయఁ సుభాఏఁ।
అనుచిత ఆజు కహబ అస మోరా। సోక సనేహఁ సయానప థోరా ॥
సుని సురసరి సమ పావని బానీ। భీం సనేహ బికల సబ రానీ ॥

దో. కౌసల్యా కహ ధీర ధరి సునహు దేబి మిథిలేసి।
కో బిబేకనిధి బల్లభహి తుమ్హహి సకి ఉపదేసి ॥ 283 ॥

రాని రాయ సన అవసరు పాఈ। అపనీ భాఁతి కహబ సముఝాఈ ॥
రఖిఅహిం లఖను భరతు గబనహిం బన। జౌం యహ మత మానై మహీప మన ॥
తౌ భల జతను కరబ సుబిచారీ। మోరేం సౌచు భరత కర భారీ ॥
గూఢ఼ సనేహ భరత మన మాహీ। రహేం నీక మోహి లాగత నాహీమ్ ॥
లఖి సుభాఉ సుని సరల సుబానీ। సబ భి మగన కరున రస రానీ ॥
నభ ప్రసూన ఝరి ధన్య ధన్య ధుని। సిథిల సనేహఁ సిద్ధ జోగీ ముని ॥
సబు రనివాసు బిథకి లఖి రహేఊ। తబ ధరి ధీర సుమిత్రాఁ కహేఊ ॥
దేబి దండ జుగ జామిని బీతీ। రామ మాతు సునీ ఉఠీ సప్రీతీ ॥

దో. బేగి పాఉ ధారిఅ థలహి కహ సనేహఁ సతిభాయ।
హమరేం తౌ అబ ఈస గతి కే మిథిలేస సహాయ ॥ 284 ॥

లఖి సనేహ సుని బచన బినీతా। జనకప్రియా గహ పాయ పునీతా ॥
దేబి ఉచిత అసి బినయ తుమ్హారీ। దసరథ ఘరిని రామ మహతారీ ॥
ప్రభు అపనే నీచహు ఆదరహీం। అగిని ధూమ గిరి సిర తిను ధరహీమ్ ॥
సేవకు రాఉ కరమ మన బానీ। సదా సహాయ మహేసు భవానీ ॥
రురే అంగ జోగు జగ కో హై। దీప సహాయ కి దినకర సోహై ॥
రాము జాఇ బను కరి సుర కాజూ। అచల అవధపుర కరిహహిం రాజూ ॥
అమర నాగ నర రామ బాహుబల। సుఖ బసిహహిం అపనేం అపనే థల ॥
యహ సబ జాగబలిక కహి రాఖా। దేబి న హోఇ ముధా ముని భాషా ॥

దో. అస కహి పగ పరి పేమ అతి సియ హిత బినయ సునాఇ ॥
సియ సమేత సియమాతు తబ చలీ సుఆయసు పాఇ ॥ 285 ॥

ప్రియ పరిజనహి మిలీ బైదేహీ। జో జేహి జోగు భాఁతి తేహి తేహీ ॥
తాపస బేష జానకీ దేఖీ। భా సబు బికల బిషాద బిసేషీ ॥
జనక రామ గుర ఆయసు పాఈ। చలే థలహి సియ దేఖీ ఆఈ ॥
లీన్హి లాఇ ఉర జనక జానకీ। పాహున పావన పేమ ప్రాన కీ ॥
ఉర ఉమగేఉ అంబుధి అనురాగూ। భయు భూప మను మనహుఁ పయాగూ ॥
సియ సనేహ బటు బాఢ఼త జోహా। తా పర రామ పేమ సిసు సోహా ॥
చిరజీవీ ముని గ్యాన బికల జను। బూడ఼త లహేఉ బాల అవలంబను ॥
మోహ మగన మతి నహిం బిదేహ కీ। మహిమా సియ రఘుబర సనేహ కీ ॥

దో. సియ పితు మాతు సనేహ బస బికల న సకీ సఁభారి।
ధరనిసుతాఁ ధీరజు ధరేఉ సము సుధరము బిచారి ॥ 286 ॥

తాపస బేష జనక సియ దేఖీ। భయు పేము పరితోషు బిసేషీ ॥
పుత్రి పవిత్ర కిఏ కుల దోఊ। సుజస ధవల జగు కహ సబు కోఊ ॥
జితి సురసరి కీరతి సరి తోరీ। గవను కీన్హ బిధి అండ కరోరీ ॥
గంగ అవని థల తీని బడ఼ఏరే। ఏహిం కిఏ సాధు సమాజ ఘనేరే ॥
పితు కహ సత్య సనేహఁ సుబానీ। సీయ సకుచ మహుఁ మనహుఁ సమానీ ॥
పుని పితు మాతు లీన్హ ఉర లాఈ। సిఖ ఆసిష హిత దీన్హి సుహాఈ ॥
కహతి న సీయ సకుచి మన మాహీం। ఇహాఁ బసబ రజనీం భల నాహీమ్ ॥
లఖి రుఖ రాని జనాయు ర్AU। హృదయఁ సరాహత సీలు సుభ్AU ॥

దో. బార బార మిలి భేంట సియ బిదా కీన్హ సనమాని।
కహీ సమయ సిర భరత గతి రాని సుబాని సయాని ॥ 287 ॥

సుని భూపాల భరత బ్యవహారూ। సోన సుగంధ సుధా ససి సారూ ॥
మూదే సజల నయన పులకే తన। సుజసు సరాహన లగే ముదిత మన ॥
సావధాన సును సుముఖి సులోచని। భరత కథా భవ బంధ బిమోచని ॥
ధరమ రాజనయ బ్రహ్మబిచారూ। ఇహాఁ జథామతి మోర ప్రచారూ ॥
సో మతి మోరి భరత మహిమాహీ। కహై కాహ ఛలి ఛుఅతి న ఛాఁహీ ॥
బిధి గనపతి అహిపతి సివ సారద। కబి కోబిద బుధ బుద్ధి బిసారద ॥
భరత చరిత కీరతి కరతూతీ। ధరమ సీల గున బిమల బిభూతీ ॥
సముఝత సునత సుఖద సబ కాహూ। సుచి సురసరి రుచి నిదర సుధాహూ ॥

దో. నిరవధి గున నిరుపమ పురుషు భరతు భరత సమ జాని।
కహిఅ సుమేరు కి సేర సమ కబికుల మతి సకుచాని ॥ 288 ॥

అగమ సబహి బరనత బరబరనీ। జిమి జలహీన మీన గము ధరనీ ॥
భరత అమిత మహిమా సును రానీ। జానహిం రాము న సకహిం బఖానీ ॥
బరని సప్రేమ భరత అనుభ్AU। తియ జియ కీ రుచి లఖి కహ ర్AU ॥
బహురహిం లఖను భరతు బన జాహీం। సబ కర భల సబ కే మన మాహీమ్ ॥
దేబి పరంతు భరత రఘుబర కీ। ప్రీతి ప్రతీతి జాఇ నహిం తరకీ ॥
భరతు అవధి సనేహ మమతా కీ। జద్యపి రాము సీమ సమతా కీ ॥
పరమారథ స్వారథ సుఖ సారే। భరత న సపనేహుఁ మనహుఁ నిహారే ॥
సాధన సిద్ధ రామ పగ నేహూ ॥ మోహి లఖి పరత భరత మత ఏహూ ॥

దో. భోరేహుఁ భరత న పేలిహహిం మనసహుఁ రామ రజాఇ।
కరిఅ న సోచు సనేహ బస కహేఉ భూప బిలఖాఇ ॥ 289 ॥

రామ భరత గున గనత సప్రీతీ। నిసి దంపతిహి పలక సమ బీతీ ॥
రాజ సమాజ ప్రాత జుగ జాగే। న్హాఇ న్హాఇ సుర పూజన లాగే ॥
గే నహాఇ గుర పహీం రఘురాఈ। బంది చరన బోలే రుఖ పాఈ ॥
నాథ భరతు పురజన మహతారీ। సోక బికల బనబాస దుఖారీ ॥
సహిత సమాజ రాఉ మిథిలేసూ। బహుత దివస భే సహత కలేసూ ॥
ఉచిత హోఇ సోఇ కీజిఅ నాథా। హిత సబహీ కర రౌరేం హాథా ॥
అస కహి అతి సకుచే రఘుర్AU। ముని పులకే లఖి సీలు సుభ్AU ॥
తుమ్హ బిను రామ సకల సుఖ సాజా। నరక సరిస దుహు రాజ సమాజా ॥

దో. ప్రాన ప్రాన కే జీవ కే జివ సుఖ కే సుఖ రామ।
తుమ్హ తజి తాత సోహాత గృహ జిన్హహి తిన్హహిం బిధి బామ ॥ 290 ॥

సో సుఖు కరము ధరము జరి జ్AU। జహఁ న రామ పద పంకజ భ్AU ॥
జోగు కుజోగు గ్యాను అగ్యానూ। జహఁ నహిం రామ పేమ పరధానూ ॥
తుమ్హ బిను దుఖీ సుఖీ తుమ్హ తేహీం। తుమ్హ జానహు జియ జో జేహి కేహీమ్ ॥
రాఉర ఆయసు సిర సబహీ కేం। బిదిత కృపాలహి గతి సబ నీకేమ్ ॥
ఆపు ఆశ్రమహి ధారిఅ ప్AU। భయు సనేహ సిథిల మునిర్AU ॥
కరి ప్రనామ తబ రాము సిధాఏ। రిషి ధరి ధీర జనక పహిం ఆఏ ॥
రామ బచన గురు నృపహి సునాఏ। సీల సనేహ సుభాయఁ సుహాఏ ॥
మహారాజ అబ కీజిఅ సోఈ। సబ కర ధరమ సహిత హిత హోఈ।

దో. గ్యాన నిధాన సుజాన సుచి ధరమ ధీర నరపాల।
తుమ్హ బిను అసమంజస సమన కో సమరథ ఏహి కాల ॥ 291 ॥

సుని ముని బచన జనక అనురాగే। లఖి గతి గ్యాను బిరాగు బిరాగే ॥
సిథిల సనేహఁ గునత మన మాహీం। ఆఏ ఇహాఁ కీన్హ భల నాహీ ॥
రామహి రాయఁ కహేఉ బన జానా। కీన్హ ఆపు ప్రియ ప్రేమ ప్రవానా ॥
హమ అబ బన తేం బనహి పఠాఈ। ప్రముదిత ఫిరబ బిబేక బడ఼ఆఈ ॥
తాపస ముని మహిసుర సుని దేఖీ। భే ప్రేమ బస బికల బిసేషీ ॥
సము సముఝి ధరి ధీరజు రాజా। చలే భరత పహిం సహిత సమాజా ॥
భరత ఆఇ ఆగేం భి లీన్హే। అవసర సరిస సుఆసన దీన్హే ॥
తాత భరత కహ తేరహుతి ర్AU। తుమ్హహి బిదిత రఘుబీర సుభ్AU ॥

దో. రామ సత్యబ్రత ధరమ రత సబ కర సీలు సనేహు ॥
సంకట సహత సకోచ బస కహిఅ జో ఆయసు దేహు ॥ 292 ॥

సుని తన పులకి నయన భరి బారీ। బోలే భరతు ధీర ధరి భారీ ॥
ప్రభు ప్రియ పూజ్య పితా సమ ఆపూ। కులగురు సమ హిత మాయ న బాపూ ॥
కౌసికాది ముని సచివ సమాజూ। గ్యాన అంబునిధి ఆపును ఆజూ ॥
సిసు సేవక ఆయసు అనుగామీ। జాని మోహి సిఖ దేఇఅ స్వామీ ॥
ఏహిం సమాజ థల బూఝబ రాఉర। మౌన మలిన మైం బోలబ బాఉర ॥
ఛోటే బదన కహుఁ బడ఼ఇ బాతా। ఛమబ తాత లఖి బామ బిధాతా ॥
ఆగమ నిగమ ప్రసిద్ధ పురానా। సేవాధరము కఠిన జగు జానా ॥
స్వామి ధరమ స్వారథహి బిరోధూ। బైరు అంధ ప్రేమహి న ప్రబోధూ ॥

దో. రాఖి రామ రుఖ ధరము బ్రతు పరాధీన మోహి జాని।
సబ కేం సంమత సర్బ హిత కరిఅ పేము పహిచాని ॥ 293 ॥

భరత బచన సుని దేఖి సుభ్AU। సహిత సమాజ సరాహత ర్AU ॥
సుగమ అగమ మృదు మంజు కఠోరే। అరథు అమిత అతి ఆఖర థోరే ॥
జ్యౌ ముఖ ముకుర ముకురు నిజ పానీ। గహి న జాఇ అస అదభుత బానీ ॥
భూప భరత ముని సహిత సమాజూ। గే జహఁ బిబుధ కుముద ద్విజరాజూ ॥
సుని సుధి సోచ బికల సబ లోగా। మనహుఁ మీనగన నవ జల జోగా ॥
దేవఁ ప్రథమ కులగుర గతి దేఖీ। నిరఖి బిదేహ సనేహ బిసేషీ ॥
రామ భగతిమయ భరతు నిహారే। సుర స్వారథీ హహరి హియఁ హారే ॥
సబ కౌ రామ పేమమయ పేఖా। భు అలేఖ సోచ బస లేఖా ॥

దో. రాము సనేహ సకోచ బస కహ ససోచ సురరాజ।
రచహు ప్రపంచహి పంచ మిలి నాహిం త భయు అకాజు ॥ 294 ॥

సురన్హ సుమిరి సారదా సరాహీ। దేబి దేవ సరనాగత పాహీ ॥
ఫేరి భరత మతి కరి నిజ మాయా। పాలు బిబుధ కుల కరి ఛల ఛాయా ॥
బిబుధ బినయ సుని దేబి సయానీ। బోలీ సుర స్వారథ జడ఼ జానీ ॥
మో సన కహహు భరత మతి ఫేరూ। లోచన సహస న సూఝ సుమేరూ ॥
బిధి హరి హర మాయా బడ఼ఇ భారీ। సౌ న భరత మతి సకి నిహారీ ॥
సో మతి మోహి కహత కరు భోరీ। చందిని కర కి చండకర చోరీ ॥
భరత హృదయఁ సియ రామ నివాసూ। తహఁ కి తిమిర జహఁ తరని ప్రకాసూ ॥
అస కహి సారద గి బిధి లోకా। బిబుధ బికల నిసి మానహుఁ కోకా ॥

దో. సుర స్వారథీ మలీన మన కీన్హ కుమంత్ర కుఠాటు ॥
రచి ప్రపంచ మాయా ప్రబల భయ భ్రమ అరతి ఉచాటు ॥ 295 ॥

కరి కుచాలి సోచత సురరాజూ। భరత హాథ సబు కాజు అకాజూ ॥
గే జనకు రఘునాథ సమీపా। సనమానే సబ రబికుల దీపా ॥
సమయ సమాజ ధరమ అబిరోధా। బోలే తబ రఘుబంస పురోధా ॥
జనక భరత సంబాదు సునాఈ। భరత కహాఉతి కహీ సుహాఈ ॥
తాత రామ జస ఆయసు దేహూ। సో సబు కరై మోర మత ఏహూ ॥
సుని రఘునాథ జోరి జుగ పానీ। బోలే సత్య సరల మృదు బానీ ॥
బిద్యమాన ఆపుని మిథిలేసూ। మోర కహబ సబ భాఁతి భదేసూ ॥
రాఉర రాయ రజాయసు హోఈ। రాఉరి సపథ సహీ సిర సోఈ ॥

దో. రామ సపథ సుని ముని జనకు సకుచే సభా సమేత।
సకల బిలోకత భరత ముఖు బని న ఉతరు దేత ॥ 296 ॥

సభా సకుచ బస భరత నిహారీ। రామబంధు ధరి ధీరజు భారీ ॥
కుసము దేఖి సనేహు సఁభారా। బఢ఼త బింధి జిమి ఘటజ నివారా ॥
సోక కనకలోచన మతి ఛోనీ। హరీ బిమల గున గన జగజోనీ ॥
భరత బిబేక బరాహఁ బిసాలా। అనాయాస ఉధరీ తేహి కాలా ॥
కరి ప్రనాము సబ కహఁ కర జోరే। రాము రాఉ గుర సాధు నిహోరే ॥
ఛమబ ఆజు అతి అనుచిత మోరా। కహుఁ బదన మృదు బచన కఠోరా ॥
హియఁ సుమిరీ సారదా సుహాఈ। మానస తేం ముఖ పంకజ ఆఈ ॥
బిమల బిబేక ధరమ నయ సాలీ। భరత భారతీ మంజు మరాలీ ॥

దో. నిరఖి బిబేక బిలోచనన్హి సిథిల సనేహఁ సమాజు।
కరి ప్రనాము బోలే భరతు సుమిరి సీయ రఘురాజు ॥ 297 ॥

ప్రభు పితు మాతు సుహ్రద గుర స్వామీ। పూజ్య పరమ హిత అతంరజామీ ॥
సరల సుసాహిబు సీల నిధానూ। ప్రనతపాల సర్బగ్య సుజానూ ॥
సమరథ సరనాగత హితకారీ। గునగాహకు అవగున అఘ హారీ ॥
స్వామి గోసాఁఇహి సరిస గోసాఈ। మోహి సమాన మైం సాఇఁ దోహాఈ ॥
ప్రభు పితు బచన మోహ బస పేలీ। ఆయుఁ ఇహాఁ సమాజు సకేలీ ॥
జగ భల పోచ ఊఁచ అరు నీచూ। అమిఅ అమరపద మాహురు మీచూ ॥
రామ రజాఇ మేట మన మాహీం। దేఖా సునా కతహుఁ కౌ నాహీమ్ ॥
సో మైం సబ బిధి కీన్హి ఢిఠాఈ। ప్రభు మానీ సనేహ సేవకాఈ ॥

దో. కృపాఁ భలాఈ ఆపనీ నాథ కీన్హ భల మోర।
దూషన భే భూషన సరిస సుజసు చారు చహు ఓర ॥ 298 ॥

రాఉరి రీతి సుబాని బడ఼ఆఈ। జగత బిదిత నిగమాగమ గాఈ ॥
కూర కుటిల ఖల కుమతి కలంకీ। నీచ నిసీల నిరీస నిసంకీ ॥
తేఉ సుని సరన సాముహేం ఆఏ। సకృత ప్రనాము కిహేం అపనాఏ ॥
దేఖి దోష కబహుఁ న ఉర ఆనే। సుని గున సాధు సమాజ బఖానే ॥
కో సాహిబ సేవకహి నేవాజీ। ఆపు సమాజ సాజ సబ సాజీ ॥
నిజ కరతూతి న సముఝిఅ సపనేం। సేవక సకుచ సోచు ఉర అపనేమ్ ॥
సో గోసాఇఁ నహి దూసర కోపీ। భుజా ఉఠాఇ కహుఁ పన రోపీ ॥
పసు నాచత సుక పాఠ ప్రబీనా। గున గతి నట పాఠక ఆధీనా ॥

దో. యోం సుధారి సనమాని జన కిఏ సాధు సిరమోర।
కో కృపాల బిను పాలిహై బిరిదావలి బరజోర ॥ 299 ॥

సోక సనేహఁ కి బాల సుభాఏఁ। ఆయుఁ లాఇ రజాయసు బాఏఁ ॥
తబహుఁ కృపాల హేరి నిజ ఓరా। సబహి భాఁతి భల మానేఉ మోరా ॥
దేఖేఉఁ పాయ సుమంగల మూలా। జానేఉఁ స్వామి సహజ అనుకూలా ॥
బడ఼ఏం సమాజ బిలోకేఉఁ భాగూ। బడ఼ఈం చూక సాహిబ అనురాగూ ॥
కృపా అనుగ్రహ అంగు అఘాఈ। కీన్హి కృపానిధి సబ అధికాఈ ॥
రాఖా మోర దులార గోసాఈం। అపనేం సీల సుభాయఁ భలాఈమ్ ॥
నాథ నిపట మైం కీన్హి ఢిఠాఈ। స్వామి సమాజ సకోచ బిహాఈ ॥
అబినయ బినయ జథారుచి బానీ। ఛమిహి దేఉ అతి ఆరతి జానీ ॥

దో. సుహ్రద సుజాన సుసాహిబహి బహుత కహబ బడ఼ఇ ఖోరి।
ఆయసు దేఇఅ దేవ అబ సబి సుధారీ మోరి ॥ 300 ॥

ప్రభు పద పదుమ పరాగ దోహాఈ। సత్య సుకృత సుఖ సీవఁ సుహాఈ ॥
సో కరి కహుఁ హిఏ అపనే కీ। రుచి జాగత సోవత సపనే కీ ॥
సహజ సనేహఁ స్వామి సేవకాఈ। స్వారథ ఛల ఫల చారి బిహాఈ ॥
అగ్యా సమ న సుసాహిబ సేవా। సో ప్రసాదు జన పావై దేవా ॥
అస కహి ప్రేమ బిబస భే భారీ। పులక సరీర బిలోచన బారీ ॥
ప్రభు పద కమల గహే అకులాఈ। సము సనేహు న సో కహి జాఈ ॥
కృపాసింధు సనమాని సుబానీ। బైఠాఏ సమీప గహి పానీ ॥
భరత బినయ సుని దేఖి సుభ్AU। సిథిల సనేహఁ సభా రఘుర్AU ॥

ఛం. రఘురాఉ సిథిల సనేహఁ సాధు సమాజ ముని మిథిలా ధనీ।
మన మహుఁ సరాహత భరత భాయప భగతి కీ మహిమా ఘనీ ॥
భరతహి ప్రసంసత బిబుధ బరషత సుమన మానస మలిన సే।
తులసీ బికల సబ లోగ సుని సకుచే నిసాగమ నలిన సే ॥

సో. దేఖి దుఖారీ దీన దుహు సమాజ నర నారి సబ।
మఘవా మహా మలీన ముఏ మారి మంగల చహత ॥ 301 ॥

కపట కుచాలి సీవఁ సురరాజూ। పర అకాజ ప్రియ ఆపన కాజూ ॥
కాక సమాన పాకరిపు రీతీ। ఛలీ మలీన కతహుఁ న ప్రతీతీ ॥
ప్రథమ కుమత కరి కపటు సఁకేలా। సో ఉచాటు సబ కేం సిర మేలా ॥
సురమాయాఁ సబ లోగ బిమోహే। రామ ప్రేమ అతిసయ న బిఛోహే ॥
భయ ఉచాట బస మన థిర నాహీం। ఛన బన రుచి ఛన సదన సోహాహీమ్ ॥
దుబిధ మనోగతి ప్రజా దుఖారీ। సరిత సింధు సంగమ జను బారీ ॥
దుచిత కతహుఁ పరితోషు న లహహీం। ఏక ఏక సన మరము న కహహీమ్ ॥
లఖి హియఁ హఁసి కహ కృపానిధానూ। సరిస స్వాన మఘవాన జుబానూ ॥

దో. భరతు జనకు మునిజన సచివ సాధు సచేత బిహాఇ।
లాగి దేవమాయా సబహి జథాజోగు జను పాఇ ॥ 302 ॥

కృపాసింధు లఖి లోగ దుఖారే। నిజ సనేహఁ సురపతి ఛల భారే ॥
సభా రాఉ గుర మహిసుర మంత్రీ। భరత భగతి సబ కై మతి జంత్రీ ॥
రామహి చితవత చిత్ర లిఖే సే। సకుచత బోలత బచన సిఖే సే ॥
భరత ప్రీతి నతి బినయ బడ఼ఆఈ। సునత సుఖద బరనత కఠినాఈ ॥
జాసు బిలోకి భగతి లవలేసూ। ప్రేమ మగన మునిగన మిథిలేసూ ॥
మహిమా తాసు కహై కిమి తులసీ। భగతి సుభాయఁ సుమతి హియఁ హులసీ ॥
ఆపు ఛోటి మహిమా బడ఼ఇ జానీ। కబికుల కాని మాని సకుచానీ ॥
కహి న సకతి గున రుచి అధికాఈ। మతి గతి బాల బచన కీ నాఈ ॥

దో. భరత బిమల జసు బిమల బిధు సుమతి చకోరకుమారి।
ఉదిత బిమల జన హృదయ నభ ఏకటక రహీ నిహారి ॥ 303 ॥

భరత సుభాఉ న సుగమ నిగమహూఁ। లఘు మతి చాపలతా కబి ఛమహూఁ ॥
కహత సునత సతి భాఉ భరత కో। సీయ రామ పద హోఇ న రత కో ॥
సుమిరత భరతహి ప్రేము రామ కో। జేహి న సులభ తేహి సరిస బామ కో ॥
దేఖి దయాల దసా సబహీ కీ। రామ సుజాన జాని జన జీ కీ ॥
ధరమ ధురీన ధీర నయ నాగర। సత్య సనేహ సీల సుఖ సాగర ॥
దేసు కాల లఖి సము సమాజూ। నీతి ప్రీతి పాలక రఘురాజూ ॥
బోలే బచన బాని సరబసు సే। హిత పరినామ సునత ససి రసు సే ॥
తాత భరత తుమ్హ ధరమ ధురీనా। లోక బేద బిద ప్రేమ ప్రబీనా ॥

దో. కరమ బచన మానస బిమల తుమ్హ సమాన తుమ్హ తాత।
గుర సమాజ లఘు బంధు గున కుసమయఁ కిమి కహి జాత ॥ 304 ॥

జానహు తాత తరని కుల రీతీ। సత్యసంధ పితు కీరతి ప్రీతీ ॥
సము సమాజు లాజ గురుజన కీ। ఉదాసీన హిత అనహిత మన కీ ॥
తుమ్హహి బిదిత సబహీ కర కరమూ। ఆపన మోర పరమ హిత ధరమూ ॥
మోహి సబ భాఁతి భరోస తుమ్హారా। తదపి కహుఁ అవసర అనుసారా ॥
తాత తాత బిను బాత హమారీ। కేవల గురుకుల కృపాఁ సఁభారీ ॥
నతరు ప్రజా పరిజన పరివారూ। హమహి సహిత సబు హోత ఖుఆరూ ॥
జౌం బిను అవసర అథవఁ దినేసూ। జగ కేహి కహహు న హోఇ కలేసూ ॥
తస ఉతపాతు తాత బిధి కీన్హా। ముని మిథిలేస రాఖి సబు లీన్హా ॥

దో. రాజ కాజ సబ లాజ పతి ధరమ ధరని ధన ధామ।
గుర ప్రభాఉ పాలిహి సబహి భల హోఇహి పరినామ ॥ 305 ॥

సహిత సమాజ తుమ్హార హమారా। ఘర బన గుర ప్రసాద రఖవారా ॥
మాతు పితా గుర స్వామి నిదేసూ। సకల ధరమ ధరనీధర సేసూ ॥
సో తుమ్హ కరహు కరావహు మోహూ। తాత తరనికుల పాలక హోహూ ॥
సాధక ఏక సకల సిధి దేనీ। కీరతి సుగతి భూతిమయ బేనీ ॥
సో బిచారి సహి సంకటు భారీ। కరహు ప్రజా పరివారు సుఖారీ ॥
బాఁటీ బిపతి సబహిం మోహి భాఈ। తుమ్హహి అవధి భరి బడ఼ఇ కఠినాఈ ॥
జాని తుమ్హహి మృదు కహుఁ కఠోరా। కుసమయఁ తాత న అనుచిత మోరా ॥
హోహిం కుఠాయఁ సుబంధు సుహాఏ। ఓడ఼ఇఅహిం హాథ అసనిహు కే ఘాఏ ॥

దో. సేవక కర పద నయన సే ముఖ సో సాహిబు హోఇ।
తులసీ ప్రీతి కి రీతి సుని సుకబి సరాహహిం సోఇ ॥ 306 ॥

సభా సకల సుని రఘుబర బానీ। ప్రేమ పయోధి అమిఅ జను సానీ ॥
సిథిల సమాజ సనేహ సమాధీ। దేఖి దసా చుప సారద సాధీ ॥
భరతహి భయు పరమ సంతోషూ। సనముఖ స్వామి బిముఖ దుఖ దోషూ ॥
ముఖ ప్రసన్న మన మిటా బిషాదూ। భా జను గూఁగేహి గిరా ప్రసాదూ ॥
కీన్హ సప్రేమ ప్రనాము బహోరీ। బోలే పాని పంకరుహ జోరీ ॥
నాథ భయు సుఖు సాథ గే కో। లహేఉఁ లాహు జగ జనము భే కో ॥
అబ కృపాల జస ఆయసు హోఈ। కరౌం సీస ధరి సాదర సోఈ ॥
సో అవలంబ దేవ మోహి దేఈ। అవధి పారు పావౌం జేహి సేఈ ॥

దో. దేవ దేవ అభిషేక హిత గుర అనుసాసను పాఇ।
ఆనేఉఁ సబ తీరథ సలిలు తేహి కహఁ కాహ రజాఇ ॥ 307 ॥

ఏకు మనోరథు బడ఼ మన మాహీం। సభయఁ సకోచ జాత కహి నాహీమ్ ॥
కహహు తాత ప్రభు ఆయసు పాఈ। బోలే బాని సనేహ సుహాఈ ॥
చిత్రకూట సుచి థల తీరథ బన। ఖగ మృగ సర సరి నిర్ఝర గిరిగన ॥
ప్రభు పద అంకిత అవని బిసేషీ। ఆయసు హోఇ త ఆవౌం దేఖీ ॥
అవసి అత్రి ఆయసు సిర ధరహూ। తాత బిగతభయ కానన చరహూ ॥
ముని ప్రసాద బను మంగల దాతా। పావన పరమ సుహావన భ్రాతా ॥
రిషినాయకు జహఁ ఆయసు దేహీం। రాఖేహు తీరథ జలు థల తేహీమ్ ॥
సుని ప్రభు బచన భరత సుఖ పావా। ముని పద కమల ముదిత సిరు నావా ॥

దో. భరత రామ సంబాదు సుని సకల సుమంగల మూల।
సుర స్వారథీ సరాహి కుల బరషత సురతరు ఫూల ॥ 308 ॥

ధన్య భరత జయ రామ గోసాఈం। కహత దేవ హరషత బరిఆఈ।
ముని మిథిలేస సభాఁ సబ కాహూ। భరత బచన సుని భయు ఉఛాహూ ॥
భరత రామ గున గ్రామ సనేహూ। పులకి ప్రసంసత రాఉ బిదేహూ ॥
సేవక స్వామి సుభాఉ సుహావన। నేము పేము అతి పావన పావన ॥
మతి అనుసార సరాహన లాగే। సచివ సభాసద సబ అనురాగే ॥
సుని సుని రామ భరత సంబాదూ। దుహు సమాజ హియఁ హరషు బిషాదూ ॥
రామ మాతు దుఖు సుఖు సమ జానీ। కహి గున రామ ప్రబోధీం రానీ ॥
ఏక కహహిం రఘుబీర బడ఼ఆఈ। ఏక సరాహత భరత భలాఈ ॥

దో. అత్రి కహేఉ తబ భరత సన సైల సమీప సుకూప।
రాఖిఅ తీరథ తోయ తహఁ పావన అమిఅ అనూప ॥ 309 ॥

భరత అత్రి అనుసాసన పాఈ। జల భాజన సబ దిఏ చలాఈ ॥
సానుజ ఆపు అత్రి ముని సాధూ। సహిత గే జహఁ కూప అగాధూ ॥
పావన పాథ పున్యథల రాఖా। ప్రముదిత ప్రేమ అత్రి అస భాషా ॥
తాత అనాది సిద్ధ థల ఏహూ। లోపేఉ కాల బిదిత నహిం కేహూ ॥
తబ సేవకన్హ సరస థలు దేఖా। కిన్హ సుజల హిత కూప బిసేషా ॥
బిధి బస భయు బిస్వ ఉపకారూ। సుగమ అగమ అతి ధరమ బిచారూ ॥
భరతకూప అబ కహిహహిం లోగా। అతి పావన తీరథ జల జోగా ॥
ప్రేమ సనేమ నిమజ్జత ప్రానీ। హోఇహహిం బిమల కరమ మన బానీ ॥

దో. కహత కూప మహిమా సకల గే జహాఁ రఘురాఉ।
అత్రి సునాయు రఘుబరహి తీరథ పున్య ప్రభాఉ ॥ 310 ॥

కహత ధరమ ఇతిహాస సప్రీతీ। భయు భోరు నిసి సో సుఖ బీతీ ॥
నిత్య నిబాహి భరత దౌ భాఈ। రామ అత్రి గుర ఆయసు పాఈ ॥
సహిత సమాజ సాజ సబ సాదేం। చలే రామ బన అటన పయాదేమ్ ॥
కోమల చరన చలత బిను పనహీం। భి మృదు భూమి సకుచి మన మనహీమ్ ॥
కుస కంటక కాఁకరీం కురాఈం। కటుక కఠోర కుబస్తు దురాఈమ్ ॥
మహి మంజుల మృదు మారగ కీన్హే। బహత సమీర త్రిబిధ సుఖ లీన్హే ॥
సుమన బరషి సుర ఘన కరి ఛాహీం। బిటప ఫూలి ఫలి తృన మృదుతాహీమ్ ॥
మృగ బిలోకి ఖగ బోలి సుబానీ। సేవహిం సకల రామ ప్రియ జానీ ॥

దో. సులభ సిద్ధి సబ ప్రాకృతహు రామ కహత జముహాత।
రామ ప్రాన ప్రియ భరత కహుఁ యహ న హోఇ బడ఼ఇ బాత ॥ 311 ॥

ఏహి బిధి భరతు ఫిరత బన మాహీం। నేము ప్రేము లఖి ముని సకుచాహీమ్ ॥
పున్య జలాశ్రయ భూమి బిభాగా। ఖగ మృగ తరు తృన గిరి బన బాగా ॥
చారు బిచిత్ర పబిత్ర బిసేషీ। బూఝత భరతు దిబ్య సబ దేఖీ ॥
సుని మన ముదిత కహత రిషిర్AU। హేతు నామ గున పున్య ప్రభ్AU ॥
కతహుఁ నిమజ్జన కతహుఁ ప్రనామా। కతహుఁ బిలోకత మన అభిరామా ॥
కతహుఁ బైఠి ముని ఆయసు పాఈ। సుమిరత సీయ సహిత దౌ భాఈ ॥
దేఖి సుభాఉ సనేహు సుసేవా। దేహిం అసీస ముదిత బనదేవా ॥
ఫిరహిం గేఁ దిను పహర అఢ఼ఆఈ। ప్రభు పద కమల బిలోకహిం ఆఈ ॥

దో. దేఖే థల తీరథ సకల భరత పాఁచ దిన మాఝ।
కహత సునత హరి హర సుజసు గయు దివసు భి సాఁఝ ॥ 312 ॥

భోర న్హాఇ సబు జురా సమాజూ। భరత భూమిసుర తేరహుతి రాజూ ॥
భల దిన ఆజు జాని మన మాహీం। రాము కృపాల కహత సకుచాహీమ్ ॥
గుర నృప భరత సభా అవలోకీ। సకుచి రామ ఫిరి అవని బిలోకీ ॥
సీల సరాహి సభా సబ సోచీ। కహుఁ న రామ సమ స్వామి సఁకోచీ ॥
భరత సుజాన రామ రుఖ దేఖీ। ఉఠి సప్రేమ ధరి ధీర బిసేషీ ॥
కరి దండవత కహత కర జోరీ। రాఖీం నాథ సకల రుచి మోరీ ॥
మోహి లగి సహేఉ సబహిం సంతాపూ। బహుత భాఁతి దుఖు పావా ఆపూ ॥
అబ గోసాఇఁ మోహి దేఉ రజాఈ। సేవౌం అవధ అవధి భరి జాఈ ॥

దో. జేహిం ఉపాయ పుని పాయ జను దేఖై దీనదయాల।
సో సిఖ దేఇఅ అవధి లగి కోసలపాల కృపాల ॥ 313 ॥

పురజన పరిజన ప్రజా గోసాఈ। సబ సుచి సరస సనేహఁ సగాఈ ॥
రాఉర బది భల భవ దుఖ దాహూ। ప్రభు బిను బాది పరమ పద లాహూ ॥
స్వామి సుజాను జాని సబ హీ కీ। రుచి లాలసా రహని జన జీ కీ ॥
ప్రనతపాలు పాలిహి సబ కాహూ। దేఉ దుహూ దిసి ఓర నిబాహూ ॥
అస మోహి సబ బిధి భూరి భరోసో। కిఏఁ బిచారు న సోచు ఖరో సో ॥
ఆరతి మోర నాథ కర ఛోహూ। దుహుఁ మిలి కీన్హ ఢీఠు హఠి మోహూ ॥
యహ బడ఼ దోషు దూరి కరి స్వామీ। తజి సకోచ సిఖిఅ అనుగామీ ॥
భరత బినయ సుని సబహిం ప్రసంసీ। ఖీర నీర బిబరన గతి హంసీ ॥

దో. దీనబంధు సుని బంధు కే బచన దీన ఛలహీన।
దేస కాల అవసర సరిస బోలే రాము ప్రబీన ॥ 314 ॥

తాత తుమ్హారి మోరి పరిజన కీ। చింతా గురహి నృపహి ఘర బన కీ ॥
మాథే పర గుర ముని మిథిలేసూ। హమహి తుమ్హహి సపనేహుఁ న కలేసూ ॥
మోర తుమ్హార పరమ పురుషారథు। స్వారథు సుజసు ధరము పరమారథు ॥
పితు ఆయసు పాలిహిం దుహు భాఈ। లోక బేద భల భూప భలాఈ ॥
గుర పితు మాతు స్వామి సిఖ పాలేం। చలేహుఁ కుమగ పగ పరహిం న ఖాలేమ్ ॥
అస బిచారి సబ సోచ బిహాఈ। పాలహు అవధ అవధి భరి జాఈ ॥
దేసు కోసు పరిజన పరివారూ। గుర పద రజహిం లాగ ఛరుభారూ ॥
తుమ్హ ముని మాతు సచివ సిఖ మానీ। పాలేహు పుహుమి ప్రజా రజధానీ ॥

దో. ముఖిఆ ముఖు సో చాహిఐ ఖాన పాన కహుఁ ఏక।
పాలి పోషి సకల అఁగ తులసీ సహిత బిబేక ॥ 315 ॥

రాజధరమ సరబసు ఏతనోఈ। జిమి మన మాహఁ మనోరథ గోఈ ॥
బంధు ప్రబోధు కీన్హ బహు భాఁతీ। బిను అధార మన తోషు న సాఁతీ ॥
భరత సీల గుర సచివ సమాజూ। సకుచ సనేహ బిబస రఘురాజూ ॥
ప్రభు కరి కృపా పాఁవరీం దీన్హీం। సాదర భరత సీస ధరి లీన్హీమ్ ॥
చరనపీఠ కరునానిధాన కే। జను జుగ జామిక ప్రజా ప్రాన కే ॥
సంపుట భరత సనేహ రతన కే। ఆఖర జుగ జున జీవ జతన కే ॥
కుల కపాట కర కుసల కరమ కే। బిమల నయన సేవా సుధరమ కే ॥
భరత ముదిత అవలంబ లహే తేం। అస సుఖ జస సియ రాము రహే తేమ్ ॥

దో. మాగేఉ బిదా ప్రనాము కరి రామ లిఏ ఉర లాఇ।
లోగ ఉచాటే అమరపతి కుటిల కుఅవసరు పాఇ ॥ 316 ॥

సో కుచాలి సబ కహఁ భి నీకీ। అవధి ఆస సమ జీవని జీ కీ ॥
నతరు లఖన సియ సమ బియోగా। హహరి మరత సబ లోగ కురోగా ॥
రామకృపాఁ అవరేబ సుధారీ। బిబుధ ధారి భి గునద గోహారీ ॥
భేంటత భుజ భరి భాఇ భరత సో। రామ ప్రేమ రసు కహి న పరత సో ॥
తన మన బచన ఉమగ అనురాగా। ధీర ధురంధర ధీరజు త్యాగా ॥
బారిజ లోచన మోచత బారీ। దేఖి దసా సుర సభా దుఖారీ ॥
మునిగన గుర ధుర ధీర జనక సే। గ్యాన అనల మన కసేం కనక సే ॥
జే బిరంచి నిరలేప ఉపాఏ। పదుమ పత్ర జిమి జగ జల జాఏ ॥

దో. తేఉ బిలోకి రఘుబర భరత ప్రీతి అనూప అపార।
భే మగన మన తన బచన సహిత బిరాగ బిచార ॥ 317 ॥

జహాఁ జనక గుర మతి భోరీ। ప్రాకృత ప్రీతి కహత బడ఼ఇ ఖోరీ ॥
బరనత రఘుబర భరత బియోగూ। సుని కఠోర కబి జానిహి లోగూ ॥
సో సకోచ రసు అకథ సుబానీ। సము సనేహు సుమిరి సకుచానీ ॥
భేంటి భరత రఘుబర సముఝాఏ। పుని రిపుదవను హరషి హియఁ లాఏ ॥
సేవక సచివ భరత రుఖ పాఈ। నిజ నిజ కాజ లగే సబ జాఈ ॥
సుని దారున దుఖు దుహూఁ సమాజా। లగే చలన కే సాజన సాజా ॥
ప్రభు పద పదుమ బంది దౌ భాఈ। చలే సీస ధరి రామ రజాఈ ॥
ముని తాపస బనదేవ నిహోరీ। సబ సనమాని బహోరి బహోరీ ॥

దో. లఖనహి భేంటి ప్రనాము కరి సిర ధరి సియ పద ధూరి।
చలే సప్రేమ అసీస సుని సకల సుమంగల మూరి ॥ 318 ॥

సానుజ రామ నృపహి సిర నాఈ। కీన్హి బహుత బిధి బినయ బడ఼ఆఈ ॥
దేవ దయా బస బడ఼ దుఖు పాయు। సహిత సమాజ కాననహిం ఆయు ॥
పుర పగు ధారిఅ దేఇ అసీసా। కీన్హ ధీర ధరి గవను మహీసా ॥
ముని మహిదేవ సాధు సనమానే। బిదా కిఏ హరి హర సమ జానే ॥
సాసు సమీప గే దౌ భాఈ। ఫిరే బంది పగ ఆసిష పాఈ ॥
కౌసిక బామదేవ జాబాలీ। పురజన పరిజన సచివ సుచాలీ ॥
జథా జోగు కరి బినయ ప్రనామా। బిదా కిఏ సబ సానుజ రామా ॥
నారి పురుష లఘు మధ్య బడ఼ఏరే। సబ సనమాని కృపానిధి ఫేరే ॥

దో. భరత మాతు పద బంది ప్రభు సుచి సనేహఁ మిలి భేంటి।
బిదా కీన్హ సజి పాలకీ సకుచ సోచ సబ మేటి ॥ 319 ॥

పరిజన మాతు పితహి మిలి సీతా। ఫిరీ ప్రానప్రియ ప్రేమ పునీతా ॥
కరి ప్రనాము భేంటీ సబ సాసూ। ప్రీతి కహత కబి హియఁ న హులాసూ ॥
సుని సిఖ అభిమత ఆసిష పాఈ। రహీ సీయ దుహు ప్రీతి సమాఈ ॥
రఘుపతి పటు పాలకీం మగాఈం। కరి ప్రబోధు సబ మాతు చఢ఼ఆఈ ॥
బార బార హిలి మిలి దుహు భాఈ। సమ సనేహఁ జననీ పహుఁచాఈ ॥
సాజి బాజి గజ బాహన నానా। భరత భూప దల కీన్హ పయానా ॥
హృదయఁ రాము సియ లఖన సమేతా। చలే జాహిం సబ లోగ అచేతా ॥
బసహ బాజి గజ పసు హియఁ హారేం। చలే జాహిం పరబస మన మారేమ్ ॥

దో. గుర గురతియ పద బంది ప్రభు సీతా లఖన సమేత।
ఫిరే హరష బిసమయ సహిత ఆఏ పరన నికేత ॥ 320 ॥

బిదా కీన్హ సనమాని నిషాదూ। చలేఉ హృదయఁ బడ఼ బిరహ బిషాదూ ॥
కోల కిరాత భిల్ల బనచారీ। ఫేరే ఫిరే జోహారి జోహారీ ॥
ప్రభు సియ లఖన బైఠి బట ఛాహీం। ప్రియ పరిజన బియోగ బిలఖాహీమ్ ॥
భరత సనేహ సుభాఉ సుబానీ। ప్రియా అనుజ సన కహత బఖానీ ॥
ప్రీతి ప్రతీతి బచన మన కరనీ। శ్రీముఖ రామ ప్రేమ బస బరనీ ॥
తేహి అవసర ఖగ మృగ జల మీనా। చిత్రకూట చర అచర మలీనా ॥
బిబుధ బిలోకి దసా రఘుబర కీ। బరషి సుమన కహి గతి ఘర ఘర కీ ॥
ప్రభు ప్రనాము కరి దీన్హ భరోసో। చలే ముదిత మన డర న ఖరో సో ॥

దో. సానుజ సీయ సమేత ప్రభు రాజత పరన కుటీర।
భగతి గ్యాను బైరాగ్య జను సోహత ధరేం సరీర ॥ 321 ॥

ముని మహిసుర గుర భరత భుఆలూ। రామ బిరహఁ సబు సాజు బిహాలూ ॥
ప్రభు గున గ్రామ గనత మన మాహీం। సబ చుపచాప చలే మగ జాహీమ్ ॥
జమునా ఉతరి పార సబు భయూ। సో బాసరు బిను భోజన గయూ ॥
ఉతరి దేవసరి దూసర బాసూ। రామసఖాఁ సబ కీన్హ సుపాసూ ॥
సీ ఉతరి గోమతీం నహాఏ। చౌథేం దివస అవధపుర ఆఏ।
జనకు రహే పుర బాసర చారీ। రాజ కాజ సబ సాజ సఁభారీ ॥
సౌంపి సచివ గుర భరతహి రాజూ। తేరహుతి చలే సాజి సబు సాజూ ॥
నగర నారి నర గుర సిఖ మానీ। బసే సుఖేన రామ రజధానీ ॥

దో. రామ దరస లగి లోగ సబ కరత నేమ ఉపబాస।
తజి తజి భూషన భోగ సుఖ జిఅత అవధి కీం ఆస ॥ 322 ॥

సచివ సుసేవక భరత ప్రబోధే। నిజ నిజ కాజ పాఇ పాఇ సిఖ ఓధే ॥
పుని సిఖ దీన్హ బోలి లఘు భాఈ। సౌంపీ సకల మాతు సేవకాఈ ॥
భూసుర బోలి భరత కర జోరే। కరి ప్రనామ బయ బినయ నిహోరే ॥
ఊఁచ నీచ కారజు భల పోచూ। ఆయసు దేబ న కరబ సఁకోచూ ॥
పరిజన పురజన ప్రజా బోలాఏ। సమాధాను కరి సుబస బసాఏ ॥
సానుజ గే గుర గేహఁ బహోరీ। కరి దండవత కహత కర జోరీ ॥
ఆయసు హోఇ త రహౌం సనేమా। బోలే ముని తన పులకి సపేమా ॥
సముఝవ కహబ కరబ తుమ్హ జోఈ। ధరమ సారు జగ హోఇహి సోఈ ॥

దో. సుని సిఖ పాఇ అసీస బడ఼ఇ గనక బోలి దిను సాధి।
సింఘాసన ప్రభు పాదుకా బైఠారే నిరుపాధి ॥ 323 ॥

రామ మాతు గుర పద సిరు నాఈ। ప్రభు పద పీఠ రజాయసు పాఈ ॥
నందిగావఁ కరి పరన కుటీరా। కీన్హ నివాసు ధరమ ధుర ధీరా ॥
జటాజూట సిర మునిపట ధారీ। మహి ఖని కుస సాఁథరీ సఁవారీ ॥
అసన బసన బాసన బ్రత నేమా। కరత కఠిన రిషిధరమ సప్రేమా ॥
భూషన బసన భోగ సుఖ భూరీ। మన తన బచన తజే తిన తూరీ ॥
అవధ రాజు సుర రాజు సిహాఈ। దసరథ ధను సుని ధనదు లజాఈ ॥
తేహిం పుర బసత భరత బిను రాగా। చంచరీక జిమి చంపక బాగా ॥
రమా బిలాసు రామ అనురాగీ। తజత బమన జిమి జన బడ఼భాగీ ॥

దో. రామ పేమ భాజన భరతు బడ఼ఏ న ఏహిం కరతూతి।
చాతక హంస సరాహిఅత టేంక బిబేక బిభూతి ॥ 324 ॥

దేహ దినహుఁ దిన దూబరి హోఈ। ఘటి తేజు బలు ముఖఛబి సోఈ ॥
నిత నవ రామ ప్రేమ పను పీనా। బఢ఼త ధరమ దలు మను న మలీనా ॥
జిమి జలు నిఘటత సరద ప్రకాసే। బిలసత బేతస బనజ బికాసే ॥
సమ దమ సంజమ నియమ ఉపాసా। నఖత భరత హియ బిమల అకాసా ॥
ధ్రువ బిస్వాస అవధి రాకా సీ। స్వామి సురతి సురబీథి బికాసీ ॥
రామ పేమ బిధు అచల అదోషా। సహిత సమాజ సోహ నిత చోఖా ॥
భరత రహని సముఝని కరతూతీ। భగతి బిరతి గున బిమల బిభూతీ ॥
బరనత సకల సుకచి సకుచాహీం। సేస గనేస గిరా గము నాహీమ్ ॥

దో. నిత పూజత ప్రభు పాఁవరీ ప్రీతి న హృదయఁ సమాతి ॥
మాగి మాగి ఆయసు కరత రాజ కాజ బహు భాఁతి ॥ 325 ॥

పులక గాత హియఁ సియ రఘుబీరూ। జీహ నాము జప లోచన నీరూ ॥
లఖన రామ సియ కానన బసహీం। భరతు భవన బసి తప తను కసహీమ్ ॥
దౌ దిసి సముఝి కహత సబు లోగూ। సబ బిధి భరత సరాహన జోగూ ॥
సుని బ్రత నేమ సాధు సకుచాహీం। దేఖి దసా మునిరాజ లజాహీమ్ ॥
పరమ పునీత భరత ఆచరనూ। మధుర మంజు ముద మంగల కరనూ ॥
హరన కఠిన కలి కలుష కలేసూ। మహామోహ నిసి దలన దినేసూ ॥
పాప పుంజ కుంజర మృగరాజూ। సమన సకల సంతాప సమాజూ।
జన రంజన భంజన భవ భారూ। రామ సనేహ సుధాకర సారూ ॥

ఛం. సియ రామ ప్రేమ పియూష పూరన హోత జనము న భరత కో।
ముని మన అగమ జమ నియమ సమ దమ బిషమ బ్రత ఆచరత కో ॥
దుఖ దాహ దారిద దంభ దూషన సుజస మిస అపహరత కో।
కలికాల తులసీ సే సఠన్హి హఠి రామ సనముఖ కరత కో ॥

సో. భరత చరిత కరి నేము తులసీ జో సాదర సునహిం।
సీయ రామ పద పేము అవసి హోఇ భవ రస బిరతి ॥ 326 ॥

మాసపారాయణ, ఇక్కీసవాఁ విశ్రామ
ఇతి శ్రీమద్రామచరితమానసే సకలకలికలుషవిధ్వంసనే
ద్వితీయః సోపానః సమాప్తః।
(అయోధ్యాకాండ సమాప్త)

కఠోపనిషద్ - అధ్యాయ 1, వళ్ళీ 1

అధ్యాయ 1
వల్లీ 1

ఓం ఉశన్‌ హ వై వాజశ్రవసః సర్వవేదసం దదౌ।
తస్య హ నచికేతా నామ పుత్ర ఆస ॥1॥

తం హ కుమారం సంతం దక్షిణాసు నీయమానాసు శ్రద్ధాఽఽవివేశ। సోఽమన్యత ॥2॥

పీతోదకా జగ్ధతృణా దుగ్ధదోహా నిరింద్రియాః।
అనందా నామ తే లోకాస్తాన్స గచ్ఛతి తా దదత్‌ ॥3॥

స హోవాచ పితరం తత కస్మై మాం దాస్యసీతి।
ద్వితీయం తృతీయం తం హోవాచ మృత్యవే త్వా దదామీతి ॥4॥

బహూనామేమి ప్రథమో బహూనామేమి మధ్యమః।
కిం స్విద్యమస్య కర్తవ్యం-యఀన్మయాద్య కరిష్యతి ॥5॥

అనుపశ్య యథా పూర్వే ప్రతిపశ్య తథాఽపరే।
సస్యమివ మర్త్యః పచ్యతే సస్యమివాజాయతే పునః ॥6॥

వైశ్వానరః ప్రవిశత్యతిథిర్బ్రాహ్మణో గృహాన్‌।
తస్యైతాం శాంతిం కుర్వంతి హర వైవస్వతోదకం‌ ॥7॥

ఆశాప్రతీక్షే సంగతం సూనృతాం చేష్టాపూర్వే పుత్రపశూంశ్చ సర్వాన్‌।
ఏతద్‌ వృంక్తే పురుషస్యాల్పమేధసో యస్యానశ్నన్వసతి బ్రాహ్మణో గృహే ॥8॥

తిస్రో రాత్రీర్యదవాత్సీర్గృహే మేఽనశ్నన్బ్రహ్మన్నతిథిర్నమస్యః।
నమస్తేఽస్తు బ్రహ్మన్స్వస్తి మేఽస్తు తస్మాత్ప్రతి త్రీన్వరాన్వృణీష్వ ॥9॥

శాంతసంకల్పః సుమనా యథా స్యాద్వీతమన్యుర్గౌతమో మాభి మృత్యో।
త్వత్ప్రసృష్టం మాభివదేత్ప్రతీత ఏతత్త్రయాణాం ప్రథమం-వఀరం-వృఀణే ॥10॥

యథా పురస్తాద్‌ భవితా ప్రతీత ఔద్దాలకిరారుణిర్మత్ప్రసృష్టః।
సుఖం రాత్రీః శయితా వీతమన్యుస్త్వాం దదృశివాన్మృత్యుముఖాత్ప్రముక్తం‌ ॥11॥

స్వర్గే లోకే న భయం కించనాస్తి న తత్ర త్వం న జరయా బిభేతి।
ఉభే తీర్త్వాఽశనాయాపిపాసే శోకాతిగో మోదతే స్వర్గలోకే ॥12॥

స త్వమగ్నిం స్వర్గ్యమధ్యేషి మృత్యో ప్రబ్రూహి త్వం శ్రద్దధానాయ మహ్యం‌।
స్వర్గలోకా అమృతత్వం భజంత ఏతద్‌ ద్వితీయేన వృణే వరేణ ॥13॥

ప్ర తే బ్రవీమి తదు మే నిబోధ స్వర్గ్యమగ్నిం నచికేతః ప్రజానన్‌।
అనంతలోకాప్తిమథో ప్రతిష్ఠాం-విఀద్ధి త్వమేతం నిహితం గుహాయాం‌ ॥14॥

లోకాదిమగ్నిం తమువాచ తస్మై యా ఇష్టకా యావతీర్వా యథా వా।
స చాపి తత్ప్రత్యవదద్యథోక్తమథాస్య మృత్యుః పునరేవాహ తుష్టః ॥15॥

తమబ్రవీత్ప్రీయమాణో మహాత్మా వరం తవేహాద్య దదామి భూయః।
తవైవ నామ్నా భవితాఽయమగ్నిః సృంకాం చేమామనేకరూపాం గృహాణ ॥16॥

త్రిణాచికేతస్త్రిభిరేత్య సంధిం త్రికర్మకృత్తరతి జన్మమృత్యూ।
బ్రహ్మజజ్ఞం దేవమీడ్యం-విఀదిత్వా నిచాయ్యేమాం శాంతిమత్యంతమేతి ॥17॥

త్రిణాచికేతస్త్రయమేతద్విదిత్వా య ఏవం-విఀద్వాంశ్చినుతే నాచికేతం‌।
స మృత్యుపాశాన్పురతః ప్రణోద్య శోకాతిగో మోదతే స్వర్గలోకే ॥18॥

ఏష తేఽగ్నిర్నచికేతః స్వర్గ్యో యమవృణీథా ద్వితీయేన వరేణ।
ఏతమగ్నిం తవైవ ప్రవక్శ్యంతి జనాసస్తృతీయం-వఀరం నచికేతో వృణీష్వ ॥19॥

యేయం ప్రేతే విచికిత్సా మనుష్యేఽస్తీత్యేకే నాయమస్తీతి చైకే।
ఏతద్విద్యామనుశిష్టస్త్వయాఽహం-వఀరాణామేష వరస్తృతీయః ॥20॥

దేవైరత్రాపి విచికిత్సితం పురా న హి సువిజ్ఞేయమణురేష ధర్మః।
అన్యం-వఀరం నచికేతో వృణీష్వ మా మోపరోత్సీరతి మా సృజైనం‌ ॥21॥

దేవైరత్రాపి విచికిత్సితం కిల త్వం చ మృత్యో యన్న సుజ్ఞేయమాత్థ।
వక్తా చాస్య త్వాదృగన్యో న లభ్యో నాన్యో వరస్తుల్య ఏతస్య కశ్చిత్‌ ॥22॥

శతాయుషః పుత్రపౌత్రాన్వృణీష్వ బహూన్పశూన్హస్తిహిరణ్యమశ్వాన్‌।
భూమేర్మహదాయతనం-వృఀణీష్వ స్వయం చ జీవ శరదో యావదిచ్ఛసి ॥23॥

ఏతత్తుల్యం-యఀది మన్యసే వరం-వృఀణీష్వ విత్తం చిరజీవికాం చ।
మహాభూమౌ నచికేతస్త్వమేధి కామానాం త్వాం కామభాజం కరోమి ॥24॥

యే యే కామా దుర్లభా మర్త్యలోకే సర్వాన్కామాంశ్ఛందతః ప్రార్థయస్వ।
ఇమా రామాః సరథాః సతూర్యా న హీదృశా లంభనీయా మనుష్యైః।
ఆభిర్మత్ప్రత్తాభిః పరిచారయస్వ నచికేతో మరణం మాఽనుప్రాక్శీః ॥25॥

శ్వోభావా మర్త్యస్య యదంతకైతత్సర్వేంద్రియాణాం జరయంతి తేజః।
అపి సర్వం జీవితమల్పమేవ తవైవ వాహాస్తవ నృత్యగీతే ॥26॥

న విత్తేన తర్పణీయో మనుష్యో లప్స్యామహే విత్తమద్రాక్శ్మ చేత్త్వా।
జీవిష్యామో యావదీశిష్యసి త్వం-వఀరస్తు మే వరణీయః స ఏవ ॥27॥

అజీర్యతామమృతానాముపేత్య జీర్యన్మర్త్యః క్వధఃస్థః ప్రజానన్‌।
అభిధ్యాయన్వర్ణరతిప్రమోదానతిదీర్ఘే జీవితే కో రమేత ॥28॥

యస్మిన్నిదం-విఀచికిత్సంతి మృత్యో యత్సాంపరాయే మహతి బ్రూహి నస్తత్‌।
యోఽయం-వఀరో గూఢమనుప్రవిష్టో నాన్యం తస్మాన్నచికేతా వృణీతే ॥29॥

శ్రీ రామ చరిత మానస - బాలకాండ

॥ శ్రీ గణేశాయ నమః ॥
శ్రీజానకీవల్లభో విజయతే
శ్రీ రామచరిత మానస
ప్రథమ సోపాన (బాలకాండ)

వర్ణానామర్థసంఘానాం రసానాం ఛందసామపి।
మంగలానాం చ కర్త్తారౌ వందే వాణీవినాయకౌ ॥ 1 ॥

భవానీశంకరౌ వందే శ్రద్ధావిశ్వాసరూపిణౌ।
యాభ్యాం వినా న పశ్యంతి సిద్ధాఃస్వాంతఃస్థమీశ్వరమ్ ॥ 2 ॥

వందే బోధమయం నిత్యం గురుం శంకరరూపిణం।
యమాశ్రితో హి వక్రోఽపి చంద్రః సర్వత్ర వంద్యతే ॥ 3 ॥

సీతారామగుణగ్రామపుణ్యారణ్యవిహారిణౌ।
వందే విశుద్ధవిజ్ఞానౌ కబీశ్వరకపీశ్వరౌ ॥ 4 ॥

ఉద్భవస్థితిసంహారకారిణీం క్లేశహారిణీం।
సర్వశ్రేయస్కరీం సీతాం నతోఽహం రామవల్లభామ్ ॥ 5 ॥

యన్మాయావశవర్తిం విశ్వమఖిలం బ్రహ్మాదిదేవాసురా
యత్సత్వాదమృషైవ భాతి సకలం రజ్జౌ యథాహేర్భ్రమః।
యత్పాదప్లవమేకమేవ హి భవాంభోధేస్తితీర్షావతాం
వందేఽహం తమశేషకారణపరం రామాఖ్యమీశం హరిమ్ ॥ 6 ॥

నానాపురాణనిగమాగమసమ్మతం యద్
రామాయణే నిగదితం క్వచిదన్యతోఽపి।
స్వాంతఃసుఖాయ తులసీ రఘునాథగాథా-
భాషానిబంధమతిమంజులమాతనోతి ॥ 7 ॥

సో. జో సుమిరత సిధి హోఇ గన నాయక కరిబర బదన।
కరు అనుగ్రహ సోఇ బుద్ధి రాసి సుభ గున సదన ॥ 1 ॥

మూక హోఇ బాచాల పంగు చఢి గిరిబర గహన।
జాసు కృపాఁ సో దయాల ద్రవు సకల కలి మల దహన ॥ 2 ॥

నీల సరోరుహ స్యామ తరున అరున బారిజ నయన।
కరు సో మమ ఉర ధామ సదా ఛీరసాగర సయన ॥ 3 ॥

కుంద ఇందు సమ దేహ ఉమా రమన కరునా అయన।
జాహి దీన పర నేహ కరు కృపా మర్దన మయన ॥ 4 ॥

బందు గురు పద కంజ కృపా సింధు నరరూప హరి।
మహామోహ తమ పుంజ జాసు బచన రబి కర నికర ॥ 5 ॥

బందు గురు పద పదుమ పరాగా। సురుచి సుబాస సరస అనురాగా ॥
అమియ మూరిమయ చూరన చారూ। సమన సకల భవ రుజ పరివారూ ॥
సుకృతి సంభు తన బిమల బిభూతీ। మంజుల మంగల మోద ప్రసూతీ ॥
జన మన మంజు ముకుర మల హరనీ। కిఏఁ తిలక గున గన బస కరనీ ॥
శ్రీగుర పద నఖ మని గన జోతీ। సుమిరత దిబ్య ద్రృష్టి హియఁ హోతీ ॥
దలన మోహ తమ సో సప్రకాసూ। బడ఼ఏ భాగ ఉర ఆవి జాసూ ॥
ఉఘరహిం బిమల బిలోచన హీ కే। మిటహిం దోష దుఖ భవ రజనీ కే ॥
సూఝహిం రామ చరిత మని మానిక। గుపుత ప్రగట జహఁ జో జేహి ఖానిక ॥

దో. జథా సుఅంజన అంజి దృగ సాధక సిద్ధ సుజాన।
కౌతుక దేఖత సైల బన భూతల భూరి నిధాన ॥ 1 ॥

గురు పద రజ మృదు మంజుల అంజన। నయన అమిఅ దృగ దోష బిభంజన ॥
తేహిం కరి బిమల బిబేక బిలోచన। బరనుఁ రామ చరిత భవ మోచన ॥
బందుఁ ప్రథమ మహీసుర చరనా। మోహ జనిత సంసయ సబ హరనా ॥
సుజన సమాజ సకల గున ఖానీ। కరుఁ ప్రనామ సప్రేమ సుబానీ ॥
సాధు చరిత సుభ చరిత కపాసూ। నిరస బిసద గునమయ ఫల జాసూ ॥
జో సహి దుఖ పరఛిద్ర దురావా। బందనీయ జేహిం జగ జస పావా ॥
ముద మంగలమయ సంత సమాజూ। జో జగ జంగమ తీరథరాజూ ॥
రామ భక్తి జహఁ సురసరి ధారా। సరసి బ్రహ్మ బిచార ప్రచారా ॥
బిధి నిషేధమయ కలి మల హరనీ। కరమ కథా రబినందని బరనీ ॥
హరి హర కథా బిరాజతి బేనీ। సునత సకల ముద మంగల దేనీ ॥
బటు బిస్వాస అచల నిజ ధరమా। తీరథరాజ సమాజ సుకరమా ॥
సబహిం సులభ సబ దిన సబ దేసా। సేవత సాదర సమన కలేసా ॥
అకథ అలౌకిక తీరథర్AU। దేఇ సద్య ఫల ప్రగట ప్రభ్AU ॥

దో. సుని సముఝహిం జన ముదిత మన మజ్జహిం అతి అనురాగ।
లహహిం చారి ఫల అఛత తను సాధు సమాజ ప్రయాగ ॥ 2 ॥

మజ్జన ఫల పేఖిఅ తతకాలా। కాక హోహిం పిక బకు మరాలా ॥
సుని ఆచరజ కరై జని కోఈ। సతసంగతి మహిమా నహిం గోఈ ॥
బాలమీక నారద ఘటజోనీ। నిజ నిజ ముఖని కహీ నిజ హోనీ ॥
జలచర థలచర నభచర నానా। జే జడ఼ చేతన జీవ జహానా ॥
మతి కీరతి గతి భూతి భలాఈ। జబ జేహిం జతన జహాఁ జేహిం పాఈ ॥
సో జానబ సతసంగ ప్రభ్AU। లోకహుఁ బేద న ఆన ఉప్AU ॥
బిను సతసంగ బిబేక న హోఈ। రామ కృపా బిను సులభ న సోఈ ॥
సతసంగత ముద మంగల మూలా। సోఇ ఫల సిధి సబ సాధన ఫూలా ॥
సఠ సుధరహిం సతసంగతి పాఈ। పారస పరస కుధాత సుహాఈ ॥
బిధి బస సుజన కుసంగత పరహీం। ఫని మని సమ నిజ గున అనుసరహీమ్ ॥
బిధి హరి హర కబి కోబిద బానీ। కహత సాధు మహిమా సకుచానీ ॥
సో మో సన కహి జాత న కైసేం। సాక బనిక మని గున గన జైసేమ్ ॥

దో. బందుఁ సంత సమాన చిత హిత అనహిత నహిం కోఇ।
అంజలి గత సుభ సుమన జిమి సమ సుగంధ కర దోఇ ॥ 3(క) ॥

సంత సరల చిత జగత హిత జాని సుభాఉ సనేహు।
బాలబినయ సుని కరి కృపా రామ చరన రతి దేహు ॥ 3(ఖ) ॥

బహురి బంది ఖల గన సతిభాఏఁ। జే బిను కాజ దాహినేహు బాఏఁ ॥
పర హిత హాని లాభ జిన్హ కేరేం। ఉజరేం హరష బిషాద బసేరేమ్ ॥
హరి హర జస రాకేస రాహు సే। పర అకాజ భట సహసబాహు సే ॥
జే పర దోష లఖహిం సహసాఖీ। పర హిత ఘృత జిన్హ కే మన మాఖీ ॥
తేజ కృసాను రోష మహిషేసా। అఘ అవగున ధన ధనీ ధనేసా ॥
ఉదయ కేత సమ హిత సబహీ కే। కుంభకరన సమ సోవత నీకే ॥
పర అకాజు లగి తను పరిహరహీం। జిమి హిమ ఉపల కృషీ దలి గరహీమ్ ॥
బందుఁ ఖల జస సేష సరోషా। సహస బదన బరని పర దోషా ॥
పుని ప్రనవుఁ పృథురాజ సమానా। పర అఘ సుని సహస దస కానా ॥
బహురి సక్ర సమ బినవుఁ తేహీ। సంతత సురానీక హిత జేహీ ॥
బచన బజ్ర జేహి సదా పిఆరా। సహస నయన పర దోష నిహారా ॥

దో. ఉదాసీన అరి మీత హిత సునత జరహిం ఖల రీతి।
జాని పాని జుగ జోరి జన బినతీ కరి సప్రీతి ॥ 4 ॥

మైం అపనీ దిసి కీన్హ నిహోరా। తిన్హ నిజ ఓర న లాఉబ భోరా ॥
బాయస పలిఅహిం అతి అనురాగా। హోహిం నిరామిష కబహుఁ కి కాగా ॥
బందుఁ సంత అసజ్జన చరనా। దుఖప్రద ఉభయ బీచ కఛు బరనా ॥
బిఛురత ఏక ప్రాన హరి లేహీం। మిలత ఏక దుఖ దారున దేహీమ్ ॥
ఉపజహిం ఏక సంగ జగ మాహీం। జలజ జోంక జిమి గున బిలగాహీమ్ ॥
సుధా సురా సమ సాధూ అసాధూ। జనక ఏక జగ జలధి అగాధూ ॥
భల అనభల నిజ నిజ కరతూతీ। లహత సుజస అపలోక బిభూతీ ॥
సుధా సుధాకర సురసరి సాధూ। గరల అనల కలిమల సరి బ్యాధూ ॥
గున అవగున జానత సబ కోఈ। జో జేహి భావ నీక తేహి సోఈ ॥

దో. భలో భలాఇహి పై లహి లహి నిచాఇహి నీచు।
సుధా సరాహిఅ అమరతాఁ గరల సరాహిఅ మీచు ॥ 5 ॥

ఖల అఘ అగున సాధూ గున గాహా। ఉభయ అపార ఉదధి అవగాహా ॥
తేహి తేం కఛు గున దోష బఖానే। సంగ్రహ త్యాగ న బిను పహిచానే ॥
భలేఉ పోచ సబ బిధి ఉపజాఏ। గని గున దోష బేద బిలగాఏ ॥
కహహిం బేద ఇతిహాస పురానా। బిధి ప్రపంచు గున అవగున సానా ॥
దుఖ సుఖ పాప పున్య దిన రాతీ। సాధు అసాధు సుజాతి కుజాతీ ॥
దానవ దేవ ఊఁచ అరు నీచూ। అమిఅ సుజీవను మాహురు మీచూ ॥
మాయా బ్రహ్మ జీవ జగదీసా। లచ్ఛి అలచ్ఛి రంక అవనీసా ॥
కాసీ మగ సురసరి క్రమనాసా। మరు మారవ మహిదేవ గవాసా ॥
సరగ నరక అనురాగ బిరాగా। నిగమాగమ గున దోష బిభాగా ॥

దో. జడ఼ చేతన గున దోషమయ బిస్వ కీన్హ కరతార।
సంత హంస గున గహహిం పయ పరిహరి బారి బికార ॥ 6 ॥

అస బిబేక జబ దేఇ బిధాతా। తబ తజి దోష గునహిం మను రాతా ॥
కాల సుభాఉ కరమ బరిఆఈ। భలేఉ ప్రకృతి బస చుకి భలాఈ ॥
సో సుధారి హరిజన జిమి లేహీం। దలి దుఖ దోష బిమల జసు దేహీమ్ ॥
ఖలు కరహిం భల పాఇ సుసంగూ। మిటి న మలిన సుభాఉ అభంగూ ॥
లఖి సుబేష జగ బంచక జేఊ। బేష ప్రతాప పూజిఅహిం తేఊ ॥
ఉధరహిం అంత న హోఇ నిబాహూ। కాలనేమి జిమి రావన రాహూ ॥
కిఏహుఁ కుబేష సాధు సనమానూ। జిమి జగ జామవంత హనుమానూ ॥
హాని కుసంగ సుసంగతి లాహూ। లోకహుఁ బేద బిదిత సబ కాహూ ॥
గగన చఢ఼ఇ రజ పవన ప్రసంగా। కీచహిం మిలి నీచ జల సంగా ॥
సాధు అసాధు సదన సుక సారీం। సుమిరహిం రామ దేహిం గని గారీ ॥
ధూమ కుసంగతి కారిఖ హోఈ। లిఖిఅ పురాన మంజు మసి సోఈ ॥
సోఇ జల అనల అనిల సంఘాతా। హోఇ జలద జగ జీవన దాతా ॥

దో. గ్రహ భేషజ జల పవన పట పాఇ కుజోగ సుజోగ।
హోహి కుబస్తు సుబస్తు జగ లఖహిం సులచ్ఛన లోగ ॥ 7(క) ॥

సమ ప్రకాస తమ పాఖ దుహుఁ నామ భేద బిధి కీన్హ।
ససి సోషక పోషక సముఝి జగ జస అపజస దీన్హ ॥ 7(ఖ) ॥

జడ఼ చేతన జగ జీవ జత సకల రామమయ జాని।
బందుఁ సబ కే పద కమల సదా జోరి జుగ పాని ॥ 7(గ) ॥

దేవ దనుజ నర నాగ ఖగ ప్రేత పితర గంధర్బ।
బందుఁ కింనర రజనిచర కృపా కరహు అబ సర్బ ॥ 7(ఘ) ॥

ఆకర చారి లాఖ చౌరాసీ। జాతి జీవ జల థల నభ బాసీ ॥
సీయ రామమయ సబ జగ జానీ। కరుఁ ప్రనామ జోరి జుగ పానీ ॥
జాని కృపాకర కింకర మోహూ। సబ మిలి కరహు ఛాడ఼ఇ ఛల ఛోహూ ॥
నిజ బుధి బల భరోస మోహి నాహీం। తాతేం బినయ కరుఁ సబ పాహీ ॥
కరన చహుఁ రఘుపతి గున గాహా। లఘు మతి మోరి చరిత అవగాహా ॥
సూఝ న ఏకు అంగ ఉప్AU। మన మతి రంక మనోరథ ర్AU ॥
మతి అతి నీచ ఊఁచి రుచి ఆఛీ। చహిఅ అమిఅ జగ జురి న ఛాఛీ ॥
ఛమిహహిం సజ్జన మోరి ఢిఠాఈ। సునిహహిం బాలబచన మన లాఈ ॥
జౌ బాలక కహ తోతరి బాతా। సునహిం ముదిత మన పితు అరు మాతా ॥
హఁసిహహి కూర కుటిల కుబిచారీ। జే పర దూషన భూషనధారీ ॥
నిజ కవిత కేహి లాగ న నీకా। సరస హౌ అథవా అతి ఫీకా ॥
జే పర భనితి సునత హరషాహీ। తే బర పురుష బహుత జగ నాహీమ్ ॥
జగ బహు నర సర సరి సమ భాఈ। జే నిజ బాఢ఼ఇ బఢ఼హిం జల పాఈ ॥
సజ్జన సకృత సింధు సమ కోఈ। దేఖి పూర బిధు బాఢ఼ఇ జోఈ ॥

దో. భాగ ఛోట అభిలాషు బడ఼ కరుఁ ఏక బిస్వాస।
పైహహిం సుఖ సుని సుజన సబ ఖల కరహహిం ఉపహాస ॥ 8 ॥

ఖల పరిహాస హోఇ హిత మోరా। కాక కహహిం కలకంఠ కఠోరా ॥
హంసహి బక దాదుర చాతకహీ। హఁసహిం మలిన ఖల బిమల బతకహీ ॥
కబిత రసిక న రామ పద నేహూ। తిన్హ కహఁ సుఖద హాస రస ఏహూ ॥
భాషా భనితి భోరి మతి మోరీ। హఁసిబే జోగ హఁసేం నహిం ఖోరీ ॥
ప్రభు పద ప్రీతి న సాముఝి నీకీ। తిన్హహి కథా సుని లాగహి ఫీకీ ॥
హరి హర పద రతి మతి న కుతరకీ। తిన్హ కహుఁ మధుర కథా రఘువర కీ ॥
రామ భగతి భూషిత జియఁ జానీ। సునిహహిం సుజన సరాహి సుబానీ ॥
కబి న హౌఁ నహిం బచన ప్రబీనూ। సకల కలా సబ బిద్యా హీనూ ॥
ఆఖర అరథ అలంకృతి నానా। ఛంద ప్రబంధ అనేక బిధానా ॥
భావ భేద రస భేద అపారా। కబిత దోష గున బిబిధ ప్రకారా ॥
కబిత బిబేక ఏక నహిం మోరేం। సత్య కహుఁ లిఖి కాగద కోరే ॥

దో. భనితి మోరి సబ గున రహిత బిస్వ బిదిత గున ఏక।
సో బిచారి సునిహహిం సుమతి జిన్హ కేం బిమల బివేక ॥ 9 ॥

ఏహి మహఁ రఘుపతి నామ ఉదారా। అతి పావన పురాన శ్రుతి సారా ॥
మంగల భవన అమంగల హారీ। ఉమా సహిత జేహి జపత పురారీ ॥
భనితి బిచిత్ర సుకబి కృత జోఊ। రామ నామ బిను సోహ న సోఊ ॥
బిధుబదనీ సబ భాఁతి సఁవారీ। సోన న బసన బినా బర నారీ ॥
సబ గున రహిత కుకబి కృత బానీ। రామ నామ జస అంకిత జానీ ॥
సాదర కహహిం సునహిం బుధ తాహీ। మధుకర సరిస సంత గునగ్రాహీ ॥
జదపి కబిత రస ఏకు నాహీ। రామ ప్రతాప ప్రకట ఏహి మాహీమ్ ॥
సోఇ భరోస మోరేం మన ఆవా। కేహిం న సుసంగ బడప్పను పావా ॥
ధూము తజి సహజ కరుఆఈ। అగరు ప్రసంగ సుగంధ బసాఈ ॥
భనితి భదేస బస్తు భలి బరనీ। రామ కథా జగ మంగల కరనీ ॥

ఛం. మంగల కరని కలి మల హరని తులసీ కథా రఘునాథ కీ ॥
గతి కూర కబితా సరిత కీ జ్యోం సరిత పావన పాథ కీ ॥
ప్రభు సుజస సంగతి భనితి భలి హోఇహి సుజన మన భావనీ ॥
భవ అంగ భూతి మసాన కీ సుమిరత సుహావని పావనీ ॥

దో. ప్రియ లాగిహి అతి సబహి మమ భనితి రామ జస సంగ।
దారు బిచారు కి కరి కౌ బందిఅ మలయ ప్రసంగ ॥ 10(క) ॥

స్యామ సురభి పయ బిసద అతి గునద కరహిం సబ పాన।
గిరా గ్రామ్య సియ రామ జస గావహిం సునహిం సుజాన ॥ 10(ఖ) ॥

మని మానిక ముకుతా ఛబి జైసీ। అహి గిరి గజ సిర సోహ న తైసీ ॥
నృప కిరీట తరునీ తను పాఈ। లహహిం సకల సోభా అధికాఈ ॥
తైసేహిం సుకబి కబిత బుధ కహహీం। ఉపజహిం అనత అనత ఛబి లహహీమ్ ॥
భగతి హేతు బిధి భవన బిహాఈ। సుమిరత సారద ఆవతి ధాఈ ॥
రామ చరిత సర బిను అన్హవాఏఁ। సో శ్రమ జాఇ న కోటి ఉపాఏఁ ॥
కబి కోబిద అస హృదయఁ బిచారీ। గావహిం హరి జస కలి మల హారీ ॥
కీన్హేం ప్రాకృత జన గున గానా। సిర ధుని గిరా లగత పఛితానా ॥
హృదయ సింధు మతి సీప సమానా। స్వాతి సారదా కహహిం సుజానా ॥
జౌం బరషి బర బారి బిచారూ। హోహిం కబిత ముకుతామని చారూ ॥

దో. జుగుతి బేధి పుని పోహిఅహిం రామచరిత బర తాగ।
పహిరహిం సజ్జన బిమల ఉర సోభా అతి అనురాగ ॥ 11 ॥

జే జనమే కలికాల కరాలా। కరతబ బాయస బేష మరాలా ॥
చలత కుపంథ బేద మగ ఛాఁడ఼ఏ। కపట కలేవర కలి మల భాఁడ఼ఏమ్ ॥
బంచక భగత కహాఇ రామ కే। కింకర కంచన కోహ కామ కే ॥
తిన్హ మహఁ ప్రథమ రేఖ జగ మోరీ। ధీంగ ధరమధ్వజ ధంధక ధోరీ ॥
జౌం అపనే అవగున సబ కహూఁ। బాఢ఼ఇ కథా పార నహిం లహూఁ ॥
తాతే మైం అతి అలప బఖానే। థోరే మహుఁ జానిహహిం సయానే ॥
సముఝి బిబిధి బిధి బినతీ మోరీ। కౌ న కథా సుని దేఇహి ఖోరీ ॥
ఏతేహు పర కరిహహిం జే అసంకా। మోహి తే అధిక తే జడ఼ మతి రంకా ॥
కబి న హౌఁ నహిం చతుర కహావుఁ। మతి అనురూప రామ గున గావుఁ ॥
కహఁ రఘుపతి కే చరిత అపారా। కహఁ మతి మోరి నిరత సంసారా ॥
జేహిం మారుత గిరి మేరు ఉడ఼ఆహీం। కహహు తూల కేహి లేఖే మాహీమ్ ॥
సముఝత అమిత రామ ప్రభుతాఈ। కరత కథా మన అతి కదరాఈ ॥

దో. సారద సేస మహేస బిధి ఆగమ నిగమ పురాన।
నేతి నేతి కహి జాసు గున కరహిం నిరంతర గాన ॥ 12 ॥

సబ జానత ప్రభు ప్రభుతా సోఈ। తదపి కహేం బిను రహా న కోఈ ॥
తహాఁ బేద అస కారన రాఖా। భజన ప్రభాఉ భాఁతి బహు భాషా ॥
ఏక అనీహ అరూప అనామా। అజ సచ్చిదానంద పర ధామా ॥
బ్యాపక బిస్వరూప భగవానా। తేహిం ధరి దేహ చరిత కృత నానా ॥
సో కేవల భగతన హిత లాగీ। పరమ కృపాల ప్రనత అనురాగీ ॥
జేహి జన పర మమతా అతి ఛోహూ। జేహిం కరునా కరి కీన్హ న కోహూ ॥
గీ బహోర గరీబ నేవాజూ। సరల సబల సాహిబ రఘురాజూ ॥
బుధ బరనహిం హరి జస అస జానీ। కరహి పునీత సుఫల నిజ బానీ ॥
తేహిం బల మైం రఘుపతి గున గాథా। కహిహుఁ నాఇ రామ పద మాథా ॥
మునిన్హ ప్రథమ హరి కీరతి గాఈ। తేహిం మగ చలత సుగమ మోహి భాఈ ॥

దో. అతి అపార జే సరిత బర జౌం నృప సేతు కరాహిం।
చఢి పిపీలికు పరమ లఘు బిను శ్రమ పారహి జాహిమ్ ॥ 13 ॥

ఏహి ప్రకార బల మనహి దేఖాఈ। కరిహుఁ రఘుపతి కథా సుహాఈ ॥
బ్యాస ఆది కబి పుంగవ నానా। జిన్హ సాదర హరి సుజస బఖానా ॥
చరన కమల బందుఁ తిన్హ కేరే। పురవహుఁ సకల మనోరథ మేరే ॥
కలి కే కబిన్హ కరుఁ పరనామా। జిన్హ బరనే రఘుపతి గున గ్రామా ॥
జే ప్రాకృత కబి పరమ సయానే। భాషాఁ జిన్హ హరి చరిత బఖానే ॥
భే జే అహహిం జే హోఇహహిం ఆగేం। ప్రనవుఁ సబహిం కపట సబ త్యాగేమ్ ॥
హోహు ప్రసన్న దేహు బరదానూ। సాధు సమాజ భనితి సనమానూ ॥
జో ప్రబంధ బుధ నహిం ఆదరహీం। సో శ్రమ బాది బాల కబి కరహీమ్ ॥
కీరతి భనితి భూతి భలి సోఈ। సురసరి సమ సబ కహఁ హిత హోఈ ॥
రామ సుకీరతి భనితి భదేసా। అసమంజస అస మోహి అఁదేసా ॥
తుమ్హరీ కృపా సులభ సౌ మోరే। సిఅని సుహావని టాట పటోరే ॥

దో. సరల కబిత కీరతి బిమల సోఇ ఆదరహిం సుజాన।
సహజ బయర బిసరాఇ రిపు జో సుని కరహిం బఖాన ॥ 14(క) ॥

సో న హోఇ బిను బిమల మతి మోహి మతి బల అతి థోర।
కరహు కృపా హరి జస కహుఁ పుని పుని కరుఁ నిహోర ॥ 14(ఖ) ॥

కబి కోబిద రఘుబర చరిత మానస మంజు మరాల।
బాల బినయ సుని సురుచి లఖి మోపర హోహు కృపాల ॥ 14(గ) ॥

సో. బందుఁ ముని పద కంజు రామాయన జేహిం నిరమయు।
సఖర సుకోమల మంజు దోష రహిత దూషన సహిత ॥ 14(ఘ) ॥

బందుఁ చారిఉ బేద భవ బారిధి బోహిత సరిస।
జిన్హహి న సపనేహుఁ ఖేద బరనత రఘుబర బిసద జసు ॥ 14(ఙ) ॥

బందుఁ బిధి పద రేను భవ సాగర జేహి కీన్హ జహఁ।
సంత సుధా ససి ధేను ప్రగటే ఖల బిష బారునీ ॥ 14(చ) ॥

దో. బిబుధ బిప్ర బుధ గ్రహ చరన బంది కహుఁ కర జోరి।
హోఇ ప్రసన్న పురవహు సకల మంజు మనోరథ మోరి ॥ 14(ఛ) ॥

పుని బందుఁ సారద సురసరితా। జుగల పునీత మనోహర చరితా ॥
మజ్జన పాన పాప హర ఏకా। కహత సునత ఏక హర అబిబేకా ॥
గుర పితు మాతు మహేస భవానీ। ప్రనవుఁ దీనబంధు దిన దానీ ॥
సేవక స్వామి సఖా సియ పీ కే। హిత నిరుపధి సబ బిధి తులసీకే ॥
కలి బిలోకి జగ హిత హర గిరిజా। సాబర మంత్ర జాల జిన్హ సిరిజా ॥
అనమిల ఆఖర అరథ న జాపూ। ప్రగట ప్రభాఉ మహేస ప్రతాపూ ॥
సో ఉమేస మోహి పర అనుకూలా। కరిహిం కథా ముద మంగల మూలా ॥
సుమిరి సివా సివ పాఇ పస్AU। బరనుఁ రామచరిత చిత చ్AU ॥
భనితి మోరి సివ కృపాఁ బిభాతీ। ససి సమాజ మిలి మనహుఁ సురాతీ ॥
జే ఏహి కథహి సనేహ సమేతా। కహిహహిం సునిహహిం సముఝి సచేతా ॥
హోఇహహిం రామ చరన అనురాగీ। కలి మల రహిత సుమంగల భాగీ ॥

దో. సపనేహుఁ సాచేహుఁ మోహి పర జౌం హర గౌరి పసాఉ।
తౌ ఫుర హౌ జో కహేఉఁ సబ భాషా భనితి ప్రభాఉ ॥ 15 ॥

బందుఁ అవధ పురీ అతి పావని। సరజూ సరి కలి కలుష నసావని ॥
ప్రనవుఁ పుర నర నారి బహోరీ। మమతా జిన్హ పర ప్రభుహి న థోరీ ॥
సియ నిందక అఘ ఓఘ నసాఏ। లోక బిసోక బనాఇ బసాఏ ॥
బందుఁ కౌసల్యా దిసి ప్రాచీ। కీరతి జాసు సకల జగ మాచీ ॥
ప్రగటేఉ జహఁ రఘుపతి ససి చారూ। బిస్వ సుఖద ఖల కమల తుసారూ ॥
దసరథ రాఉ సహిత సబ రానీ। సుకృత సుమంగల మూరతి మానీ ॥
కరుఁ ప్రనామ కరమ మన బానీ। కరహు కృపా సుత సేవక జానీ ॥
జిన్హహి బిరచి బడ఼ భయు బిధాతా। మహిమా అవధి రామ పితు మాతా ॥

సో. బందుఁ అవధ భుఆల సత్య ప్రేమ జేహి రామ పద।
బిఛురత దీనదయాల ప్రియ తను తృన ఇవ పరిహరేఉ ॥ 16 ॥

ప్రనవుఁ పరిజన సహిత బిదేహూ। జాహి రామ పద గూఢ఼ సనేహూ ॥
జోగ భోగ మహఁ రాఖేఉ గోఈ। రామ బిలోకత ప్రగటేఉ సోఈ ॥
ప్రనవుఁ ప్రథమ భరత కే చరనా। జాసు నేమ బ్రత జాఇ న బరనా ॥
రామ చరన పంకజ మన జాసూ। లుబుధ మధుప ఇవ తజి న పాసూ ॥
బందుఁ లఛిమన పద జలజాతా। సీతల సుభగ భగత సుఖ దాతా ॥
రఘుపతి కీరతి బిమల పతాకా। దండ సమాన భయు జస జాకా ॥
సేష సహస్రసీస జగ కారన। జో అవతరేఉ భూమి భయ టారన ॥
సదా సో సానుకూల రహ మో పర। కృపాసింధు సౌమిత్రి గునాకర ॥
రిపుసూదన పద కమల నమామీ। సూర సుసీల భరత అనుగామీ ॥
మహావీర బినవుఁ హనుమానా। రామ జాసు జస ఆప బఖానా ॥

సో. ప్రనవుఁ పవనకుమార ఖల బన పావక గ్యానధన।
జాసు హృదయ ఆగార బసహిం రామ సర చాప ధర ॥ 17 ॥

కపిపతి రీఛ నిసాచర రాజా। అంగదాది జే కీస సమాజా ॥
బందుఁ సబ కే చరన సుహాఏ। అధమ సరీర రామ జిన్హ పాఏ ॥
రఘుపతి చరన ఉపాసక జేతే। ఖగ మృగ సుర నర అసుర సమేతే ॥
బందుఁ పద సరోజ సబ కేరే। జే బిను కామ రామ కే చేరే ॥
సుక సనకాది భగత ముని నారద। జే మునిబర బిగ్యాన బిసారద ॥
ప్రనవుఁ సబహిం ధరని ధరి సీసా। కరహు కృపా జన జాని మునీసా ॥
జనకసుతా జగ జనని జానకీ। అతిసయ ప్రియ కరునా నిధాన కీ ॥
తాకే జుగ పద కమల మనావుఁ। జాసు కృపాఁ నిరమల మతి పావుఁ ॥
పుని మన బచన కర్మ రఘునాయక। చరన కమల బందుఁ సబ లాయక ॥
రాజివనయన ధరేం ధను సాయక। భగత బిపతి భంజన సుఖ దాయక ॥

దో. గిరా అరథ జల బీచి సమ కహిఅత భిన్న న భిన్న।
బదుఁ సీతా రామ పద జిన్హహి పరమ ప్రియ ఖిన్న ॥ 18 ॥

బందుఁ నామ రామ రఘువర కో। హేతు కృసాను భాను హిమకర కో ॥
బిధి హరి హరమయ బేద ప్రాన సో। అగున అనూపమ గున నిధాన సో ॥
మహామంత్ర జోఇ జపత మహేసూ। కాసీం ముకుతి హేతు ఉపదేసూ ॥
మహిమా జాసు జాన గనరాఉ। ప్రథమ పూజిఅత నామ ప్రభ్AU ॥
జాన ఆదికబి నామ ప్రతాపూ। భయు సుద్ధ కరి ఉలటా జాపూ ॥
సహస నామ సమ సుని సివ బానీ। జపి జేఈ పియ సంగ భవానీ ॥
హరషే హేతు హేరి హర హీ కో। కియ భూషన తియ భూషన తీ కో ॥
నామ ప్రభాఉ జాన సివ నీకో। కాలకూట ఫలు దీన్హ అమీ కో ॥

దో. బరషా రితు రఘుపతి భగతి తులసీ సాలి సుదాస ॥
రామ నామ బర బరన జుగ సావన భాదవ మాస ॥ 19 ॥

ఆఖర మధుర మనోహర దోఊ। బరన బిలోచన జన జియ జోఊ ॥
సుమిరత సులభ సుఖద సబ కాహూ। లోక లాహు పరలోక నిబాహూ ॥
కహత సునత సుమిరత సుఠి నీకే। రామ లఖన సమ ప్రియ తులసీ కే ॥
బరనత బరన ప్రీతి బిలగాతీ। బ్రహ్మ జీవ సమ సహజ సఁఘాతీ ॥
నర నారాయన సరిస సుభ్రాతా। జగ పాలక బిసేషి జన త్రాతా ॥
భగతి సుతియ కల కరన బిభూషన। జగ హిత హేతు బిమల బిధు పూషన ।
స్వాద తోష సమ సుగతి సుధా కే। కమఠ సేష సమ ధర బసుధా కే ॥
జన మన మంజు కంజ మధుకర సే। జీహ జసోమతి హరి హలధర సే ॥

దో. ఏకు ఛత్రు ఏకు ముకుటమని సబ బరనని పర జౌ।
తులసీ రఘుబర నామ కే బరన బిరాజత దౌ ॥ 20 ॥

సముఝత సరిస నామ అరు నామీ। ప్రీతి పరసపర ప్రభు అనుగామీ ॥
నామ రూప దుఇ ఈస ఉపాధీ। అకథ అనాది సుసాముఝి సాధీ ॥
కో బడ఼ ఛోట కహత అపరాధూ। సుని గున భేద సముఝిహహిం సాధూ ॥
దేఖిఅహిం రూప నామ ఆధీనా। రూప గ్యాన నహిం నామ బిహీనా ॥
రూప బిసేష నామ బిను జానేం। కరతల గత న పరహిం పహిచానేమ్ ॥
సుమిరిఅ నామ రూప బిను దేఖేం। ఆవత హృదయఁ సనేహ బిసేషేమ్ ॥
నామ రూప గతి అకథ కహానీ। సముఝత సుఖద న పరతి బఖానీ ॥
అగున సగున బిచ నామ సుసాఖీ। ఉభయ ప్రబోధక చతుర దుభాషీ ॥

దో. రామ నామ మనిదీప ధరు జీహ దేహరీ ద్వార।
తులసీ భీతర బాహేరహుఁ జౌం చాహసి ఉజిఆర ॥ 21 ॥

నామ జీహఁ జపి జాగహిం జోగీ। బిరతి బిరంచి ప్రపంచ బియోగీ ॥
బ్రహ్మసుఖహి అనుభవహిం అనూపా। అకథ అనామయ నామ న రూపా ॥
జానా చహహిం గూఢ఼ గతి జేఊ। నామ జీహఁ జపి జానహిం తేఊ ॥
సాధక నామ జపహిం లయ లాఏఁ। హోహిం సిద్ధ అనిమాదిక పాఏఁ ॥
జపహిం నాము జన ఆరత భారీ। మిటహిం కుసంకట హోహిం సుఖారీ ॥
రామ భగత జగ చారి ప్రకారా। సుకృతీ చారిఉ అనఘ ఉదారా ॥
చహూ చతుర కహుఁ నామ అధారా। గ్యానీ ప్రభుహి బిసేషి పిఆరా ॥
చహుఁ జుగ చహుఁ శ్రుతి నా ప్రభ్AU। కలి బిసేషి నహిం ఆన ఉప్AU ॥

దో. సకల కామనా హీన జే రామ భగతి రస లీన।
నామ సుప్రేమ పియూష హద తిన్హహుఁ కిఏ మన మీన ॥ 22 ॥

అగున సగున దుఇ బ్రహ్మ సరూపా। అకథ అగాధ అనాది అనూపా ॥
మోరేం మత బడ఼ నాము దుహూ తేం। కిఏ జేహిం జుగ నిజ బస నిజ బూతేమ్ ॥
ప్రోఢ఼ఇ సుజన జని జానహిం జన కీ। కహుఁ ప్రతీతి ప్రీతి రుచి మన కీ ॥
ఏకు దారుగత దేఖిఅ ఏకూ। పావక సమ జుగ బ్రహ్మ బిబేకూ ॥
ఉభయ అగమ జుగ సుగమ నామ తేం। కహేఉఁ నాము బడ఼ బ్రహ్మ రామ తేమ్ ॥
బ్యాపకు ఏకు బ్రహ్మ అబినాసీ। సత చేతన ధన ఆనఁద రాసీ ॥
అస ప్రభు హృదయఁ అఛత అబికారీ। సకల జీవ జగ దీన దుఖారీ ॥
నామ నిరూపన నామ జతన తేం। సౌ ప్రగటత జిమి మోల రతన తేమ్ ॥

దో. నిరగున తేం ఏహి భాఁతి బడ఼ నామ ప్రభాఉ అపార।
కహుఁ నాము బడ఼ రామ తేం నిజ బిచార అనుసార ॥ 23 ॥

రామ భగత హిత నర తను ధారీ। సహి సంకట కిఏ సాధు సుఖారీ ॥
నాము సప్రేమ జపత అనయాసా। భగత హోహిం ముద మంగల బాసా ॥
రామ ఏక తాపస తియ తారీ। నామ కోటి ఖల కుమతి సుధారీ ॥
రిషి హిత రామ సుకేతుసుతా కీ। సహిత సేన సుత కీన్హ బిబాకీ ॥
సహిత దోష దుఖ దాస దురాసా। దలి నాము జిమి రబి నిసి నాసా ॥
భంజేఉ రామ ఆపు భవ చాపూ। భవ భయ భంజన నామ ప్రతాపూ ॥
దండక బను ప్రభు కీన్హ సుహావన। జన మన అమిత నామ కిఏ పావన ॥ ।
నిసిచర నికర దలే రఘునందన। నాము సకల కలి కలుష నికందన ॥

దో. సబరీ గీధ సుసేవకని సుగతి దీన్హి రఘునాథ।
నామ ఉధారే అమిత ఖల బేద బిదిత గున గాథ ॥ 24 ॥

రామ సుకంఠ బిభీషన దోఊ। రాఖే సరన జాన సబు కోఊ ॥
నామ గరీబ అనేక నేవాజే। లోక బేద బర బిరిద బిరాజే ॥
రామ భాలు కపి కటకు బటోరా। సేతు హేతు శ్రము కీన్హ న థోరా ॥
నాము లేత భవసింధు సుఖాహీం। కరహు బిచారు సుజన మన మాహీమ్ ॥
రామ సకుల రన రావను మారా। సీయ సహిత నిజ పుర పగు ధారా ॥
రాజా రాము అవధ రజధానీ। గావత గున సుర ముని బర బానీ ॥
సేవక సుమిరత నాము సప్రీతీ। బిను శ్రమ ప్రబల మోహ దలు జీతీ ॥
ఫిరత సనేహఁ మగన సుఖ అపనేం। నామ ప్రసాద సోచ నహిం సపనేమ్ ॥

దో. బ్రహ్మ రామ తేం నాము బడ఼ బర దాయక బర దాని।
రామచరిత సత కోటి మహఁ లియ మహేస జియఁ జాని ॥ 25 ॥

మాసపారాయణ, పహలా విశ్రామ
నామ ప్రసాద సంభు అబినాసీ। సాజు అమంగల మంగల రాసీ ॥
సుక సనకాది సిద్ధ ముని జోగీ। నామ ప్రసాద బ్రహ్మసుఖ భోగీ ॥
నారద జానేఉ నామ ప్రతాపూ। జగ ప్రియ హరి హరి హర ప్రియ ఆపూ ॥
నాము జపత ప్రభు కీన్హ ప్రసాదూ। భగత సిరోమని భే ప్రహలాదూ ॥
ధ్రువఁ సగలాని జపేఉ హరి న్AUఁ। పాయు అచల అనూపమ ఠ్AUఁ ॥
సుమిరి పవనసుత పావన నామూ। అపనే బస కరి రాఖే రామూ ॥
అపతు అజామిలు గజు గనిక్AU। భే ముకుత హరి నామ ప్రభ్AU ॥
కహౌం కహాఁ లగి నామ బడ఼ఆఈ। రాము న సకహిం నామ గున గాఈ ॥

దో. నాము రామ కో కలపతరు కలి కల్యాన నివాసు।
జో సుమిరత భయో భాఁగ తేం తులసీ తులసీదాసు ॥ 26 ॥

చహుఁ జుగ తీని కాల తిహుఁ లోకా। భే నామ జపి జీవ బిసోకా ॥
బేద పురాన సంత మత ఏహూ। సకల సుకృత ఫల రామ సనేహూ ॥
ధ్యాను ప్రథమ జుగ మఖబిధి దూజేం। ద్వాపర పరితోషత ప్రభు పూజేమ్ ॥
కలి కేవల మల మూల మలీనా। పాప పయోనిధి జన జన మీనా ॥
నామ కామతరు కాల కరాలా। సుమిరత సమన సకల జగ జాలా ॥
రామ నామ కలి అభిమత దాతా। హిత పరలోక లోక పితు మాతా ॥
నహిం కలి కరమ న భగతి బిబేకూ। రామ నామ అవలంబన ఏకూ ॥
కాలనేమి కలి కపట నిధానూ। నామ సుమతి సమరథ హనుమానూ ॥

దో. రామ నామ నరకేసరీ కనకకసిపు కలికాల।
జాపక జన ప్రహలాద జిమి పాలిహి దలి సురసాల ॥ 27 ॥

భాయఁ కుభాయఁ అనఖ ఆలసహూఁ। నామ జపత మంగల దిసి దసహూఁ ॥
సుమిరి సో నామ రామ గున గాథా। కరుఁ నాఇ రఘునాథహి మాథా ॥
మోరి సుధారిహి సో సబ భాఁతీ। జాసు కృపా నహిం కృపాఁ అఘాతీ ॥
రామ సుస్వామి కుసేవకు మోసో। నిజ దిసి దైఖి దయానిధి పోసో ॥
లోకహుఁ బేద సుసాహిబ రీతీం। బినయ సునత పహిచానత ప్రీతీ ॥
గనీ గరీబ గ్రామనర నాగర। పండిత మూఢ఼ మలీన ఉజాగర ॥
సుకబి కుకబి నిజ మతి అనుహారీ। నృపహి సరాహత సబ నర నారీ ॥
సాధు సుజాన సుసీల నృపాలా। ఈస అంస భవ పరమ కృపాలా ॥
సుని సనమానహిం సబహి సుబానీ। భనితి భగతి నతి గతి పహిచానీ ॥
యహ ప్రాకృత మహిపాల సుభ్AU। జాన సిరోమని కోసలర్AU ॥
రీఝత రామ సనేహ నిసోతేం। కో జగ మంద మలినమతి మోతేమ్ ॥

దో. సఠ సేవక కీ ప్రీతి రుచి రఖిహహిం రామ కృపాలు।
ఉపల కిఏ జలజాన జేహిం సచివ సుమతి కపి భాలు ॥ 28(క) ॥

హౌహు కహావత సబు కహత రామ సహత ఉపహాస।
సాహిబ సీతానాథ సో సేవక తులసీదాస ॥ 28(ఖ) ॥

అతి బడ఼ఇ మోరి ఢిఠాఈ ఖోరీ। సుని అఘ నరకహుఁ నాక సకోరీ ॥
సముఝి సహమ మోహి అపడర అపనేం। సో సుధి రామ కీన్హి నహిం సపనేమ్ ॥
సుని అవలోకి సుచిత చఖ చాహీ। భగతి మోరి మతి స్వామి సరాహీ ॥
కహత నసాఇ హోఇ హియఁ నీకీ। రీఝత రామ జాని జన జీ కీ ॥
రహతి న ప్రభు చిత చూక కిఏ కీ। కరత సురతి సయ బార హిఏ కీ ॥
జేహిం అఘ బధేఉ బ్యాధ జిమి బాలీ। ఫిరి సుకంఠ సోఇ కీన్హ కుచాలీ ॥
సోఇ కరతూతి బిభీషన కేరీ। సపనేహుఁ సో న రామ హియఁ హేరీ ॥
తే భరతహి భేంటత సనమానే। రాజసభాఁ రఘుబీర బఖానే ॥

దో. ప్రభు తరు తర కపి డార పర తే కిఏ ఆపు సమాన ॥
తులసీ కహూఁ న రామ సే సాహిబ సీలనిధాన ॥ 29(క) ॥

రామ నికాఈం రావరీ హై సబహీ కో నీక।
జోం యహ సాఁచీ హై సదా తౌ నీకో తులసీక ॥ 29(ఖ) ॥

ఏహి బిధి నిజ గున దోష కహి సబహి బహురి సిరు నాఇ।
బరనుఁ రఘుబర బిసద జసు సుని కలి కలుష నసాఇ ॥ 29(గ) ॥

జాగబలిక జో కథా సుహాఈ। భరద్వాజ మునిబరహి సునాఈ ॥
కహిహుఁ సోఇ సంబాద బఖానీ। సునహుఁ సకల సజ్జన సుఖు మానీ ॥
సంభు కీన్హ యహ చరిత సుహావా। బహురి కృపా కరి ఉమహి సునావా ॥
సోఇ సివ కాగభుసుండిహి దీన్హా। రామ భగత అధికారీ చీన్హా ॥
తేహి సన జాగబలిక పుని పావా। తిన్హ పుని భరద్వాజ ప్రతి గావా ॥
తే శ్రోతా బకతా సమసీలా। సవఁదరసీ జానహిం హరిలీలా ॥
జానహిం తీని కాల నిజ గ్యానా। కరతల గత ఆమలక సమానా ॥
ఔరు జే హరిభగత సుజానా। కహహిం సునహిం సముఝహిం బిధి నానా ॥

దో. మై పుని నిజ గుర సన సునీ కథా సో సూకరఖేత।
సముఝీ నహి తసి బాలపన తబ అతి రహేఉఁ అచేత ॥ 30(క) ॥

శ్రోతా బకతా గ్యాననిధి కథా రామ కై గూఢ఼।
కిమి సముఝౌం మై జీవ జడ఼ కలి మల గ్రసిత బిమూఢ఼ ॥ 30(ఖ)

తదపి కహీ గుర బారహిం బారా। సముఝి పరీ కఛు మతి అనుసారా ॥
భాషాబద్ధ కరబి మైం సోఈ। మోరేం మన ప్రబోధ జేహిం హోఈ ॥
జస కఛు బుధి బిబేక బల మేరేం। తస కహిహుఁ హియఁ హరి కే ప్రేరేమ్ ॥
నిజ సందేహ మోహ భ్రమ హరనీ। కరుఁ కథా భవ సరితా తరనీ ॥
బుధ బిశ్రామ సకల జన రంజని। రామకథా కలి కలుష బిభంజని ॥
రామకథా కలి పంనగ భరనీ। పుని బిబేక పావక కహుఁ అరనీ ॥
రామకథా కలి కామద గాఈ। సుజన సజీవని మూరి సుహాఈ ॥
సోఇ బసుధాతల సుధా తరంగిని। భయ భంజని భ్రమ భేక భుఅంగిని ॥
అసుర సేన సమ నరక నికందిని। సాధు బిబుధ కుల హిత గిరినందిని ॥
సంత సమాజ పయోధి రమా సీ। బిస్వ భార భర అచల ఛమా సీ ॥
జమ గన ముహఁ మసి జగ జమునా సీ। జీవన ముకుతి హేతు జను కాసీ ॥
రామహి ప్రియ పావని తులసీ సీ। తులసిదాస హిత హియఁ హులసీ సీ ॥
సివప్రయ మేకల సైల సుతా సీ। సకల సిద్ధి సుఖ సంపతి రాసీ ॥
సదగున సురగన అంబ అదితి సీ। రఘుబర భగతి ప్రేమ పరమితి సీ ॥

దో. రామ కథా మందాకినీ చిత్రకూట చిత చారు।
తులసీ సుభగ సనేహ బన సియ రఘుబీర బిహారు ॥ 31 ॥

రామ చరిత చింతామని చారూ। సంత సుమతి తియ సుభగ సింగారూ ॥
జగ మంగల గున గ్రామ రామ కే। దాని ముకుతి ధన ధరమ ధామ కే ॥
సదగుర గ్యాన బిరాగ జోగ కే। బిబుధ బైద భవ భీమ రోగ కే ॥
జనని జనక సియ రామ ప్రేమ కే। బీజ సకల బ్రత ధరమ నేమ కే ॥
సమన పాప సంతాప సోక కే। ప్రియ పాలక పరలోక లోక కే ॥
సచివ సుభట భూపతి బిచార కే। కుంభజ లోభ ఉదధి అపార కే ॥
కామ కోహ కలిమల కరిగన కే। కేహరి సావక జన మన బన కే ॥
అతిథి పూజ్య ప్రియతమ పురారి కే। కామద ఘన దారిద దవారి కే ॥
మంత్ర మహామని బిషయ బ్యాల కే। మేటత కఠిన కుఅంక భాల కే ॥
హరన మోహ తమ దినకర కర సే। సేవక సాలి పాల జలధర సే ॥
అభిమత దాని దేవతరు బర సే। సేవత సులభ సుఖద హరి హర సే ॥
సుకబి సరద నభ మన ఉడగన సే। రామభగత జన జీవన ధన సే ॥
సకల సుకృత ఫల భూరి భోగ సే। జగ హిత నిరుపధి సాధు లోగ సే ॥
సేవక మన మానస మరాల సే। పావక గంగ తంరగ మాల సే ॥

దో. కుపథ కుతరక కుచాలి కలి కపట దంభ పాషండ।
దహన రామ గున గ్రామ జిమి ఇంధన అనల ప్రచండ ॥ 32(క) ॥

రామచరిత రాకేస కర సరిస సుఖద సబ కాహు।
సజ్జన కుముద చకోర చిత హిత బిసేషి బడ఼ లాహు ॥ 32(ఖ) ॥

కీన్హి ప్రస్న జేహి భాఁతి భవానీ। జేహి బిధి సంకర కహా బఖానీ ॥
సో సబ హేతు కహబ మైం గాఈ। కథాప్రబంధ బిచిత్ర బనాఈ ॥
జేహి యహ కథా సునీ నహిం హోఈ। జని ఆచరజు కరైం సుని సోఈ ॥
కథా అలౌకిక సునహిం జే గ్యానీ। నహిం ఆచరజు కరహిం అస జానీ ॥
రామకథా కై మితి జగ నాహీం। అసి ప్రతీతి తిన్హ కే మన మాహీమ్ ॥
నానా భాఁతి రామ అవతారా। రామాయన సత కోటి అపారా ॥
కలపభేద హరిచరిత సుహాఏ। భాఁతి అనేక మునీసన్హ గాఏ ॥
కరిఅ న సంసయ అస ఉర ఆనీ। సునిఅ కథా సారద రతి మానీ ॥

దో. రామ అనంత అనంత గున అమిత కథా బిస్తార।
సుని ఆచరజు న మానిహహిం జిన్హ కేం బిమల బిచార ॥ 33 ॥

ఏహి బిధి సబ సంసయ కరి దూరీ। సిర ధరి గుర పద పంకజ ధూరీ ॥
పుని సబహీ బినవుఁ కర జోరీ। కరత కథా జేహిం లాగ న ఖోరీ ॥
సాదర సివహి నాఇ అబ మాథా। బరనుఁ బిసద రామ గున గాథా ॥
సంబత సోరహ సై ఏకతీసా। కరుఁ కథా హరి పద ధరి సీసా ॥
నౌమీ భౌమ బార మధు మాసా। అవధపురీం యహ చరిత ప్రకాసా ॥
జేహి దిన రామ జనమ శ్రుతి గావహిం। తీరథ సకల తహాఁ చలి ఆవహిమ్ ॥
అసుర నాగ ఖగ నర ముని దేవా। ఆఇ కరహిం రఘునాయక సేవా ॥
జన్మ మహోత్సవ రచహిం సుజానా। కరహిం రామ కల కీరతి గానా ॥

దో. మజ్జహి సజ్జన బృంద బహు పావన సరజూ నీర।
జపహిం రామ ధరి ధ్యాన ఉర సుందర స్యామ సరీర ॥ 34 ॥

దరస పరస మజ్జన అరు పానా। హరి పాప కహ బేద పురానా ॥
నదీ పునీత అమిత మహిమా అతి। కహి న సకి సారద బిమలమతి ॥
రామ ధామదా పురీ సుహావని। లోక సమస్త బిదిత అతి పావని ॥
చారి ఖాని జగ జీవ అపారా। అవధ తజే తను నహి సంసారా ॥
సబ బిధి పురీ మనోహర జానీ। సకల సిద్ధిప్రద మంగల ఖానీ ॥
బిమల కథా కర కీన్హ అరంభా। సునత నసాహిం కామ మద దంభా ॥
రామచరితమానస ఏహి నామా। సునత శ్రవన పాఇఅ బిశ్రామా ॥
మన కరి విషయ అనల బన జరీ। హోఇ సుఖీ జౌ ఏహిం సర పరీ ॥
రామచరితమానస ముని భావన। బిరచేఉ సంభు సుహావన పావన ॥
త్రిబిధ దోష దుఖ దారిద దావన। కలి కుచాలి కులి కలుష నసావన ॥
రచి మహేస నిజ మానస రాఖా। పాఇ సుసము సివా సన భాషా ॥
తాతేం రామచరితమానస బర। ధరేఉ నామ హియఁ హేరి హరషి హర ॥
కహుఁ కథా సోఇ సుఖద సుహాఈ। సాదర సునహు సుజన మన లాఈ ॥

దో. జస మానస జేహి బిధి భయు జగ ప్రచార జేహి హేతు।
అబ సోఇ కహుఁ ప్రసంగ సబ సుమిరి ఉమా బృషకేతు ॥ 35 ॥

సంభు ప్రసాద సుమతి హియఁ హులసీ। రామచరితమానస కబి తులసీ ॥
కరి మనోహర మతి అనుహారీ। సుజన సుచిత సుని లేహు సుధారీ ॥
సుమతి భూమి థల హృదయ అగాధూ। బేద పురాన ఉదధి ఘన సాధూ ॥
బరషహిం రామ సుజస బర బారీ। మధుర మనోహర మంగలకారీ ॥
లీలా సగున జో కహహిం బఖానీ। సోఇ స్వచ్ఛతా కరి మల హానీ ॥
ప్రేమ భగతి జో బరని న జాఈ। సోఇ మధురతా సుసీతలతాఈ ॥
సో జల సుకృత సాలి హిత హోఈ। రామ భగత జన జీవన సోఈ ॥
మేధా మహి గత సో జల పావన। సకిలి శ్రవన మగ చలేఉ సుహావన ॥
భరేఉ సుమానస సుథల థిరానా। సుఖద సీత రుచి చారు చిరానా ॥

దో. సుఠి సుందర సంబాద బర బిరచే బుద్ధి బిచారి।
తేఇ ఏహి పావన సుభగ సర ఘాట మనోహర చారి ॥ 36 ॥

సప్త ప్రబంధ సుభగ సోపానా। గ్యాన నయన నిరఖత మన మానా ॥
రఘుపతి మహిమా అగున అబాధా। బరనబ సోఇ బర బారి అగాధా ॥
రామ సీయ జస సలిల సుధాసమ। ఉపమా బీచి బిలాస మనోరమ ॥
పురిని సఘన చారు చౌపాఈ। జుగుతి మంజు మని సీప సుహాఈ ॥
ఛంద సోరఠా సుందర దోహా। సోఇ బహురంగ కమల కుల సోహా ॥
అరథ అనూప సుమావ సుభాసా। సోఇ పరాగ మకరంద సుబాసా ॥
సుకృత పుంజ మంజుల అలి మాలా। గ్యాన బిరాగ బిచార మరాలా ॥
ధుని అవరేబ కబిత గున జాతీ। మీన మనోహర తే బహుభాఁతీ ॥
అరథ ధరమ కామాదిక చారీ। కహబ గ్యాన బిగ్యాన బిచారీ ॥
నవ రస జప తప జోగ బిరాగా। తే సబ జలచర చారు తడ఼ఆగా ॥
సుకృతీ సాధు నామ గున గానా। తే బిచిత్ర జల బిహగ సమానా ॥
సంతసభా చహుఁ దిసి అవఁరాఈ। శ్రద్ధా రితు బసంత సమ గాఈ ॥
భగతి నిరుపన బిబిధ బిధానా। ఛమా దయా దమ లతా బితానా ॥
సమ జమ నియమ ఫూల ఫల గ్యానా। హరి పత రతి రస బేద బఖానా ॥
ఔరు కథా అనేక ప్రసంగా। తేఇ సుక పిక బహుబరన బిహంగా ॥

దో. పులక బాటికా బాగ బన సుఖ సుబిహంగ బిహారు।
మాలీ సుమన సనేహ జల సీంచత లోచన చారు ॥ 37 ॥

జే గావహిం యహ చరిత సఁభారే। తేఇ ఏహి తాల చతుర రఖవారే ॥
సదా సునహిం సాదర నర నారీ। తేఇ సురబర మానస అధికారీ ॥
అతి ఖల జే బిషీ బగ కాగా। ఏహిం సర నికట న జాహిం అభాగా ॥
సంబుక భేక సేవార సమానా। ఇహాఁ న బిషయ కథా రస నానా ॥
తేహి కారన ఆవత హియఁ హారే। కామీ కాక బలాక బిచారే ॥
ఆవత ఏహిం సర అతి కఠినాఈ। రామ కృపా బిను ఆఇ న జాఈ ॥
కఠిన కుసంగ కుపంథ కరాలా। తిన్హ కే బచన బాఘ హరి బ్యాలా ॥
గృహ కారజ నానా జంజాలా। తే అతి దుర్గమ సైల బిసాలా ॥
బన బహు బిషమ మోహ మద మానా। నదీం కుతర్క భయంకర నానా ॥

దో. జే శ్రద్ధా సంబల రహిత నహి సంతన్హ కర సాథ।
తిన్హ కహుఁ మానస అగమ అతి జిన్హహి న ప్రియ రఘునాథ ॥ 38 ॥

జౌం కరి కష్ట జాఇ పుని కోఈ। జాతహిం నీంద జుడ఼ఆఈ హోఈ ॥
జడ఼తా జాడ఼ బిషమ ఉర లాగా। గేహుఁ న మజ్జన పావ అభాగా ॥
కరి న జాఇ సర మజ్జన పానా। ఫిరి ఆవి సమేత అభిమానా ॥
జౌం బహోరి కౌ పూఛన ఆవా। సర నిందా కరి తాహి బుఝావా ॥
సకల బిఘ్న బ్యాపహి నహిం తేహీ। రామ సుకృపాఁ బిలోకహిం జేహీ ॥
సోఇ సాదర సర మజ్జను కరీ। మహా ఘోర త్రయతాప న జరీ ॥
తే నర యహ సర తజహిం న క్AU। జిన్హ కే రామ చరన భల భ్AU ॥
జో నహాఇ చహ ఏహిం సర భాఈ। సో సతసంగ కరు మన లాఈ ॥
అస మానస మానస చఖ చాహీ। భి కబి బుద్ధి బిమల అవగాహీ ॥
భయు హృదయఁ ఆనంద ఉఛాహూ। ఉమగేఉ ప్రేమ ప్రమోద ప్రబాహూ ॥
చలీ సుభగ కబితా సరితా సో। రామ బిమల జస జల భరితా సో ॥
సరజూ నామ సుమంగల మూలా। లోక బేద మత మంజుల కూలా ॥
నదీ పునీత సుమానస నందిని। కలిమల తృన తరు మూల నికందిని ॥

దో. శ్రోతా త్రిబిధ సమాజ పుర గ్రామ నగర దుహుఁ కూల।
సంతసభా అనుపమ అవధ సకల సుమంగల మూల ॥ 39 ॥

రామభగతి సురసరితహి జాఈ। మిలీ సుకీరతి సరజు సుహాఈ ॥
సానుజ రామ సమర జసు పావన। మిలేఉ మహానదు సోన సుహావన ॥
జుగ బిచ భగతి దేవధుని ధారా। సోహతి సహిత సుబిరతి బిచారా ॥
త్రిబిధ తాప త్రాసక తిముహానీ। రామ సరుప సింధు సముహానీ ॥
మానస మూల మిలీ సురసరిహీ। సునత సుజన మన పావన కరిహీ ॥
బిచ బిచ కథా బిచిత్ర బిభాగా। జను సరి తీర తీర బన బాగా ॥
ఉమా మహేస బిబాహ బరాతీ। తే జలచర అగనిత బహుభాఁతీ ॥
రఘుబర జనమ అనంద బధాఈ। భవఁర తరంగ మనోహరతాఈ ॥

దో. బాలచరిత చహు బంధు కే బనజ బిపుల బహురంగ।
నృప రానీ పరిజన సుకృత మధుకర బారిబిహంగ ॥ 40 ॥

సీయ స్వయంబర కథా సుహాఈ। సరిత సుహావని సో ఛబి ఛాఈ ॥
నదీ నావ పటు ప్రస్న అనేకా। కేవట కుసల ఉతర సబిబేకా ॥
సుని అనుకథన పరస్పర హోఈ। పథిక సమాజ సోహ సరి సోఈ ॥
ఘోర ధార భృగునాథ రిసానీ। ఘాట సుబద్ధ రామ బర బానీ ॥
సానుజ రామ బిబాహ ఉఛాహూ। సో సుభ ఉమగ సుఖద సబ కాహూ ॥
కహత సునత హరషహిం పులకాహీం। తే సుకృతీ మన ముదిత నహాహీమ్ ॥
రామ తిలక హిత మంగల సాజా। పరబ జోగ జను జురే సమాజా ॥
కాఈ కుమతి కేకీ కేరీ। పరీ జాసు ఫల బిపతి ఘనేరీ ॥

దో. సమన అమిత ఉతపాత సబ భరతచరిత జపజాగ।
కలి అఘ ఖల అవగున కథన తే జలమల బగ కాగ ॥ 41 ॥

కీరతి సరిత ఛహూఁ రితు రూరీ। సమయ సుహావని పావని భూరీ ॥
హిమ హిమసైలసుతా సివ బ్యాహూ। సిసిర సుఖద ప్రభు జనమ ఉఛాహూ ॥
బరనబ రామ బిబాహ సమాజూ। సో ముద మంగలమయ రితురాజూ ॥
గ్రీషమ దుసహ రామ బనగవనూ। పంథకథా ఖర ఆతప పవనూ ॥
బరషా ఘోర నిసాచర రారీ। సురకుల సాలి సుమంగలకారీ ॥
రామ రాజ సుఖ బినయ బడ఼ఆఈ। బిసద సుఖద సోఇ సరద సుహాఈ ॥
సతీ సిరోమని సియ గునగాథా। సోఇ గున అమల అనూపమ పాథా ॥
భరత సుభాఉ సుసీతలతాఈ। సదా ఏకరస బరని న జాఈ ॥

దో. అవలోకని బోలని మిలని ప్రీతి పరసపర హాస।
భాయప భలి చహు బంధు కీ జల మాధురీ సుబాస ॥ 42 ॥

ఆరతి బినయ దీనతా మోరీ। లఘుతా లలిత సుబారి న థోరీ ॥
అదభుత సలిల సునత గునకారీ। ఆస పిఆస మనోమల హారీ ॥
రామ సుప్రేమహి పోషత పానీ। హరత సకల కలి కలుష గలానౌ ॥
భవ శ్రమ సోషక తోషక తోషా। సమన దురిత దుఖ దారిద దోషా ॥
కామ కోహ మద మోహ నసావన। బిమల బిబేక బిరాగ బఢ఼ఆవన ॥
సాదర మజ్జన పాన కిఏ తేం। మిటహిం పాప పరితాప హిఏ తేమ్ ॥
జిన్హ ఏహి బారి న మానస ధోఏ। తే కాయర కలికాల బిగోఏ ॥
తృషిత నిరఖి రబి కర భవ బారీ। ఫిరిహహి మృగ జిమి జీవ దుఖారీ ॥

దో. మతి అనుహారి సుబారి గున గని మన అన్హవాఇ।
సుమిరి భవానీ సంకరహి కహ కబి కథా సుహాఇ ॥ 43(క) ॥

అబ రఘుపతి పద పంకరుహ హియఁ ధరి పాఇ ప్రసాద ।
కహుఁ జుగల మునిబర్జ కర మిలన సుభగ సంబాద ॥ 43(ఖ) ॥

భరద్వాజ ముని బసహిం ప్రయాగా। తిన్హహి రామ పద అతి అనురాగా ॥
తాపస సమ దమ దయా నిధానా। పరమారథ పథ పరమ సుజానా ॥
మాఘ మకరగత రబి జబ హోఈ। తీరథపతిహిం ఆవ సబ కోఈ ॥
దేవ దనుజ కింనర నర శ్రేనీ। సాదర మజ్జహిం సకల త్రిబేనీమ్ ॥
పూజహి మాధవ పద జలజాతా। పరసి అఖయ బటు హరషహిం గాతా ॥
భరద్వాజ ఆశ్రమ అతి పావన। పరమ రమ్య మునిబర మన భావన ॥
తహాఁ హోఇ ముని రిషయ సమాజా। జాహిం జే మజ్జన తీరథరాజా ॥
మజ్జహిం ప్రాత సమేత ఉఛాహా। కహహిం పరసపర హరి గున గాహా ॥

దో. బ్రహ్మ నిరూపమ ధరమ బిధి బరనహిం తత్త్వ బిభాగ।

కహహిం భగతి భగవంత కై సంజుత గ్యాన బిరాగ ॥ 44 ॥

ఏహి ప్రకార భరి మాఘ నహాహీం। పుని సబ నిజ నిజ ఆశ్రమ జాహీమ్ ॥
ప్రతి సంబత అతి హోఇ అనందా। మకర మజ్జి గవనహిం మునిబృందా ॥
ఏక బార భరి మకర నహాఏ। సబ మునీస ఆశ్రమన్హ సిధాఏ ॥
జగబాలిక ముని పరమ బిబేకీ। భరవ్దాజ రాఖే పద టేకీ ॥
సాదర చరన సరోజ పఖారే। అతి పునీత ఆసన బైఠారే ॥
కరి పూజా ముని సుజస బఖానీ। బోలే అతి పునీత మృదు బానీ ॥
నాథ ఏక సంసు బడ఼ మోరేం। కరగత బేదతత్వ సబు తోరేమ్ ॥
కహత సో మోహి లాగత భయ లాజా। జౌ న కహుఁ బడ఼ హోఇ అకాజా ॥

దో. సంత కహహి అసి నీతి ప్రభు శ్రుతి పురాన ముని గావ।
హోఇ న బిమల బిబేక ఉర గుర సన కిఏఁ దురావ ॥ 45 ॥

అస బిచారి ప్రగటుఁ నిజ మోహూ। హరహు నాథ కరి జన పర ఛోహూ ॥
రాస నామ కర అమిత ప్రభావా। సంత పురాన ఉపనిషద గావా ॥
సంతత జపత సంభు అబినాసీ। సివ భగవాన గ్యాన గున రాసీ ॥
ఆకర చారి జీవ జగ అహహీం। కాసీం మరత పరమ పద లహహీమ్ ॥
సోఽపి రామ మహిమా మునిరాయా। సివ ఉపదేసు కరత కరి దాయా ॥
రాము కవన ప్రభు పూఛుఁ తోహీ। కహిఅ బుఝాఇ కృపానిధి మోహీ ॥
ఏక రామ అవధేస కుమారా। తిన్హ కర చరిత బిదిత సంసారా ॥
నారి బిరహఁ దుఖు లహేఉ అపారా। భయహు రోషు రన రావను మారా ॥

దో. ప్రభు సోఇ రామ కి అపర కౌ జాహి జపత త్రిపురారి।
సత్యధామ సర్బగ్య తుమ్హ కహహు బిబేకు బిచారి ॥ 46 ॥

జైసే మిటై మోర భ్రమ భారీ। కహహు సో కథా నాథ బిస్తారీ ॥
జాగబలిక బోలే ముసుకాఈ। తుమ్హహి బిదిత రఘుపతి ప్రభుతాఈ ॥
రామమగత తుమ్హ మన క్రమ బానీ। చతురాఈ తుమ్హారీ మైం జానీ ॥
చాహహు సునై రామ గున గూఢ఼ఆ। కీన్హిహు ప్రస్న మనహుఁ అతి మూఢ఼ఆ ॥
తాత సునహు సాదర మను లాఈ। కహుఁ రామ కై కథా సుహాఈ ॥
మహామోహు మహిషేసు బిసాలా। రామకథా కాలికా కరాలా ॥
రామకథా ససి కిరన సమానా। సంత చకోర కరహిం జేహి పానా ॥
ఐసేఇ సంసయ కీన్హ భవానీ। మహాదేవ తబ కహా బఖానీ ॥

దో. కహుఁ సో మతి అనుహారి అబ ఉమా సంభు సంబాద।
భయు సమయ జేహి హేతు జేహి సును ముని మిటిహి బిషాద ॥ 47 ॥

ఏక బార త్రేతా జుగ మాహీం। సంభు గే కుంభజ రిషి పాహీమ్ ॥
సంగ సతీ జగజనని భవానీ। పూజే రిషి అఖిలేస్వర జానీ ॥
రామకథా మునీబర్జ బఖానీ। సునీ మహేస పరమ సుఖు మానీ ॥
రిషి పూఛీ హరిభగతి సుహాఈ। కహీ సంభు అధికారీ పాఈ ॥
కహత సునత రఘుపతి గున గాథా। కఛు దిన తహాఁ రహే గిరినాథా ॥
ముని సన బిదా మాగి త్రిపురారీ। చలే భవన సఁగ దచ్ఛకుమారీ ॥
తేహి అవసర భంజన మహిభారా। హరి రఘుబంస లీన్హ అవతారా ॥
పితా బచన తజి రాజు ఉదాసీ। దండక బన బిచరత అబినాసీ ॥

దో. హ్దయఁ బిచారత జాత హర కేహి బిధి దరసను హోఇ।
గుప్త రుప అవతరేఉ ప్రభు గేఁ జాన సబు కోఇ ॥ 48(క) ॥

సో. సంకర ఉర అతి ఛోభు సతీ న జానహిం మరము సోఇ ॥
తులసీ దరసన లోభు మన డరు లోచన లాలచీ ॥ 48(ఖ) ॥

రావన మరన మనుజ కర జాచా। ప్రభు బిధి బచను కీన్హ చహ సాచా ॥
జౌం నహిం జాఉఁ రహి పఛితావా। కరత బిచారు న బనత బనావా ॥
ఏహి బిధి భే సోచబస ఈసా। తేహి సమయ జాఇ దససీసా ॥
లీన్హ నీచ మారీచహి సంగా। భయు తురత సోఇ కపట కురంగా ॥
కరి ఛలు మూఢ఼ హరీ బైదేహీ। ప్రభు ప్రభాఉ తస బిదిత న తేహీ ॥
మృగ బధి బంధు సహిత హరి ఆఏ। ఆశ్రము దేఖి నయన జల ఛాఏ ॥
బిరహ బికల నర ఇవ రఘురాఈ। ఖోజత బిపిన ఫిరత దౌ భాఈ ॥
కబహూఁ జోగ బియోగ న జాకేం। దేఖా ప్రగట బిరహ దుఖ తాకేమ్ ॥

దో. అతి విచిత్ర రఘుపతి చరిత జానహిం పరమ సుజాన।
జే మతిమంద బిమోహ బస హృదయఁ ధరహిం కఛు ఆన ॥ 49 ॥

సంభు సమయ తేహి రామహి దేఖా। ఉపజా హియఁ అతి హరపు బిసేషా ॥
భరి లోచన ఛబిసింధు నిహారీ। కుసమయ జానిన కీన్హి చిన్హారీ ॥
జయ సచ్చిదానంద జగ పావన। అస కహి చలేఉ మనోజ నసావన ॥
చలే జాత సివ సతీ సమేతా। పుని పుని పులకత కృపానికేతా ॥
సతీం సో దసా సంభు కై దేఖీ। ఉర ఉపజా సందేహు బిసేషీ ॥
సంకరు జగతబంద్య జగదీసా। సుర నర ముని సబ నావత సీసా ॥
తిన్హ నృపసుతహి నహ పరనామా। కహి సచ్చిదానంద పరధామా ॥
భే మగన ఛబి తాసు బిలోకీ। అజహుఁ ప్రీతి ఉర రహతి న రోకీ ॥

దో. బ్రహ్మ జో వ్యాపక బిరజ అజ అకల అనీహ అభేద।

సో కి దేహ ధరి హోఇ నర జాహి న జానత వేద ॥ 50 ॥

బిష్ను జో సుర హిత నరతను ధారీ। సౌ సర్బగ్య జథా త్రిపురారీ ॥
ఖోజి సో కి అగ్య ఇవ నారీ। గ్యానధామ శ్రీపతి అసురారీ ॥
సంభుగిరా పుని మృషా న హోఈ। సివ సర్బగ్య జాన సబు కోఈ ॥
అస సంసయ మన భయు అపారా। హోఈ న హృదయఁ ప్రబోధ ప్రచారా ॥
జద్యపి ప్రగట న కహేఉ భవానీ। హర అంతరజామీ సబ జానీ ॥
సునహి సతీ తవ నారి సుభ్AU। సంసయ అస న ధరిఅ ఉర క్AU ॥
జాసు కథా కుభంజ రిషి గాఈ। భగతి జాసు మైం మునిహి సునాఈ ॥
సౌ మమ ఇష్టదేవ రఘుబీరా। సేవత జాహి సదా ముని ధీరా ॥

ఛం. ముని ధీర జోగీ సిద్ధ సంతత బిమల మన జేహి ధ్యావహీం।
కహి నేతి నిగమ పురాన ఆగమ జాసు కీరతి గావహీమ్ ॥
సోఇ రాము బ్యాపక బ్రహ్మ భువన నికాయ పతి మాయా ధనీ।
అవతరేఉ అపనే భగత హిత నిజతంత్ర నిత రఘుకులమని ॥

సో. లాగ న ఉర ఉపదేసు జదపి కహేఉ సివఁ బార బహు।
బోలే బిహసి మహేసు హరిమాయా బలు జాని జియఁ ॥ 51 ॥

జౌం తుమ్హరేం మన అతి సందేహూ। తౌ కిన జాఇ పరీఛా లేహూ ॥
తబ లగి బైఠ అహుఁ బటఛాహిం। జబ లగి తుమ్హ ఐహహు మోహి పాహీ ॥
జైసేం జాఇ మోహ భ్రమ భారీ। కరేహు సో జతను బిబేక బిచారీ ॥
చలీం సతీ సివ ఆయసు పాఈ। కరహిం బిచారు కరౌం కా భాఈ ॥
ఇహాఁ సంభు అస మన అనుమానా। దచ్ఛసుతా కహుఁ నహిం కల్యానా ॥
మోరేహు కహేం న సంసయ జాహీం। బిధీ బిపరీత భలాఈ నాహీమ్ ॥
హోఇహి సోఇ జో రామ రచి రాఖా। కో కరి తర్క బఢ఼ఆవై సాఖా ॥
అస కహి లగే జపన హరినామా। గీ సతీ జహఁ ప్రభు సుఖధామా ॥

దో. పుని పుని హృదయఁ విచారు కరి ధరి సీతా కర రుప।
ఆగేం హోఇ చలి పంథ తేహి జేహిం ఆవత నరభూప ॥ 52 ॥

లఛిమన దీఖ ఉమాకృత బేషా చకిత భే భ్రమ హృదయఁ బిసేషా ॥
కహి న సకత కఛు అతి గంభీరా। ప్రభు ప్రభాఉ జానత మతిధీరా ॥
సతీ కపటు జానేఉ సురస్వామీ। సబదరసీ సబ అంతరజామీ ॥
సుమిరత జాహి మిటి అగ్యానా। సోఇ సరబగ్య రాము భగవానా ॥
సతీ కీన్హ చహ తహఁహుఁ దుర్AU। దేఖహు నారి సుభావ ప్రభ్AU ॥
నిజ మాయా బలు హృదయఁ బఖానీ। బోలే బిహసి రాము మృదు బానీ ॥
జోరి పాని ప్రభు కీన్హ ప్రనామూ। పితా సమేత లీన్హ నిజ నామూ ॥
కహేఉ బహోరి కహాఁ బృషకేతూ। బిపిన అకేలి ఫిరహు కేహి హేతూ ॥

దో. రామ బచన మృదు గూఢ఼ సుని ఉపజా అతి సంకోచు।
సతీ సభీత మహేస పహిం చలీం హృదయఁ బడ఼ సోచు ॥ 53 ॥

మైం సంకర కర కహా న మానా। నిజ అగ్యాను రామ పర ఆనా ॥
జాఇ ఉతరు అబ దేహుఁ కాహా। ఉర ఉపజా అతి దారున దాహా ॥
జానా రామ సతీం దుఖు పావా। నిజ ప్రభాఉ కఛు ప్రగటి జనావా ॥
సతీం దీఖ కౌతుకు మగ జాతా। ఆగేం రాము సహిత శ్రీ భ్రాతా ॥
ఫిరి చితవా పాఛేం ప్రభు దేఖా। సహిత బంధు సియ సుందర వేషా ॥
జహఁ చితవహిం తహఁ ప్రభు ఆసీనా। సేవహిం సిద్ధ మునీస ప్రబీనా ॥
దేఖే సివ బిధి బిష్ను అనేకా। అమిత ప్రభాఉ ఏక తేం ఏకా ॥
బందత చరన కరత ప్రభు సేవా। బిబిధ బేష దేఖే సబ దేవా ॥

దో. సతీ బిధాత్రీ ఇందిరా దేఖీం అమిత అనూప।
జేహిం జేహిం బేష అజాది సుర తేహి తేహి తన అనురూప ॥ 54 ॥

దేఖే జహఁ తహఁ రఘుపతి జేతే। సక్తిన్హ సహిత సకల సుర తేతే ॥
జీవ చరాచర జో సంసారా। దేఖే సకల అనేక ప్రకారా ॥
పూజహిం ప్రభుహి దేవ బహు బేషా। రామ రూప దూసర నహిం దేఖా ॥
అవలోకే రఘుపతి బహుతేరే। సీతా సహిత న బేష ఘనేరే ॥
సోఇ రఘుబర సోఇ లఛిమను సీతా। దేఖి సతీ అతి భీ సభీతా ॥
హృదయ కంప తన సుధి కఛు నాహీం। నయన మూది బైఠీం మగ మాహీమ్ ॥
బహురి బిలోకేఉ నయన ఉఘారీ। కఛు న దీఖ తహఁ దచ్ఛకుమారీ ॥
పుని పుని నాఇ రామ పద సీసా। చలీం తహాఁ జహఁ రహే గిరీసా ॥

దో. గీ సమీప మహేస తబ హఁసి పూఛీ కుసలాత।
లీన్హీ పరీఛా కవన బిధి కహహు సత్య సబ బాత ॥ 55 ॥

మాసపారాయణ, దూసరా విశ్రామ
సతీం సముఝి రఘుబీర ప్రభ్AU। భయ బస సివ సన కీన్హ దుర్AU ॥
కఛు న పరీఛా లీన్హి గోసాఈ। కీన్హ ప్రనాము తుమ్హారిహి నాఈ ॥
జో తుమ్హ కహా సో మృషా న హోఈ। మోరేం మన ప్రతీతి అతి సోఈ ॥
తబ సంకర దేఖేఉ ధరి ధ్యానా। సతీం జో కీన్హ చరిత సబ జానా ॥
బహురి రామమాయహి సిరు నావా। ప్రేరి సతిహి జేహిం ఝూఁఠ కహావా ॥
హరి ఇచ్ఛా భావీ బలవానా। హృదయఁ బిచారత సంభు సుజానా ॥
సతీం కీన్హ సీతా కర బేషా। సివ ఉర భయు బిషాద బిసేషా ॥
జౌం అబ కరుఁ సతీ సన ప్రీతీ। మిటి భగతి పథు హోఇ అనీతీ ॥

దో. పరమ పునీత న జాఇ తజి కిఏఁ ప్రేమ బడ఼ పాపు।
ప్రగటి న కహత మహేసు కఛు హృదయఁ అధిక సంతాపు ॥ 56 ॥

తబ సంకర ప్రభు పద సిరు నావా। సుమిరత రాము హృదయఁ అస ఆవా ॥
ఏహిం తన సతిహి భేట మోహి నాహీం। సివ సంకల్పు కీన్హ మన మాహీమ్ ॥
అస బిచారి సంకరు మతిధీరా। చలే భవన సుమిరత రఘుబీరా ॥
చలత గగన భై గిరా సుహాఈ। జయ మహేస భలి భగతి దృఢ఼ఆఈ ॥
అస పన తుమ్హ బిను కరి కో ఆనా। రామభగత సమరథ భగవానా ॥
సుని నభగిరా సతీ ఉర సోచా। పూఛా సివహి సమేత సకోచా ॥
కీన్హ కవన పన కహహు కృపాలా। సత్యధామ ప్రభు దీనదయాలా ॥
జదపి సతీం పూఛా బహు భాఁతీ। తదపి న కహేఉ త్రిపుర ఆరాతీ ॥

దో. సతీం హృదయ అనుమాన కియ సబు జానేఉ సర్బగ్య।
కీన్హ కపటు మైం సంభు సన నారి సహజ జడ఼ అగ్య ॥ 57క ॥

హృదయఁ సోచు సముఝత నిజ కరనీ। చింతా అమిత జాఇ నహి బరనీ ॥
కృపాసింధు సివ పరమ అగాధా। ప్రగట న కహేఉ మోర అపరాధా ॥
సంకర రుఖ అవలోకి భవానీ। ప్రభు మోహి తజేఉ హృదయఁ అకులానీ ॥
నిజ అఘ సముఝి న కఛు కహి జాఈ। తపి అవాఁ ఇవ ఉర అధికాఈ ॥
సతిహి ససోచ జాని బృషకేతూ। కహీం కథా సుందర సుఖ హేతూ ॥
బరనత పంథ బిబిధ ఇతిహాసా। బిస్వనాథ పహుఁచే కైలాసా ॥
తహఁ పుని సంభు సముఝి పన ఆపన। బైఠే బట తర కరి కమలాసన ॥
సంకర సహజ సరుప సంహారా। లాగి సమాధి అఖండ అపారా ॥

దో. సతీ బసహి కైలాస తబ అధిక సోచు మన మాహిం।
మరము న కోఊ జాన కఛు జుగ సమ దివస సిరాహిమ్ ॥ 58 ॥

నిత నవ సోచు సతీం ఉర భారా। కబ జైహుఁ దుఖ సాగర పారా ॥
మైం జో కీన్హ రఘుపతి అపమానా। పునిపతి బచను మృషా కరి జానా ॥
సో ఫలు మోహి బిధాతాఁ దీన్హా। జో కఛు ఉచిత రహా సోఇ కీన్హా ॥
అబ బిధి అస బూఝిఅ నహి తోహీ। సంకర బిముఖ జిఆవసి మోహీ ॥
కహి న జాఈ కఛు హృదయ గలానీ। మన మహుఁ రామాహి సుమిర సయానీ ॥
జౌ ప్రభు దీనదయాలు కహావా। ఆరతీ హరన బేద జసు గావా ॥
తౌ మైం బినయ కరుఁ కర జోరీ। ఛూటు బేగి దేహ యహ మోరీ ॥
జౌం మోరే సివ చరన సనేహూ। మన క్రమ బచన సత్య బ్రతు ఏహూ ॥

దో. తౌ సబదరసీ సునిఅ ప్రభు కరు సో బేగి ఉపాఇ।
హోఇ మరను జేహీ బినహిం శ్రమ దుసహ బిపత్తి బిహాఇ ॥ 59 ॥

సో. జలు పయ సరిస బికాఇ దేఖహు ప్రీతి కి రీతి భలి।
బిలగ హోఇ రసు జాఇ కపట ఖటాఈ పరత పుని ॥ 57ఖ ॥

ఏహి బిధి దుఖిత ప్రజేసకుమారీ। అకథనీయ దారున దుఖు భారీ ॥
బీతేం సంబత సహస సతాసీ। తజీ సమాధి సంభు అబినాసీ ॥
రామ నామ సివ సుమిరన లాగే। జానేఉ సతీం జగతపతి జాగే ॥
జాఇ సంభు పద బందను కీన్హీ। సనముఖ సంకర ఆసను దీన్హా ॥
లగే కహన హరికథా రసాలా। దచ్ఛ ప్రజేస భే తేహి కాలా ॥
దేఖా బిధి బిచారి సబ లాయక। దచ్ఛహి కీన్హ ప్రజాపతి నాయక ॥
బడ఼ అధికార దచ్ఛ జబ పావా। అతి అభిమాను హృదయఁ తబ ఆవా ॥
నహిం కౌ అస జనమా జగ మాహీం। ప్రభుతా పాఇ జాహి మద నాహీమ్ ॥

దో. దచ్ఛ లిఏ ముని బోలి సబ కరన లగే బడ఼ జాగ।
నేవతే సాదర సకల సుర జే పావత మఖ భాగ ॥ 60 ॥

కింనర నాగ సిద్ధ గంధర్బా। బధున్హ సమేత చలే సుర సర్బా ॥
బిష్ను బిరంచి మహేసు బిహాఈ। చలే సకల సుర జాన బనాఈ ॥
సతీం బిలోకే బ్యోమ బిమానా। జాత చలే సుందర బిధి నానా ॥
సుర సుందరీ కరహిం కల గానా। సునత శ్రవన ఛూటహిం ముని ధ్యానా ॥
పూఛేఉ తబ సివఁ కహేఉ బఖానీ। పితా జగ్య సుని కఛు హరషానీ ॥
జౌం మహేసు మోహి ఆయసు దేహీం। కుఛ దిన జాఇ రహౌం మిస ఏహీమ్ ॥
పతి పరిత్యాగ హృదయ దుఖు భారీ। కహి న నిజ అపరాధ బిచారీ ॥
బోలీ సతీ మనోహర బానీ। భయ సంకోచ ప్రేమ రస సానీ ॥

దో. పితా భవన ఉత్సవ పరమ జౌం ప్రభు ఆయసు హోఇ।
తౌ మై జాఉఁ కృపాయతన సాదర దేఖన సోఇ ॥ 61 ॥

కహేహు నీక మోరేహుఁ మన భావా। యహ అనుచిత నహిం నేవత పఠావా ॥
దచ్ఛ సకల నిజ సుతా బోలాఈ। హమరేం బయర తుమ్హు బిసరాఈ ॥
బ్రహ్మసభాఁ హమ సన దుఖు మానా। తేహి తేం అజహుఁ కరహిం అపమానా ॥
జౌం బిను బోలేం జాహు భవానీ। రహి న సీలు సనేహు న కానీ ॥
జదపి మిత్ర ప్రభు పితు గుర గేహా। జాఇఅ బిను బోలేహుఁ న సఁదేహా ॥
తదపి బిరోధ మాన జహఁ కోఈ। తహాఁ గేఁ కల్యాను న హోఈ ॥
భాఁతి అనేక సంభు సముఝావా। భావీ బస న గ్యాను ఉర ఆవా ॥
కహ ప్రభు జాహు జో బినహిం బోలాఏఁ। నహిం భలి బాత హమారే భాఏఁ ॥

దో. కహి దేఖా హర జతన బహు రహి న దచ్ఛకుమారి।
దిఏ ముఖ్య గన సంగ తబ బిదా కీన్హ త్రిపురారి ॥ 62 ॥

పితా భవన జబ గీ భవానీ। దచ్ఛ త్రాస కాహుఁ న సనమానీ ॥
సాదర భలేహిం మిలీ ఏక మాతా। భగినీం మిలీం బహుత ముసుకాతా ॥
దచ్ఛ న కఛు పూఛీ కుసలాతా। సతిహి బిలోకి జరే సబ గాతా ॥
సతీం జాఇ దేఖేఉ తబ జాగా। కతహుఁ న దీఖ సంభు కర భాగా ॥
తబ చిత చఢ఼ఏఉ జో సంకర కహేఊ। ప్రభు అపమాను సముఝి ఉర దహేఊ ॥
పాఛిల దుఖు న హృదయఁ అస బ్యాపా। జస యహ భయు మహా పరితాపా ॥
జద్యపి జగ దారున దుఖ నానా। సబ తేం కఠిన జాతి అవమానా ॥
సముఝి సో సతిహి భయు అతి క్రోధా। బహు బిధి జననీం కీన్హ ప్రబోధా ॥

దో. సివ అపమాను న జాఇ సహి హృదయఁ న హోఇ ప్రబోధ।
సకల సభహి హఠి హటకి తబ బోలీం బచన సక్రోధ ॥ 63 ॥

సునహు సభాసద సకల మునిందా। కహీ సునీ జిన్హ సంకర నిందా ॥
సో ఫలు తురత లహబ సబ కాహూఁ। భలీ భాఁతి పఛితాబ పితాహూఁ ॥
సంత సంభు శ్రీపతి అపబాదా। సునిఅ జహాఁ తహఁ అసి మరజాదా ॥
కాటిఅ తాసు జీభ జో బసాఈ। శ్రవన మూది న త చలిఅ పరాఈ ॥
జగదాతమా మహేసు పురారీ। జగత జనక సబ కే హితకారీ ॥
పితా మందమతి నిందత తేహీ। దచ్ఛ సుక్ర సంభవ యహ దేహీ ॥
తజిహుఁ తురత దేహ తేహి హేతూ। ఉర ధరి చంద్రమౌలి బృషకేతూ ॥
అస కహి జోగ అగిని తను జారా। భయు సకల మఖ హాహాకారా ॥

దో. సతీ మరను సుని సంభు గన లగే కరన మఖ ఖీస।
జగ్య బిధంస బిలోకి భృగు రచ్ఛా కీన్హి మునీస ॥ 64 ॥

సమాచార సబ సంకర పాఏ। బీరభద్రు కరి కోప పఠాఏ ॥
జగ్య బిధంస జాఇ తిన్హ కీన్హా। సకల సురన్హ బిధివత ఫలు దీన్హా ॥
భే జగబిదిత దచ్ఛ గతి సోఈ। జసి కఛు సంభు బిముఖ కై హోఈ ॥
యహ ఇతిహాస సకల జగ జానీ। తాతే మైం సంఛేప బఖానీ ॥
సతీం మరత హరి సన బరు మాగా। జనమ జనమ సివ పద అనురాగా ॥
తేహి కారన హిమగిరి గృహ జాఈ। జనమీం పారబతీ తను పాఈ ॥
జబ తేం ఉమా సైల గృహ జాఈం। సకల సిద్ధి సంపతి తహఁ ఛాఈ ॥
జహఁ తహఁ మునిన్హ సుఆశ్రమ కీన్హే। ఉచిత బాస హిమ భూధర దీన్హే ॥

దో. సదా సుమన ఫల సహిత సబ ద్రుమ నవ నానా జాతి।

ప్రగటీం సుందర సైల పర మని ఆకర బహు భాఁతి ॥ 65 ॥

సరితా సబ పునిత జలు బహహీం। ఖగ మృగ మధుప సుఖీ సబ రహహీమ్ ॥
సహజ బయరు సబ జీవన్హ త్యాగా। గిరి పర సకల కరహిం అనురాగా ॥
సోహ సైల గిరిజా గృహ ఆఏఁ। జిమి జను రామభగతి కే పాఏఁ ॥
నిత నూతన మంగల గృహ తాసూ। బ్రహ్మాదిక గావహిం జసు జాసూ ॥
నారద సమాచార సబ పాఏ। కౌతుకహీం గిరి గేహ సిధాఏ ॥
సైలరాజ బడ఼ ఆదర కీన్హా। పద పఖారి బర ఆసను దీన్హా ॥
నారి సహిత ముని పద సిరు నావా। చరన సలిల సబు భవను సించావా ॥
నిజ సౌభాగ్య బహుత గిరి బరనా। సుతా బోలి మేలీ ముని చరనా ॥

దో. త్రికాలగ్య సర్బగ్య తుమ్హ గతి సర్బత్ర తుమ్హారి ॥
కహహు సుతా కే దోష గున మునిబర హృదయఁ బిచారి ॥ 66 ॥

కహ ముని బిహసి గూఢ఼ మృదు బానీ। సుతా తుమ్హారి సకల గున ఖానీ ॥
సుందర సహజ సుసీల సయానీ। నామ ఉమా అంబికా భవానీ ॥
సబ లచ్ఛన సంపన్న కుమారీ। హోఇహి సంతత పియహి పిఆరీ ॥
సదా అచల ఏహి కర అహివాతా। ఏహి తేం జసు పైహహిం పితు మాతా ॥
హోఇహి పూజ్య సకల జగ మాహీం। ఏహి సేవత కఛు దుర్లభ నాహీమ్ ॥
ఏహి కర నాము సుమిరి సంసారా। త్రియ చఢ఼హహిఁ పతిబ్రత అసిధారా ॥
సైల సులచ్ఛన సుతా తుమ్హారీ। సునహు జే అబ అవగున దుఇ చారీ ॥
అగున అమాన మాతు పితు హీనా। ఉదాసీన సబ సంసయ ఛీనా ॥

దో. జోగీ జటిల అకామ మన నగన అమంగల బేష ॥
అస స్వామీ ఏహి కహఁ మిలిహి పరీ హస్త అసి రేఖ ॥ 67 ॥

సుని ముని గిరా సత్య జియఁ జానీ। దుఖ దంపతిహి ఉమా హరషానీ ॥
నారదహుఁ యహ భేదు న జానా। దసా ఏక సముఝబ బిలగానా ॥
సకల సఖీం గిరిజా గిరి మైనా। పులక సరీర భరే జల నైనా ॥
హోఇ న మృషా దేవరిషి భాషా। ఉమా సో బచను హృదయఁ ధరి రాఖా ॥
ఉపజేఉ సివ పద కమల సనేహూ। మిలన కఠిన మన భా సందేహూ ॥
జాని కుఅవసరు ప్రీతి దురాఈ। సఖీ ఉఛఁగ బైఠీ పుని జాఈ ॥
ఝూఠి న హోఇ దేవరిషి బానీ। సోచహి దంపతి సఖీం సయానీ ॥
ఉర ధరి ధీర కహి గిరిర్AU। కహహు నాథ కా కరిఅ ఉప్AU ॥

దో. కహ మునీస హిమవంత సును జో బిధి లిఖా లిలార।
దేవ దనుజ నర నాగ ముని కౌ న మేటనిహార ॥ 68 ॥

తదపి ఏక మైం కహుఁ ఉపాఈ। హోఇ కరై జౌం దైఉ సహాఈ ॥
జస బరు మైం బరనేఉఁ తుమ్హ పాహీం। మిలహి ఉమహి తస సంసయ నాహీమ్ ॥
జే జే బర కే దోష బఖానే। తే సబ సివ పహి మైం అనుమానే ॥
జౌం బిబాహు సంకర సన హోఈ। దోషు గున సమ కహ సబు కోఈ ॥
జౌం అహి సేజ సయన హరి కరహీం। బుధ కఛు తిన్హ కర దోషు న ధరహీమ్ ॥
భాను కృసాను సర్బ రస ఖాహీం। తిన్హ కహఁ మంద కహత కౌ నాహీమ్ ॥
సుభ అరు అసుభ సలిల సబ బహీ। సురసరి కౌ అపునీత న కహీ ॥
సమరథ కహుఁ నహిం దోషు గోసాఈ। రబి పావక సురసరి కీ నాఈ ॥

దో. జౌం అస హిసిషా కరహిం నర జడ఼ఇ బిబేక అభిమాన।
పరహిం కలప భరి నరక మహుఁ జీవ కి ఈస సమాన ॥ 69 ॥

సురసరి జల కృత బారుని జానా। కబహుఁ న సంత కరహిం తేహి పానా ॥
సురసరి మిలేం సో పావన జైసేం। ఈస అనీసహి అంతరు తైసేమ్ ॥
సంభు సహజ సమరథ భగవానా। ఏహి బిబాహఁ సబ బిధి కల్యానా ॥
దురారాధ్య పై అహహిం మహేసూ। ఆసుతోష పుని కిఏఁ కలేసూ ॥
జౌం తపు కరై కుమారి తుమ్హారీ। భావిఉ మేటి సకహిం త్రిపురారీ ॥
జద్యపి బర అనేక జగ మాహీం। ఏహి కహఁ సివ తజి దూసర నాహీమ్ ॥
బర దాయక ప్రనతారతి భంజన। కృపాసింధు సేవక మన రంజన ॥
ఇచ్ఛిత ఫల బిను సివ అవరాధే। లహిఅ న కోటి జోగ జప సాధేమ్ ॥

దో. అస కహి నారద సుమిరి హరి గిరిజహి దీన్హి అసీస।
హోఇహి యహ కల్యాన అబ సంసయ తజహు గిరీస ॥ 70 ॥

కహి అస బ్రహ్మభవన ముని గయూ। ఆగిల చరిత సునహు జస భయూ ॥
పతిహి ఏకాంత పాఇ కహ మైనా। నాథ న మైం సముఝే ముని బైనా ॥
జౌం ఘరు బరు కులు హోఇ అనూపా। కరిఅ బిబాహు సుతా అనురుపా ॥
న త కన్యా బరు రహు కుఆరీ। కంత ఉమా మమ ప్రానపిఆరీ ॥
జౌం న మిలహి బరు గిరిజహి జోగూ। గిరి జడ఼ సహజ కహిహి సబు లోగూ ॥
సోఇ బిచారి పతి కరేహు బిబాహూ। జేహిం న బహోరి హోఇ ఉర దాహూ ॥
అస కహి పరి చరన ధరి సీసా। బోలే సహిత సనేహ గిరీసా ॥
బరు పావక ప్రగటై ససి మాహీం। నారద బచను అన్యథా నాహీమ్ ॥

దో. ప్రియా సోచు పరిహరహు సబు సుమిరహు శ్రీభగవాన।
పారబతిహి నిరమయు జేహిం సోఇ కరిహి కల్యాన ॥ 71 ॥

అబ జౌ తుమ్హహి సుతా పర నేహూ। తౌ అస జాఇ సిఖావన దేహూ ॥
కరై సో తపు జేహిం మిలహిం మహేసూ। ఆన ఉపాయఁ న మిటహి కలేసూ ॥
నారద బచన సగర్భ సహేతూ। సుందర సబ గున నిధి బృషకేతూ ॥
అస బిచారి తుమ్హ తజహు అసంకా। సబహి భాఁతి సంకరు అకలంకా ॥
సుని పతి బచన హరషి మన మాహీం। గీ తురత ఉఠి గిరిజా పాహీమ్ ॥
ఉమహి బిలోకి నయన భరే బారీ। సహిత సనేహ గోద బైఠారీ ॥
బారహిం బార లేతి ఉర లాఈ। గదగద కంఠ న కఛు కహి జాఈ ॥
జగత మాతు సర్బగ్య భవానీ। మాతు సుఖద బోలీం మృదు బానీ ॥

దో. సునహి మాతు మైం దీఖ అస సపన సునావుఁ తోహి।
సుందర గౌర సుబిప్రబర అస ఉపదేసేఉ మోహి ॥ 72 ॥

కరహి జాఇ తపు సైలకుమారీ। నారద కహా సో సత్య బిచారీ ॥
మాతు పితహి పుని యహ మత భావా। తపు సుఖప్రద దుఖ దోష నసావా ॥
తపబల రచి ప్రపంచ బిధాతా। తపబల బిష్ను సకల జగ త్రాతా ॥
తపబల సంభు కరహిం సంఘారా। తపబల సేషు ధరి మహిభారా ॥
తప అధార సబ సృష్టి భవానీ। కరహి జాఇ తపు అస జియఁ జానీ ॥
సునత బచన బిసమిత మహతారీ। సపన సునాయు గిరిహి హఁకారీ ॥
మాతు పితుహి బహుబిధి సముఝాఈ। చలీం ఉమా తప హిత హరషాఈ ॥
ప్రియ పరివార పితా అరు మాతా। భే బికల ముఖ ఆవ న బాతా ॥

దో. బేదసిరా ముని ఆఇ తబ సబహి కహా సముఝాఇ ॥
పారబతీ మహిమా సునత రహే ప్రబోధహి పాఇ ॥ 73 ॥

ఉర ధరి ఉమా ప్రానపతి చరనా। జాఇ బిపిన లాగీం తపు కరనా ॥
అతి సుకుమార న తను తప జోగూ। పతి పద సుమిరి తజేఉ సబు భోగూ ॥
నిత నవ చరన ఉపజ అనురాగా। బిసరీ దేహ తపహిం మను లాగా ॥
సంబత సహస మూల ఫల ఖాఏ। సాగు ఖాఇ సత బరష గవాఁఏ ॥
కఛు దిన భోజను బారి బతాసా। కిఏ కఠిన కఛు దిన ఉపబాసా ॥
బేల పాతీ మహి పరి సుఖాఈ। తీని సహస సంబత సోఈ ఖాఈ ॥
పుని పరిహరే సుఖానేఉ పరనా। ఉమహి నామ తబ భయు అపరనా ॥
దేఖి ఉమహి తప ఖీన సరీరా। బ్రహ్మగిరా భై గగన గభీరా ॥

దో. భయు మనోరథ సుఫల తవ సును గిరిజాకుమారి।
పరిహరు దుసహ కలేస సబ అబ మిలిహహిం త్రిపురారి ॥ 74 ॥

అస తపు కాహుఁ న కీన్హ భవానీ। భు అనేక ధీర ముని గ్యానీ ॥
అబ ఉర ధరహు బ్రహ్మ బర బానీ। సత్య సదా సంతత సుచి జానీ ॥
ఆవై పితా బోలావన జబహీం। హఠ పరిహరి ఘర జాఏహు తబహీమ్ ॥
మిలహిం తుమ్హహి జబ సప్త రిషీసా। జానేహు తబ ప్రమాన బాగీసా ॥
సునత గిరా బిధి గగన బఖానీ। పులక గాత గిరిజా హరషానీ ॥
ఉమా చరిత సుందర మైం గావా। సునహు సంభు కర చరిత సుహావా ॥
జబ తేం సతీ జాఇ తను త్యాగా। తబ సేం సివ మన భయు బిరాగా ॥
జపహిం సదా రఘునాయక నామా। జహఁ తహఁ సునహిం రామ గున గ్రామా ॥

దో. చిదానంద సుఖధామ సివ బిగత మోహ మద కామ।
బిచరహిం మహి ధరి హృదయఁ హరి సకల లోక అభిరామ ॥ 75 ॥

కతహుఁ మునిన్హ ఉపదేసహిం గ్యానా। కతహుఁ రామ గున కరహిం బఖానా ॥
జదపి అకామ తదపి భగవానా। భగత బిరహ దుఖ దుఖిత సుజానా ॥
ఏహి బిధి గయు కాలు బహు బీతీ। నిత నై హోఇ రామ పద ప్రీతీ ॥
నైము ప్రేము సంకర కర దేఖా। అబిచల హృదయఁ భగతి కై రేఖా ॥
ప్రగటై రాము కృతగ్య కృపాలా। రూప సీల నిధి తేజ బిసాలా ॥
బహు ప్రకార సంకరహి సరాహా। తుమ్హ బిను అస బ్రతు కో నిరబాహా ॥
బహుబిధి రామ సివహి సముఝావా। పారబతీ కర జన్ము సునావా ॥
అతి పునీత గిరిజా కై కరనీ। బిస్తర సహిత కృపానిధి బరనీ ॥

దో. అబ బినతీ మమ సునేహు సివ జౌం మో పర నిజ నేహు।
జాఇ బిబాహహు సైలజహి యహ మోహి మాగేం దేహు ॥ 76 ॥

కహ సివ జదపి ఉచిత అస నాహీం। నాథ బచన పుని మేటి న జాహీమ్ ॥
సిర ధరి ఆయసు కరిఅ తుమ్హారా। పరమ ధరము యహ నాథ హమారా ॥
మాతు పితా గుర ప్రభు కై బానీ। బినహిం బిచార కరిఅ సుభ జానీ ॥
తుమ్హ సబ భాఁతి పరమ హితకారీ। అగ్యా సిర పర నాథ తుమ్హారీ ॥
ప్రభు తోషేఉ సుని సంకర బచనా। భక్తి బిబేక ధర్మ జుత రచనా ॥
కహ ప్రభు హర తుమ్హార పన రహేఊ। అబ ఉర రాఖేహు జో హమ కహేఊ ॥
అంతరధాన భే అస భాషీ। సంకర సోఇ మూరతి ఉర రాఖీ ॥
తబహిం సప్తరిషి సివ పహిం ఆఏ। బోలే ప్రభు అతి బచన సుహాఏ ॥

దో. పారబతీ పహిం జాఇ తుమ్హ ప్రేమ పరిచ్ఛా లేహు।
గిరిహి ప్రేరి పఠేహు భవన దూరి కరేహు సందేహు ॥ 77 ॥

రిషిన్హ గౌరి దేఖీ తహఁ కైసీ। మూరతిమంత తపస్యా జైసీ ॥
బోలే ముని సును సైలకుమారీ। కరహు కవన కారన తపు భారీ ॥
కేహి అవరాధహు కా తుమ్హ చహహూ। హమ సన సత్య మరము కిన కహహూ ॥
కహత బచత మను అతి సకుచాఈ। హఁసిహహు సుని హమారి జడ఼తాఈ ॥
మను హఠ పరా న సుని సిఖావా। చహత బారి పర భీతి ఉఠావా ॥
నారద కహా సత్య సోఇ జానా। బిను పంఖన్హ హమ చహహిం ఉడ఼ఆనా ॥
దేఖహు ముని అబిబేకు హమారా। చాహిఅ సదా సివహి భరతారా ॥

దో. సునత బచన బిహసే రిషయ గిరిసంభవ తబ దేహ।
నారద కర ఉపదేసు సుని కహహు బసేఉ కిసు గేహ ॥ 78 ॥

దచ్ఛసుతన్హ ఉపదేసేన్హి జాఈ। తిన్హ ఫిరి భవను న దేఖా ఆఈ ॥
చిత్రకేతు కర ఘరు ఉన ఘాలా। కనకకసిపు కర పుని అస హాలా ॥
నారద సిఖ జే సునహిం నర నారీ। అవసి హోహిం తజి భవను భిఖారీ ॥
మన కపటీ తన సజ్జన చీన్హా। ఆపు సరిస సబహీ చహ కీన్హా ॥
తేహి కేం బచన మాని బిస్వాసా। తుమ్హ చాహహు పతి సహజ ఉదాసా ॥
నిర్గున నిలజ కుబేష కపాలీ। అకుల అగేహ దిగంబర బ్యాలీ ॥
కహహు కవన సుఖు అస బరు పాఏఁ। భల భూలిహు ఠగ కే బౌరాఏఁ ॥
పంచ కహేం సివఁ సతీ బిబాహీ। పుని అవడేరి మరాఏన్హి తాహీ ॥

దో. అబ సుఖ సోవత సోచు నహి భీఖ మాగి భవ ఖాహిం।
సహజ ఏకాకిన్హ కే భవన కబహుఁ కి నారి ఖటాహిమ్ ॥ 79 ॥

అజహూఁ మానహు కహా హమారా। హమ తుమ్హ కహుఁ బరు నీక బిచారా ॥
అతి సుందర సుచి సుఖద సుసీలా। గావహిం బేద జాసు జస లీలా ॥
దూషన రహిత సకల గున రాసీ। శ్రీపతి పుర బైకుంఠ నివాసీ ॥
అస బరు తుమ్హహి మిలాఉబ ఆనీ। సునత బిహసి కహ బచన భవానీ ॥
సత్య కహేహు గిరిభవ తను ఏహా। హఠ న ఛూట ఛూటై బరు దేహా ॥
కనకు పుని పషాన తేం హోఈ। జారేహుఁ సహజు న పరిహర సోఈ ॥
నారద బచన న మైం పరిహరూఁ। బసు భవను ఉజరు నహిం డరూఁ ॥
గుర కేం బచన ప్రతీతి న జేహీ। సపనేహుఁ సుగమ న సుఖ సిధి తేహీ ॥

దో. మహాదేవ అవగున భవన బిష్ను సకల గున ధామ।
జేహి కర మను రమ జాహి సన తేహి తేహీ సన కామ ॥ 80 ॥

జౌం తుమ్హ మిలతేహు ప్రథమ మునీసా। సునతిఉఁ సిఖ తుమ్హారి ధరి సీసా ॥
అబ మైం జన్ము సంభు హిత హారా। కో గున దూషన కరై బిచారా ॥
జౌం తుమ్హరే హఠ హృదయఁ బిసేషీ। రహి న జాఇ బిను కిఏఁ బరేషీ ॥
తౌ కౌతుకిఅన్హ ఆలసు నాహీం। బర కన్యా అనేక జగ మాహీమ్ ॥
జన్మ కోటి లగి రగర హమారీ। బరుఁ సంభు న త రహుఁ కుఆరీ ॥
తజుఁ న నారద కర ఉపదేసూ। ఆపు కహహి సత బార మహేసూ ॥
మైం పా పరుఁ కహి జగదంబా। తుమ్హ గృహ గవనహు భయు బిలంబా ॥
దేఖి ప్రేము బోలే ముని గ్యానీ। జయ జయ జగదంబికే భవానీ ॥

దో. తుమ్హ మాయా భగవాన సివ సకల జగత పితు మాతు।
నాఇ చరన సిర ముని చలే పుని పుని హరషత గాతు ॥ 81 ॥

జాఇ మునిన్హ హిమవంతు పఠాఏ। కరి బినతీ గిరజహిం గృహ ల్యాఏ ॥
బహురి సప్తరిషి సివ పహిం జాఈ। కథా ఉమా కై సకల సునాఈ ॥
భే మగన సివ సునత సనేహా। హరషి సప్తరిషి గవనే గేహా ॥
మను థిర కరి తబ సంభు సుజానా। లగే కరన రఘునాయక ధ్యానా ॥
తారకు అసుర భయు తేహి కాలా। భుజ ప్రతాప బల తేజ బిసాలా ॥
తేంహి సబ లోక లోకపతి జీతే। భే దేవ సుఖ సంపతి రీతే ॥
అజర అమర సో జీతి న జాఈ। హారే సుర కరి బిబిధ లరాఈ ॥
తబ బిరంచి సన జాఇ పుకారే। దేఖే బిధి సబ దేవ దుఖారే ॥

దో. సబ సన కహా బుఝాఇ బిధి దనుజ నిధన తబ హోఇ।
సంభు సుక్ర సంభూత సుత ఏహి జీతి రన సోఇ ॥ 82 ॥

మోర కహా సుని కరహు ఉపాఈ। హోఇహి ఈస్వర కరిహి సహాఈ ॥
సతీం జో తజీ దచ్ఛ మఖ దేహా। జనమీ జాఇ హిమాచల గేహా ॥
తేహిం తపు కీన్హ సంభు పతి లాగీ। సివ సమాధి బైఠే సబు త్యాగీ ॥
జదపి అహి అసమంజస భారీ। తదపి బాత ఏక సునహు హమారీ ॥
పఠవహు కాము జాఇ సివ పాహీం। కరై ఛోభు సంకర మన మాహీమ్ ॥
తబ హమ జాఇ సివహి సిర నాఈ। కరవాఉబ బిబాహు బరిఆఈ ॥
ఏహి బిధి భలేహి దేవహిత హోఈ। మర అతి నీక కహి సబు కోఈ ॥
అస్తుతి సురన్హ కీన్హి అతి హేతూ। ప్రగటేఉ బిషమబాన ఝషకేతూ ॥

దో. సురన్హ కహీం నిజ బిపతి సబ సుని మన కీన్హ బిచార।
సంభు బిరోధ న కుసల మోహి బిహసి కహేఉ అస మార ॥ 83 ॥

తదపి కరబ మైం కాజు తుమ్హారా। శ్రుతి కహ పరమ ధరమ ఉపకారా ॥
పర హిత లాగి తజి జో దేహీ। సంతత సంత ప్రసంసహిం తేహీ ॥
అస కహి చలేఉ సబహి సిరు నాఈ। సుమన ధనుష కర సహిత సహాఈ ॥
చలత మార అస హృదయఁ బిచారా। సివ బిరోధ ధ్రువ మరను హమారా ॥
తబ ఆపన ప్రభాఉ బిస్తారా। నిజ బస కీన్హ సకల సంసారా ॥
కోపేఉ జబహి బారిచరకేతూ। ఛన మహుఁ మిటే సకల శ్రుతి సేతూ ॥
బ్రహ్మచర్జ బ్రత సంజమ నానా। ధీరజ ధరమ గ్యాన బిగ్యానా ॥
సదాచార జప జోగ బిరాగా। సభయ బిబేక కటకు సబ భాగా ॥

ఛం. భాగేఉ బిబేక సహాయ సహిత సో సుభట సంజుగ మహి మురే।
సదగ్రంథ పర్బత కందరన్హి మహుఁ జాఇ తేహి అవసర దురే ॥
హోనిహార కా కరతార కో రఖవార జగ ఖరభరు పరా।
దుఇ మాథ కేహి రతినాథ జేహి కహుఁ కోఽపి కర ధను సరు ధరా ॥

దో. జే సజీవ జగ అచర చర నారి పురుష అస నామ।
తే నిజ నిజ మరజాద తజి భే సకల బస కామ ॥ 84 ॥

సబ కే హృదయఁ మదన అభిలాషా। లతా నిహారి నవహిం తరు సాఖా ॥
నదీం ఉమగి అంబుధి కహుఁ ధాఈ। సంగమ కరహిం తలావ తలాఈ ॥
జహఁ అసి దసా జడ఼న్హ కై బరనీ। కో కహి సకి సచేతన కరనీ ॥
పసు పచ్ఛీ నభ జల థలచారీ। భే కామబస సమయ బిసారీ ॥
మదన అంధ బ్యాకుల సబ లోకా। నిసి దిను నహిం అవలోకహిం కోకా ॥
దేవ దనుజ నర కింనర బ్యాలా। ప్రేత పిసాచ భూత బేతాలా ॥
ఇన్హ కై దసా న కహేఉఁ బఖానీ। సదా కామ కే చేరే జానీ ॥
సిద్ధ బిరక్త మహాముని జోగీ। తేపి కామబస భే బియోగీ ॥

ఛం. భే కామబస జోగీస తాపస పావఁరన్హి కీ కో కహై।
దేఖహిం చరాచర నారిమయ జే బ్రహ్మమయ దేఖత రహే ॥
అబలా బిలోకహిం పురుషమయ జగు పురుష సబ అబలామయం।
దుఇ దండ భరి బ్రహ్మాండ భీతర కామకృత కౌతుక అయమ్ ॥

సో. ధరీ న కాహూఁ ధిర సబకే మన మనసిజ హరే।
జే రాఖే రఘుబీర తే ఉబరే తేహి కాల మహుఁ ॥ 85 ॥

ఉభయ ఘరీ అస కౌతుక భయూ। జౌ లగి కాము సంభు పహిం గయూ ॥
సివహి బిలోకి ససంకేఉ మారూ। భయు జథాథితి సబు సంసారూ ॥
భే తురత సబ జీవ సుఖారే। జిమి మద ఉతరి గేఁ మతవారే ॥
రుద్రహి దేఖి మదన భయ మానా। దురాధరష దుర్గమ భగవానా ॥
ఫిరత లాజ కఛు కరి నహిం జాఈ। మరను ఠాని మన రచేసి ఉపాఈ ॥
ప్రగటేసి తురత రుచిర రితురాజా। కుసుమిత నవ తరు రాజి బిరాజా ॥
బన ఉపబన బాపికా తడ఼ఆగా। పరమ సుభగ సబ దిసా బిభాగా ॥
జహఁ తహఁ జను ఉమగత అనురాగా। దేఖి ముఏహుఁ మన మనసిజ జాగా ॥

ఛం. జాగి మనోభవ ముఏహుఁ మన బన సుభగతా న పరై కహీ।
సీతల సుగంధ సుమంద మారుత మదన అనల సఖా సహీ ॥
బికసే సరన్హి బహు కంజ గుంజత పుంజ మంజుల మధుకరా।
కలహంస పిక సుక సరస రవ కరి గాన నాచహిం అపఛరా ॥

దో. సకల కలా కరి కోటి బిధి హారేఉ సేన సమేత।
చలీ న అచల సమాధి సివ కోపేఉ హృదయనికేత ॥ 86 ॥

దేఖి రసాల బిటప బర సాఖా। తేహి పర చఢ఼ఏఉ మదను మన మాఖా ॥
సుమన చాప నిజ సర సంధానే। అతి రిస తాకి శ్రవన లగి తానే ॥
ఛాడ఼ఏ బిషమ బిసిఖ ఉర లాగే। ఛుటి సమాధి సంభు తబ జాగే ॥
భయు ఈస మన ఛోభు బిసేషీ। నయన ఉఘారి సకల దిసి దేఖీ ॥
సౌరభ పల్లవ మదను బిలోకా। భయు కోపు కంపేఉ త్రైలోకా ॥
తబ సివఁ తీసర నయన ఉఘారా। చితవత కాము భయు జరి ఛారా ॥
హాహాకార భయు జగ భారీ। డరపే సుర భే అసుర సుఖారీ ॥
సముఝి కామసుఖు సోచహిం భోగీ। భే అకంటక సాధక జోగీ ॥

ఛం. జోగి అకంటక భే పతి గతి సునత రతి మురుఛిత భీ।
రోదతి బదతి బహు భాఁతి కరునా కరతి సంకర పహిం గీ।
అతి ప్రేమ కరి బినతీ బిబిధ బిధి జోరి కర సన్ముఖ రహీ।
ప్రభు ఆసుతోష కృపాల సివ అబలా నిరఖి బోలే సహీ ॥

దో. అబ తేం రతి తవ నాథ కర హోఇహి నాము అనంగు।
బిను బపు బ్యాపిహి సబహి పుని సును నిజ మిలన ప్రసంగు ॥ 87 ॥

జబ జదుబంస కృష్న అవతారా। హోఇహి హరన మహా మహిభారా ॥
కృష్న తనయ హోఇహి పతి తోరా। బచను అన్యథా హోఇ న మోరా ॥
రతి గవనీ సుని సంకర బానీ। కథా అపర అబ కహుఁ బఖానీ ॥
దేవన్హ సమాచార సబ పాఏ। బ్రహ్మాదిక బైకుంఠ సిధాఏ ॥
సబ సుర బిష్ను బిరంచి సమేతా। గే జహాఁ సివ కృపానికేతా ॥
పృథక పృథక తిన్హ కీన్హి ప్రసంసా। భే ప్రసన్న చంద్ర అవతంసా ॥
బోలే కృపాసింధు బృషకేతూ। కహహు అమర ఆఏ కేహి హేతూ ॥
కహ బిధి తుమ్హ ప్రభు అంతరజామీ। తదపి భగతి బస బినవుఁ స్వామీ ॥

దో. సకల సురన్హ కే హృదయఁ అస సంకర పరమ ఉఛాహు।
నిజ నయనన్హి దేఖా చహహిం నాథ తుమ్హార బిబాహు ॥ 88 ॥

యహ ఉత్సవ దేఖిఅ భరి లోచన। సోఇ కఛు కరహు మదన మద మోచన।
కాము జారి రతి కహుఁ బరు దీన్హా। కృపాసింధు యహ అతి భల కీన్హా ॥
సాసతి కరి పుని కరహిం పస్AU। నాథ ప్రభున్హ కర సహజ సుభ్AU ॥
పారబతీం తపు కీన్హ అపారా। కరహు తాసు అబ అంగీకారా ॥
సుని బిధి బినయ సముఝి ప్రభు బానీ। ఐసేఇ హౌ కహా సుఖు మానీ ॥
తబ దేవన్హ దుందుభీం బజాఈం। బరషి సుమన జయ జయ సుర సాఈ ॥
అవసరు జాని సప్తరిషి ఆఏ। తురతహిం బిధి గిరిభవన పఠాఏ ॥
ప్రథమ గే జహఁ రహీ భవానీ। బోలే మధుర బచన ఛల సానీ ॥

దో. కహా హమార న సునేహు తబ నారద కేం ఉపదేస।
అబ భా ఝూఠ తుమ్హార పన జారేఉ కాము మహేస ॥ 89 ॥

మాసపారాయణ,తీసరా విశ్రామ
సుని బోలీం ముసకాఇ భవానీ। ఉచిత కహేహు మునిబర బిగ్యానీ ॥
తుమ్హరేం జాన కాము అబ జారా। అబ లగి సంభు రహే సబికారా ॥
హమరేం జాన సదా సివ జోగీ। అజ అనవద్య అకామ అభోగీ ॥
జౌం మైం సివ సేయే అస జానీ। ప్రీతి సమేత కర్మ మన బానీ ॥
తౌ హమార పన సునహు మునీసా। కరిహహిం సత్య కృపానిధి ఈసా ॥
తుమ్హ జో కహా హర జారేఉ మారా। సోఇ అతి బడ఼ అబిబేకు తుమ్హారా ॥
తాత అనల కర సహజ సుభ్AU। హిమ తేహి నికట జాఇ నహిం క్AU ॥
గేఁ సమీప సో అవసి నసాఈ। అసి మన్మథ మహేస కీ నాఈ ॥

దో. హియఁ హరషే ముని బచన సుని దేఖి ప్రీతి బిస్వాస ॥
చలే భవానిహి నాఇ సిర గే హిమాచల పాస ॥ 90 ॥

సబు ప్రసంగు గిరిపతిహి సునావా। మదన దహన సుని అతి దుఖు పావా ॥
బహురి కహేఉ రతి కర బరదానా। సుని హిమవంత బహుత సుఖు మానా ॥
హృదయఁ బిచారి సంభు ప్రభుతాఈ। సాదర మునిబర లిఏ బోలాఈ ॥
సుదిను సునఖతు సుఘరీ సోచాఈ। బేగి బేదబిధి లగన ధరాఈ ॥
పత్రీ సప్తరిషిన్హ సోఇ దీన్హీ। గహి పద బినయ హిమాచల కీన్హీ ॥
జాఇ బిధిహి దీన్హి సో పాతీ। బాచత ప్రీతి న హృదయఁ సమాతీ ॥
లగన బాచి అజ సబహి సునాఈ। హరషే ముని సబ సుర సముదాఈ ॥
సుమన బృష్టి నభ బాజన బాజే। మంగల కలస దసహుఁ దిసి సాజే ॥

దో. లగే సఁవారన సకల సుర బాహన బిబిధ బిమాన।
హోహి సగున మంగల సుభద కరహిం అపఛరా గాన ॥ 91 ॥

సివహి సంభు గన కరహిం సింగారా। జటా ముకుట అహి మౌరు సఁవారా ॥
కుండల కంకన పహిరే బ్యాలా। తన బిభూతి పట కేహరి ఛాలా ॥
ససి లలాట సుందర సిర గంగా। నయన తీని ఉపబీత భుజంగా ॥
గరల కంఠ ఉర నర సిర మాలా। అసివ బేష సివధామ కృపాలా ॥
కర త్రిసూల అరు డమరు బిరాజా। చలే బసహఁ చఢ఼ఇ బాజహిం బాజా ॥
దేఖి సివహి సురత్రియ ముసుకాహీం। బర లాయక దులహిని జగ నాహీమ్ ॥
బిష్ను బిరంచి ఆది సురబ్రాతా। చఢ఼ఇ చఢ఼ఇ బాహన చలే బరాతా ॥
సుర సమాజ సబ భాఁతి అనూపా। నహిం బరాత దూలహ అనురూపా ॥

దో. బిష్ను కహా అస బిహసి తబ బోలి సకల దిసిరాజ।
బిలగ బిలగ హోఇ చలహు సబ నిజ నిజ సహిత సమాజ ॥ 92 ॥

బర అనుహారి బరాత న భాఈ। హఁసీ కరైహహు పర పుర జాఈ ॥
బిష్ను బచన సుని సుర ముసకానే। నిజ నిజ సేన సహిత బిలగానే ॥
మనహీం మన మహేసు ముసుకాహీం। హరి కే బింగ్య బచన నహిం జాహీమ్ ॥
అతి ప్రియ బచన సునత ప్రియ కేరే। భృంగిహి ప్రేరి సకల గన టేరే ॥
సివ అనుసాసన సుని సబ ఆఏ। ప్రభు పద జలజ సీస తిన్హ నాఏ ॥
నానా బాహన నానా బేషా। బిహసే సివ సమాజ నిజ దేఖా ॥
కౌ ముఖహీన బిపుల ముఖ కాహూ। బిను పద కర కౌ బహు పద బాహూ ॥
బిపుల నయన కౌ నయన బిహీనా। రిష్టపుష్ట కౌ అతి తనఖీనా ॥

ఛం. తన ఖీన కౌ అతి పీన పావన కౌ అపావన గతి ధరేం।
భూషన కరాల కపాల కర సబ సద్య సోనిత తన భరేమ్ ॥
ఖర స్వాన సుఅర సృకాల ముఖ గన బేష అగనిత కో గనై।
బహు జినస ప్రేత పిసాచ జోగి జమాత బరనత నహిం బనై ॥

సో. నాచహిం గావహిం గీత పరమ తరంగీ భూత సబ।
దేఖత అతి బిపరీత బోలహిం బచన బిచిత్ర బిధి ॥ 93 ॥

జస దూలహు తసి బనీ బరాతా। కౌతుక బిబిధ హోహిం మగ జాతా ॥
ఇహాఁ హిమాచల రచేఉ బితానా। అతి బిచిత్ర నహిం జాఇ బఖానా ॥
సైల సకల జహఁ లగి జగ మాహీం। లఘు బిసాల నహిం బరని సిరాహీమ్ ॥
బన సాగర సబ నదీం తలావా। హిమగిరి సబ కహుఁ నేవత పఠావా ॥
కామరూప సుందర తన ధారీ। సహిత సమాజ సహిత బర నారీ ॥
గే సకల తుహినాచల గేహా। గావహిం మంగల సహిత సనేహా ॥
ప్రథమహిం గిరి బహు గృహ సఁవరాఏ। జథాజోగు తహఁ తహఁ సబ ఛాఏ ॥
పుర సోభా అవలోకి సుహాఈ। లాగి లఘు బిరంచి నిపునాఈ ॥

ఛం. లఘు లాగ బిధి కీ నిపునతా అవలోకి పుర సోభా సహీ।
బన బాగ కూప తడ఼ఆగ సరితా సుభగ సబ సక కో కహీ ॥
మంగల బిపుల తోరన పతాకా కేతు గృహ గృహ సోహహీమ్ ॥
బనితా పురుష సుందర చతుర ఛబి దేఖి ముని మన మోహహీమ్ ॥

దో. జగదంబా జహఁ అవతరీ సో పురు బరని కి జాఇ।
రిద్ధి సిద్ధి సంపత్తి సుఖ నిత నూతన అధికాఇ ॥ 94 ॥

నగర నికట బరాత సుని ఆఈ। పుర ఖరభరు సోభా అధికాఈ ॥
కరి బనావ సజి బాహన నానా। చలే లేన సాదర అగవానా ॥
హియఁ హరషే సుర సేన నిహారీ। హరిహి దేఖి అతి భే సుఖారీ ॥
సివ సమాజ జబ దేఖన లాగే। బిడరి చలే బాహన సబ భాగే ॥
ధరి ధీరజు తహఁ రహే సయానే। బాలక సబ లై జీవ పరానే ॥
గేఁ భవన పూఛహిం పితు మాతా। కహహిం బచన భయ కంపిత గాతా ॥
కహిఅ కాహ కహి జాఇ న బాతా। జమ కర ధార కిధౌం బరిఆతా ॥
బరు బౌరాహ బసహఁ అసవారా। బ్యాల కపాల బిభూషన ఛారా ॥

ఛం. తన ఛార బ్యాల కపాల భూషన నగన జటిల భయంకరా।
సఁగ భూత ప్రేత పిసాచ జోగిని బికట ముఖ రజనీచరా ॥
జో జిఅత రహిహి బరాత దేఖత పున్య బడ఼ తేహి కర సహీ।
దేఖిహి సో ఉమా బిబాహు ఘర ఘర బాత అసి లరికన్హ కహీ ॥

దో. సముఝి మహేస సమాజ సబ జనని జనక ముసుకాహిం।
బాల బుఝాఏ బిబిధ బిధి నిడర హోహు డరు నాహిమ్ ॥ 95 ॥

లై అగవాన బరాతహి ఆఏ। దిఏ సబహి జనవాస సుహాఏ ॥
మైనాఁ సుభ ఆరతీ సఁవారీ। సంగ సుమంగల గావహిం నారీ ॥
కంచన థార సోహ బర పానీ। పరిఛన చలీ హరహి హరషానీ ॥
బికట బేష రుద్రహి జబ దేఖా। అబలన్హ ఉర భయ భయు బిసేషా ॥
భాగి భవన పైఠీం అతి త్రాసా। గే మహేసు జహాఁ జనవాసా ॥
మైనా హృదయఁ భయు దుఖు భారీ। లీన్హీ బోలి గిరీసకుమారీ ॥
అధిక సనేహఁ గోద బైఠారీ। స్యామ సరోజ నయన భరే బారీ ॥
జేహిం బిధి తుమ్హహి రూపు అస దీన్హా। తేహిం జడ఼ బరు బాఉర కస కీన్హా ॥

ఛం. కస కీన్హ బరు బౌరాహ బిధి జేహిం తుమ్హహి సుందరతా దీ।
జో ఫలు చహిఅ సురతరుహిం సో బరబస బబూరహిం లాగీ ॥
తుమ్హ సహిత గిరి తేం గిరౌం పావక జరౌం జలనిధి మహుఁ పరౌమ్ ॥
ఘరు జాఉ అపజసు హౌ జగ జీవత బిబాహు న హౌం కరౌమ్ ॥

దో. భీ బికల అబలా సకల దుఖిత దేఖి గిరినారి।
కరి బిలాపు రోదతి బదతి సుతా సనేహు సఁభారి ॥ 96 ॥

నారద కర మైం కాహ బిగారా। భవను మోర జిన్హ బసత ఉజారా ॥
అస ఉపదేసు ఉమహి జిన్హ దీన్హా। బౌరే బరహి లగి తపు కీన్హా ॥
సాచేహుఁ ఉన్హ కే మోహ న మాయా। ఉదాసీన ధను ధాము న జాయా ॥
పర ఘర ఘాలక లాజ న భీరా। బాఝఁ కి జాన ప్రసవ కైం పీరా ॥
జననిహి బికల బిలోకి భవానీ। బోలీ జుత బిబేక మృదు బానీ ॥
అస బిచారి సోచహి మతి మాతా। సో న టరి జో రచి బిధాతా ॥
కరమ లిఖా జౌ బాఉర నాహూ। తౌ కత దోసు లగాఇఅ కాహూ ॥

తుమ్హ సన మిటహిం కి బిధి కే అంకా। మాతు బ్యర్థ జని లేహు కలంకా ॥

ఛం. జని లేహు మాతు కలంకు కరునా పరిహరహు అవసర నహీం।
దుఖు సుఖు జో లిఖా లిలార హమరేం జాబ జహఁ పాఉబ తహీమ్ ॥
సుని ఉమా బచన బినీత కోమల సకల అబలా సోచహీమ్ ॥
బహు భాఁతి బిధిహి లగాఇ దూషన నయన బారి బిమోచహీమ్ ॥

దో. తేహి అవసర నారద సహిత అరు రిషి సప్త సమేత।
సమాచార సుని తుహినగిరి గవనే తురత నికేత ॥ 97 ॥

తబ నారద సబహి సముఝావా। పూరుబ కథాప్రసంగు సునావా ॥
మయనా సత్య సునహు మమ బానీ। జగదంబా తవ సుతా భవానీ ॥
అజా అనాది సక్తి అబినాసిని। సదా సంభు అరధంగ నివాసిని ॥
జగ సంభవ పాలన లయ కారిని। నిజ ఇచ్ఛా లీలా బపు ధారిని ॥
జనమీం ప్రథమ దచ్ఛ గృహ జాఈ। నాము సతీ సుందర తను పాఈ ॥
తహఁహుఁ సతీ సంకరహి బిబాహీం। కథా ప్రసిద్ధ సకల జగ మాహీమ్ ॥
ఏక బార ఆవత సివ సంగా। దేఖేఉ రఘుకుల కమల పతంగా ॥
భయు మోహు సివ కహా న కీన్హా। భ్రమ బస బేషు సీయ కర లీన్హా ॥

ఛం. సియ బేషు సతీ జో కీన్హ తేహి అపరాధ సంకర పరిహరీం।
హర బిరహఁ జాఇ బహోరి పితు కేం జగ్య జోగానల జరీమ్ ॥
అబ జనమి తుమ్హరే భవన నిజ పతి లాగి దారున తపు కియా।
అస జాని సంసయ తజహు గిరిజా సర్బదా సంకర ప్రియా ॥

దో. సుని నారద కే బచన తబ సబ కర మిటా బిషాద।
ఛన మహుఁ బ్యాపేఉ సకల పుర ఘర ఘర యహ సంబాద ॥ 98 ॥

తబ మయనా హిమవంతు అనందే। పుని పుని పారబతీ పద బందే ॥
నారి పురుష సిసు జుబా సయానే। నగర లోగ సబ అతి హరషానే ॥
లగే హోన పుర మంగలగానా। సజే సబహి హాటక ఘట నానా ॥
భాఁతి అనేక భీ జేవరానా। సూపసాస్త్ర జస కఛు బ్యవహారా ॥
సో జేవనార కి జాఇ బఖానీ। బసహిం భవన జేహిం మాతు భవానీ ॥
సాదర బోలే సకల బరాతీ। బిష్ను బిరంచి దేవ సబ జాతీ ॥
బిబిధి పాఁతి బైఠీ జేవనారా। లాగే పరుసన నిపున సుఆరా ॥
నారిబృంద సుర జేవఁత జానీ। లగీం దేన గారీం మృదు బానీ ॥

ఛం. గారీం మధుర స్వర దేహిం సుందరి బింగ్య బచన సునావహీం।
భోజను కరహిం సుర అతి బిలంబు బినోదు సుని సచు పావహీమ్ ॥
జేవఁత జో బఢ఼యో అనందు సో ముఖ కోటిహూఁ న పరై కహ్యో।
అచవాఁఇ దీన్హే పాన గవనే బాస జహఁ జాకో రహ్యో ॥

దో. బహురి మునిన్హ హిమవంత కహుఁ లగన సునాఈ ఆఇ।
సమయ బిలోకి బిబాహ కర పఠే దేవ బోలాఇ ॥ 99 ॥

బోలి సకల సుర సాదర లీన్హే। సబహి జథోచిత ఆసన దీన్హే ॥
బేదీ బేద బిధాన సఁవారీ। సుభగ సుమంగల గావహిం నారీ ॥
సింఘాసను అతి దిబ్య సుహావా। జాఇ న బరని బిరంచి బనావా ॥
బైఠే సివ బిప్రన్హ సిరు నాఈ। హృదయఁ సుమిరి నిజ ప్రభు రఘురాఈ ॥
బహురి మునీసన్హ ఉమా బోలాఈ। కరి సింగారు సఖీం లై ఆఈ ॥
దేఖత రూపు సకల సుర మోహే। బరనై ఛబి అస జగ కబి కో హై ॥
జగదంబికా జాని భవ భామా। సురన్హ మనహిం మన కీన్హ ప్రనామా ॥
సుందరతా మరజాద భవానీ। జాఇ న కోటిహుఁ బదన బఖానీ ॥

ఛం. కోటిహుఁ బదన నహిం బనై బరనత జగ జనని సోభా మహా।
సకుచహిం కహత శ్రుతి సేష సారద మందమతి తులసీ కహా ॥
ఛబిఖాని మాతు భవాని గవనీ మధ్య మండప సివ జహాఁ ॥
అవలోకి సకహిం న సకుచ పతి పద కమల మను మధుకరు తహాఁ ॥

దో. ముని అనుసాసన గనపతిహి పూజేఉ సంభు భవాని।

కౌ సుని సంసయ కరై జని సుర అనాది జియఁ జాని ॥ 100 ॥

జసి బిబాహ కై బిధి శ్రుతి గాఈ। మహామునిన్హ సో సబ కరవాఈ ॥
గహి గిరీస కుస కన్యా పానీ। భవహి సమరపీం జాని భవానీ ॥
పానిగ్రహన జబ కీన్హ మహేసా। హింయఁ హరషే తబ సకల సురేసా ॥
బేద మంత్ర మునిబర ఉచ్చరహీం। జయ జయ జయ సంకర సుర కరహీమ్ ॥
బాజహిం బాజన బిబిధ బిధానా। సుమనబృష్టి నభ భై బిధి నానా ॥
హర గిరిజా కర భయు బిబాహూ। సకల భువన భరి రహా ఉఛాహూ ॥
దాసీం దాస తురగ రథ నాగా। ధేను బసన మని బస్తు బిభాగా ॥
అన్న కనకభాజన భరి జానా। దాఇజ దీన్హ న జాఇ బఖానా ॥

ఛం. దాఇజ దియో బహు భాఁతి పుని కర జోరి హిమభూధర కహ్యో।
కా దేఉఁ పూరనకామ సంకర చరన పంకజ గహి రహ్యో ॥
సివఁ కృపాసాగర ససుర కర సంతోషు సబ భాఁతిహిం కియో।
పుని గహే పద పాథోజ మయనాఁ ప్రేమ పరిపూరన హియో ॥

దో. నాథ ఉమా మన ప్రాన సమ గృహకింకరీ కరేహు।
ఛమేహు సకల అపరాధ అబ హోఇ ప్రసన్న బరు దేహు ॥ 101 ॥

బహు బిధి సంభు సాస సముఝాఈ। గవనీ భవన చరన సిరు నాఈ ॥
జననీం ఉమా బోలి తబ లీన్హీ। లై ఉఛంగ సుందర సిఖ దీన్హీ ॥
కరేహు సదా సంకర పద పూజా। నారిధరము పతి దేఉ న దూజా ॥
బచన కహత భరే లోచన బారీ। బహురి లాఇ ఉర లీన్హి కుమారీ ॥
కత బిధి సృజీం నారి జగ మాహీం। పరాధీన సపనేహుఁ సుఖు నాహీమ్ ॥
భై అతి ప్రేమ బికల మహతారీ। ధీరజు కీన్హ కుసమయ బిచారీ ॥
పుని పుని మిలతి పరతి గహి చరనా। పరమ ప్రేమ కఛు జాఇ న బరనా ॥
సబ నారిన్హ మిలి భేటి భవానీ। జాఇ జనని ఉర పుని లపటానీ ॥

ఛం. జననిహి బహురి మిలి చలీ ఉచిత అసీస సబ కాహూఁ దీం।
ఫిరి ఫిరి బిలోకతి మాతు తన తబ సఖీం లై సివ పహిం గీ ॥
జాచక సకల సంతోషి సంకరు ఉమా సహిత భవన చలే।
సబ అమర హరషే సుమన బరషి నిసాన నభ బాజే భలే ॥

దో. చలే సంగ హిమవంతు తబ పహుఁచావన అతి హేతు।
బిబిధ భాఁతి పరితోషు కరి బిదా కీన్హ బృషకేతు ॥ 102 ॥

తురత భవన ఆఏ గిరిరాఈ। సకల సైల సర లిఏ బోలాఈ ॥
ఆదర దాన బినయ బహుమానా। సబ కర బిదా కీన్హ హిమవానా ॥
జబహిం సంభు కైలాసహిం ఆఏ। సుర సబ నిజ నిజ లోక సిధాఏ ॥
జగత మాతు పితు సంభు భవానీ। తేహీ సింగారు న కహుఁ బఖానీ ॥
కరహిం బిబిధ బిధి భోగ బిలాసా। గనన్హ సమేత బసహిం కైలాసా ॥
హర గిరిజా బిహార నిత నయూ। ఏహి బిధి బిపుల కాల చలి గయూ ॥
తబ జనమేఉ షటబదన కుమారా। తారకు అసుర సమర జేహిం మారా ॥
ఆగమ నిగమ ప్రసిద్ధ పురానా। షన్ముఖ జన్ము సకల జగ జానా ॥

ఛం. జగు జాన షన్ముఖ జన్ము కర్ము ప్రతాపు పురుషారథు మహా।
తేహి హేతు మైం బృషకేతు సుత కర చరిత సంఛేపహిం కహా ॥
యహ ఉమా సంగు బిబాహు జే నర నారి కహహిం జే గావహీం।
కల్యాన కాజ బిబాహ మంగల సర్బదా సుఖు పావహీమ్ ॥

దో. చరిత సింధు గిరిజా రమన బేద న పావహిం పారు।
బరనై తులసీదాసు కిమి అతి మతిమంద గవాఁరు ॥ 103 ॥

సంభు చరిత సుని సరస సుహావా। భరద్వాజ ముని అతి సుఖ పావా ॥
బహు లాలసా కథా పర బాఢ఼ఈ। నయనన్హి నీరు రోమావలి ఠాఢ఼ఈ ॥
ప్రేమ బిబస ముఖ ఆవ న బానీ। దసా దేఖి హరషే ముని గ్యానీ ॥
అహో ధన్య తవ జన్ము మునీసా। తుమ్హహి ప్రాన సమ ప్రియ గౌరీసా ॥
సివ పద కమల జిన్హహి రతి నాహీం। రామహి తే సపనేహుఁ న సోహాహీమ్ ॥
బిను ఛల బిస్వనాథ పద నేహూ। రామ భగత కర లచ్ఛన ఏహూ ॥
సివ సమ కో రఘుపతి బ్రతధారీ। బిను అఘ తజీ సతీ అసి నారీ ॥
పను కరి రఘుపతి భగతి దేఖాఈ। కో సివ సమ రామహి ప్రియ భాఈ ॥

దో. ప్రథమహిం మై కహి సివ చరిత బూఝా మరము తుమ్హార।
సుచి సేవక తుమ్హ రామ కే రహిత సమస్త బికార ॥ 104 ॥

మైం జానా తుమ్హార గున సీలా। కహుఁ సునహు అబ రఘుపతి లీలా ॥
సును ముని ఆజు సమాగమ తోరేం। కహి న జాఇ జస సుఖు మన మోరేమ్ ॥
రామ చరిత అతి అమిత మునిసా। కహి న సకహిం సత కోటి అహీసా ॥
తదపి జథాశ్రుత కహుఁ బఖానీ। సుమిరి గిరాపతి ప్రభు ధనుపానీ ॥
సారద దారునారి సమ స్వామీ। రాము సూత్రధర అంతరజామీ ॥
జేహి పర కృపా కరహిం జను జానీ। కబి ఉర అజిర నచావహిం బానీ ॥
ప్రనవుఁ సోఇ కృపాల రఘునాథా। బరనుఁ బిసద తాసు గున గాథా ॥
పరమ రమ్య గిరిబరు కైలాసూ। సదా జహాఁ సివ ఉమా నివాసూ ॥

దో. సిద్ధ తపోధన జోగిజన సూర కింనర మునిబృంద।
బసహిం తహాఁ సుకృతీ సకల సేవహిం సిబ సుఖకంద ॥ 105 ॥

హరి హర బిముఖ ధర్మ రతి నాహీం। తే నర తహఁ సపనేహుఁ నహిం జాహీమ్ ॥
తేహి గిరి పర బట బిటప బిసాలా। నిత నూతన సుందర సబ కాలా ॥
త్రిబిధ సమీర సుసీతలి ఛాయా। సివ బిశ్రామ బిటప శ్రుతి గాయా ॥
ఏక బార తేహి తర ప్రభు గయూ। తరు బిలోకి ఉర అతి సుఖు భయూ ॥
నిజ కర డాసి నాగరిపు ఛాలా। బైఠై సహజహిం సంభు కృపాలా ॥
కుంద ఇందు దర గౌర సరీరా। భుజ ప్రలంబ పరిధన మునిచీరా ॥
తరున అరున అంబుజ సమ చరనా। నఖ దుతి భగత హృదయ తమ హరనా ॥
భుజగ భూతి భూషన త్రిపురారీ। ఆనను సరద చంద ఛబి హారీ ॥

దో. జటా ముకుట సురసరిత సిర లోచన నలిన బిసాల।
నీలకంఠ లావన్యనిధి సోహ బాలబిధు భాల ॥ 106 ॥

బైఠే సోహ కామరిపు కైసేం। ధరేం సరీరు సాంతరసు జైసేమ్ ॥
పారబతీ భల అవసరు జానీ। గీ సంభు పహిం మాతు భవానీ ॥
జాని ప్రియా ఆదరు అతి కీన్హా। బామ భాగ ఆసను హర దీన్హా ॥
బైఠీం సివ సమీప హరషాఈ। పూరుబ జన్మ కథా చిత ఆఈ ॥
పతి హియఁ హేతు అధిక అనుమానీ। బిహసి ఉమా బోలీం ప్రియ బానీ ॥
కథా జో సకల లోక హితకారీ। సోఇ పూఛన చహ సైలకుమారీ ॥
బిస్వనాథ మమ నాథ పురారీ। త్రిభువన మహిమా బిదిత తుమ్హారీ ॥
చర అరు అచర నాగ నర దేవా। సకల కరహిం పద పంకజ సేవా ॥

దో. ప్రభు సమరథ సర్బగ్య సివ సకల కలా గున ధామ ॥
జోగ గ్యాన బైరాగ్య నిధి ప్రనత కలపతరు నామ ॥ 107 ॥

జౌం మో పర ప్రసన్న సుఖరాసీ। జానిఅ సత్య మోహి నిజ దాసీ ॥
తౌం ప్రభు హరహు మోర అగ్యానా। కహి రఘునాథ కథా బిధి నానా ॥
జాసు భవను సురతరు తర హోఈ। సహి కి దరిద్ర జనిత దుఖు సోఈ ॥
ససిభూషన అస హృదయఁ బిచారీ। హరహు నాథ మమ మతి భ్రమ భారీ ॥
ప్రభు జే ముని పరమారథబాదీ। కహహిం రామ కహుఁ బ్రహ్మ అనాదీ ॥
సేస సారదా బేద పురానా। సకల కరహిం రఘుపతి గున గానా ॥
తుమ్హ పుని రామ రామ దిన రాతీ। సాదర జపహు అనఁగ ఆరాతీ ॥
రాము సో అవధ నృపతి సుత సోఈ। కీ అజ అగున అలఖగతి కోఈ ॥

దో. జౌం నృప తనయ త బ్రహ్మ కిమి నారి బిరహఁ మతి భోరి।
దేఖ చరిత మహిమా సునత భ్రమతి బుద్ధి అతి మోరి ॥ 108 ॥

జౌం అనీహ బ్యాపక బిభు కోఊ। కబహు బుఝాఇ నాథ మోహి సోఊ ॥
అగ్య జాని రిస ఉర జని ధరహూ। జేహి బిధి మోహ మిటై సోఇ కరహూ ॥
మై బన దీఖి రామ ప్రభుతాఈ। అతి భయ బికల న తుమ్హహి సునాఈ ॥
తదపి మలిన మన బోధు న ఆవా। సో ఫలు భలీ భాఁతి హమ పావా ॥
అజహూఁ కఛు సంసు మన మోరే। కరహు కృపా బినవుఁ కర జోరేమ్ ॥
ప్రభు తబ మోహి బహు భాఁతి ప్రబోధా। నాథ సో సముఝి కరహు జని క్రోధా ॥
తబ కర అస బిమోహ అబ నాహీం। రామకథా పర రుచి మన మాహీమ్ ॥
కహహు పునీత రామ గున గాథా। భుజగరాజ భూషన సురనాథా ॥

దో. బందు పద ధరి ధరని సిరు బినయ కరుఁ కర జోరి।
బరనహు రఘుబర బిసద జసు శ్రుతి సిద్ధాంత నిచోరి ॥ 109 ॥

జదపి జోషితా నహిం అధికారీ। దాసీ మన క్రమ బచన తుమ్హారీ ॥
గూఢ఼ఉ తత్త్వ న సాధు దురావహిం। ఆరత అధికారీ జహఁ పావహిమ్ ॥
అతి ఆరతి పూఛుఁ సురరాయా। రఘుపతి కథా కహహు కరి దాయా ॥
ప్రథమ సో కారన కహహు బిచారీ। నిర్గున బ్రహ్మ సగున బపు ధారీ ॥
పుని ప్రభు కహహు రామ అవతారా। బాలచరిత పుని కహహు ఉదారా ॥
కహహు జథా జానకీ బిబాహీం। రాజ తజా సో దూషన కాహీమ్ ॥
బన బసి కీన్హే చరిత అపారా। కహహు నాథ జిమి రావన మారా ॥
రాజ బైఠి కీన్హీం బహు లీలా। సకల కహహు సంకర సుఖలీలా ॥

దో. బహురి కహహు కరునాయతన కీన్హ జో అచరజ రామ।
ప్రజా సహిత రఘుబంసమని కిమి గవనే నిజ ధామ ॥ 110 ॥

పుని ప్రభు కహహు సో తత్త్వ బఖానీ। జేహిం బిగ్యాన మగన ముని గ్యానీ ॥
భగతి గ్యాన బిగ్యాన బిరాగా। పుని సబ బరనహు సహిత బిభాగా ॥
ఔరు రామ రహస్య అనేకా। కహహు నాథ అతి బిమల బిబేకా ॥
జో ప్రభు మైం పూఛా నహి హోఈ। సౌ దయాల రాఖహు జని గోఈ ॥
తుమ్హ త్రిభువన గుర బేద బఖానా। ఆన జీవ పాఁవర కా జానా ॥
ప్రస్న ఉమా కై సహజ సుహాఈ। ఛల బిహీన సుని సివ మన భాఈ ॥
హర హియఁ రామచరిత సబ ఆఏ। ప్రేమ పులక లోచన జల ఛాఏ ॥
శ్రీరఘునాథ రూప ఉర ఆవా। పరమానంద అమిత సుఖ పావా ॥

దో. మగన ధ్యానరస దండ జుగ పుని మన బాహేర కీన్హ।
రఘుపతి చరిత మహేస తబ హరషిత బరనై లీన్హ ॥ 111 ॥

ఝూఠేఉ సత్య జాహి బిను జానేం। జిమి భుజంగ బిను రజు పహిచానేమ్ ॥
జేహి జానేం జగ జాఇ హేరాఈ। జాగేం జథా సపన భ్రమ జాఈ ॥
బందుఁ బాలరూప సోఈ రామూ। సబ సిధి సులభ జపత జిసు నామూ ॥
మంగల భవన అమంగల హారీ। ద్రవు సో దసరథ అజిర బిహారీ ॥
కరి ప్రనామ రామహి త్రిపురారీ। హరషి సుధా సమ గిరా ఉచారీ ॥
ధన్య ధన్య గిరిరాజకుమారీ। తుమ్హ సమాన నహిం కౌ ఉపకారీ ॥
పూఁఛేహు రఘుపతి కథా ప్రసంగా। సకల లోక జగ పావని గంగా ॥
తుమ్హ రఘుబీర చరన అనురాగీ। కీన్హహు ప్రస్న జగత హిత లాగీ ॥

దో. రామకృపా తేం పారబతి సపనేహుఁ తవ మన మాహిం।
సోక మోహ సందేహ భ్రమ మమ బిచార కఛు నాహిమ్ ॥ 112 ॥

తదపి అసంకా కీన్హిహు సోఈ। కహత సునత సబ కర హిత హోఈ ॥
జిన్హ హరి కథా సునీ నహిం కానా। శ్రవన రంధ్ర అహిభవన సమానా ॥
నయనన్హి సంత దరస నహిం దేఖా। లోచన మోరపంఖ కర లేఖా ॥
తే సిర కటు తుంబరి సమతూలా। జే న నమత హరి గుర పద మూలా ॥
జిన్హ హరిభగతి హృదయఁ నహిం ఆనీ। జీవత సవ సమాన తేఇ ప్రానీ ॥
జో నహిం కరి రామ గున గానా। జీహ సో దాదుర జీహ సమానా ॥
కులిస కఠోర నిఠుర సోఇ ఛాతీ। సుని హరిచరిత న జో హరషాతీ ॥
గిరిజా సునహు రామ కై లీలా। సుర హిత దనుజ బిమోహనసీలా ॥

దో. రామకథా సురధేను సమ సేవత సబ సుఖ దాని।
సతసమాజ సురలోక సబ కో న సునై అస జాని ॥ 113 ॥

రామకథా సుందర కర తారీ। సంసయ బిహగ ఉడావనిహారీ ॥
రామకథా కలి బిటప కుఠారీ। సాదర సును గిరిరాజకుమారీ ॥
రామ నామ గున చరిత సుహాఏ। జనమ కరమ అగనిత శ్రుతి గాఏ ॥
జథా అనంత రామ భగవానా। తథా కథా కీరతి గున నానా ॥
తదపి జథా శ్రుత జసి మతి మోరీ। కహిహుఁ దేఖి ప్రీతి అతి తోరీ ॥
ఉమా ప్రస్న తవ సహజ సుహాఈ। సుఖద సంతసంమత మోహి భాఈ ॥
ఏక బాత నహి మోహి సోహానీ। జదపి మోహ బస కహేహు భవానీ ॥
తుమ జో కహా రామ కౌ ఆనా। జేహి శ్రుతి గావ ధరహిం ముని ధ్యానా ॥

దో. కహహి సునహి అస అధమ నర గ్రసే జే మోహ పిసాచ।
పాషండీ హరి పద బిముఖ జానహిం ఝూఠ న సాచ ॥ 114 ॥

అగ్య అకోబిద అంధ అభాగీ। కాఈ బిషయ ముకర మన లాగీ ॥
లంపట కపటీ కుటిల బిసేషీ। సపనేహుఁ సంతసభా నహిం దేఖీ ॥
కహహిం తే బేద అసంమత బానీ। జిన్హ కేం సూఝ లాభు నహిం హానీ ॥
ముకర మలిన అరు నయన బిహీనా। రామ రూప దేఖహిం కిమి దీనా ॥
జిన్హ కేం అగున న సగున బిబేకా। జల్పహిం కల్పిత బచన అనేకా ॥
హరిమాయా బస జగత భ్రమాహీం। తిన్హహి కహత కఛు అఘటిత నాహీమ్ ॥
బాతుల భూత బిబస మతవారే। తే నహిం బోలహిం బచన బిచారే ॥
జిన్హ కృత మహామోహ మద పానా। తిన్ కర కహా కరిఅ నహిం కానా ॥

సో. అస నిజ హృదయఁ బిచారి తజు సంసయ భజు రామ పద।
సును గిరిరాజ కుమారి భ్రమ తమ రబి కర బచన మమ ॥ 115 ॥

సగునహి అగునహి నహిం కఛు భేదా। గావహిం ముని పురాన బుధ బేదా ॥
అగున అరుప అలఖ అజ జోఈ। భగత ప్రేమ బస సగున సో హోఈ ॥
జో గున రహిత సగున సోఇ కైసేం। జలు హిమ ఉపల బిలగ నహిం జైసేమ్ ॥
జాసు నామ భ్రమ తిమిర పతంగా। తేహి కిమి కహిఅ బిమోహ ప్రసంగా ॥
రామ సచ్చిదానంద దినేసా। నహిం తహఁ మోహ నిసా లవలేసా ॥
సహజ ప్రకాసరుప భగవానా। నహిం తహఁ పుని బిగ్యాన బిహానా ॥
హరష బిషాద గ్యాన అగ్యానా। జీవ ధర్మ అహమితి అభిమానా ॥
రామ బ్రహ్మ బ్యాపక జగ జానా। పరమానంద పరేస పురానా ॥

దో. పురుష ప్రసిద్ధ ప్రకాస నిధి ప్రగట పరావర నాథ ॥
రఘుకులమని మమ స్వామి సోఇ కహి సివఁ నాయు మాథ ॥ 116 ॥

నిజ భ్రమ నహిం సముఝహిం అగ్యానీ। ప్రభు పర మోహ ధరహిం జడ఼ ప్రానీ ॥
జథా గగన ఘన పటల నిహారీ। ఝాఁపేఉ మాను కహహిం కుబిచారీ ॥
చితవ జో లోచన అంగులి లాఏఁ। ప్రగట జుగల ససి తేహి కే భాఏఁ ॥
ఉమా రామ బిషిక అస మోహా। నభ తమ ధూమ ధూరి జిమి సోహా ॥
బిషయ కరన సుర జీవ సమేతా। సకల ఏక తేం ఏక సచేతా ॥
సబ కర పరమ ప్రకాసక జోఈ। రామ అనాది అవధపతి సోఈ ॥
జగత ప్రకాస్య ప్రకాసక రామూ। మాయాధీస గ్యాన గున ధామూ ॥
జాసు సత్యతా తేం జడ మాయా। భాస సత్య ఇవ మోహ సహాయా ॥

దో. రజత సీప మహుఁ మాస జిమి జథా భాను కర బారి।
జదపి మృషా తిహుఁ కాల సోఇ భ్రమ న సకి కౌ టారి ॥ 117 ॥

ఏహి బిధి జగ హరి ఆశ్రిత రహీ। జదపి అసత్య దేత దుఖ అహీ ॥
జౌం సపనేం సిర కాటై కోఈ। బిను జాగేం న దూరి దుఖ హోఈ ॥
జాసు కృపాఁ అస భ్రమ మిటి జాఈ। గిరిజా సోఇ కృపాల రఘురాఈ ॥
ఆది అంత కౌ జాసు న పావా। మతి అనుమాని నిగమ అస గావా ॥
బిను పద చలి సుని బిను కానా। కర బిను కరమ కరి బిధి నానా ॥
ఆనన రహిత సకల రస భోగీ। బిను బానీ బకతా బడ఼ జోగీ ॥
తను బిను పరస నయన బిను దేఖా। గ్రహి ఘ్రాన బిను బాస అసేషా ॥
అసి సబ భాఁతి అలౌకిక కరనీ। మహిమా జాసు జాఇ నహిం బరనీ ॥

దో. జేహి ఇమి గావహి బేద బుధ జాహి ధరహిం ముని ధ్యాన ॥
సోఇ దసరథ సుత భగత హిత కోసలపతి భగవాన ॥ 118 ॥

కాసీం మరత జంతు అవలోకీ। జాసు నామ బల కరుఁ బిసోకీ ॥
సోఇ ప్రభు మోర చరాచర స్వామీ। రఘుబర సబ ఉర అంతరజామీ ॥
బిబసహుఁ జాసు నామ నర కహహీం। జనమ అనేక రచిత అఘ దహహీమ్ ॥
సాదర సుమిరన జే నర కరహీం। భవ బారిధి గోపద ఇవ తరహీమ్ ॥
రామ సో పరమాతమా భవానీ। తహఁ భ్రమ అతి అబిహిత తవ బానీ ॥
అస సంసయ ఆనత ఉర మాహీం। గ్యాన బిరాగ సకల గున జాహీమ్ ॥
సుని సివ కే భ్రమ భంజన బచనా। మిటి గై సబ కుతరక కై రచనా ॥
భి రఘుపతి పద ప్రీతి ప్రతీతీ। దారున అసంభావనా బీతీ ॥

దో. పుని పుని ప్రభు పద కమల గహి జోరి పంకరుహ పాని।
బోలీ గిరిజా బచన బర మనహుఁ ప్రేమ రస సాని ॥ 119 ॥

ససి కర సమ సుని గిరా తుమ్హారీ। మిటా మోహ సరదాతప భారీ ॥
తుమ్హ కృపాల సబు సంసు హరేఊ। రామ స్వరుప జాని మోహి పరేఊ ॥
నాథ కృపాఁ అబ గయు బిషాదా। సుఖీ భయుఁ ప్రభు చరన ప్రసాదా ॥
అబ మోహి ఆపని కింకరి జానీ। జదపి సహజ జడ నారి అయానీ ॥
ప్రథమ జో మైం పూఛా సోఇ కహహూ। జౌం మో పర ప్రసన్న ప్రభు అహహూ ॥
రామ బ్రహ్మ చినమయ అబినాసీ। సర్బ రహిత సబ ఉర పుర బాసీ ॥
నాథ ధరేఉ నరతను కేహి హేతూ। మోహి సముఝాఇ కహహు బృషకేతూ ॥
ఉమా బచన సుని పరమ బినీతా। రామకథా పర ప్రీతి పునీతా ॥

దో. హిఁయఁ హరషే కామారి తబ సంకర సహజ సుజాన
బహు బిధి ఉమహి ప్రసంసి పుని బోలే కృపానిధాన ॥ 120(క) ॥

నవాన్హపారాయన,పహలా విశ్రామ
మాసపారాయణ, చౌథా విశ్రామ

సో. సును సుభ కథా భవాని రామచరితమానస బిమల।
కహా భుసుండి బఖాని సునా బిహగ నాయక గరుడ ॥ 120(ఖ) ॥

సో సంబాద ఉదార జేహి బిధి భా ఆగేం కహబ।
సునహు రామ అవతార చరిత పరమ సుందర అనఘ ॥ 120(గ) ॥

హరి గున నామ అపార కథా రూప అగనిత అమిత।
మైం నిజ మతి అనుసార కహుఁ ఉమా సాదర సునహు ॥ 120(ఘ ॥

సును గిరిజా హరిచరిత సుహాఏ। బిపుల బిసద నిగమాగమ గాఏ ॥
హరి అవతార హేతు జేహి హోఈ। ఇదమిత్థం కహి జాఇ న సోఈ ॥
రామ అతర్క్య బుద్ధి మన బానీ। మత హమార అస సునహి సయానీ ॥
తదపి సంత ముని బేద పురానా। జస కఛు కహహిం స్వమతి అనుమానా ॥
తస మైం సుముఖి సునావుఁ తోహీ। సముఝి పరి జస కారన మోహీ ॥
జబ జబ హోఇ ధరమ కై హానీ। బాఢహిం అసుర అధమ అభిమానీ ॥
కరహిం అనీతి జాఇ నహిం బరనీ। సీదహిం బిప్ర ధేను సుర ధరనీ ॥
తబ తబ ప్రభు ధరి బిబిధ సరీరా। హరహి కృపానిధి సజ్జన పీరా ॥

దో. అసుర మారి థాపహిం సురన్హ రాఖహిం నిజ శ్రుతి సేతు।
జగ బిస్తారహిం బిసద జస రామ జన్మ కర హేతు ॥ 121 ॥

సోఇ జస గాఇ భగత భవ తరహీం। కృపాసింధు జన హిత తను ధరహీమ్ ॥
రామ జనమ కే హేతు అనేకా। పరమ బిచిత్ర ఏక తేం ఏకా ॥
జనమ ఏక దుఇ కహుఁ బఖానీ। సావధాన సును సుమతి భవానీ ॥
ద్వారపాల హరి కే ప్రియ దోఊ। జయ అరు బిజయ జాన సబ కోఊ ॥
బిప్ర శ్రాప తేం దూను భాఈ। తామస అసుర దేహ తిన్హ పాఈ ॥
కనకకసిపు అరు హాటక లోచన। జగత బిదిత సురపతి మద మోచన ॥
బిజీ సమర బీర బిఖ్యాతా। ధరి బరాహ బపు ఏక నిపాతా ॥
హోఇ నరహరి దూసర పుని మారా। జన ప్రహలాద సుజస బిస్తారా ॥

దో. భే నిసాచర జాఇ తేఇ మహాబీర బలవాన।
కుంభకరన రావణ సుభట సుర బిజీ జగ జాన ॥ 122 ।

ముకుత న భే హతే భగవానా। తీని జనమ ద్విజ బచన ప్రవానా ॥
ఏక బార తిన్హ కే హిత లాగీ। ధరేఉ సరీర భగత అనురాగీ ॥
కస్యప అదితి తహాఁ పితు మాతా। దసరథ కౌసల్యా బిఖ్యాతా ॥
ఏక కలప ఏహి బిధి అవతారా। చరిత్ర పవిత్ర కిఏ సంసారా ॥
ఏక కలప సుర దేఖి దుఖారే। సమర జలంధర సన సబ హారే ॥
సంభు కీన్హ సంగ్రామ అపారా। దనుజ మహాబల మరి న మారా ॥
పరమ సతీ అసురాధిప నారీ। తేహి బల తాహి న జితహిం పురారీ ॥

దో. ఛల కరి టారేఉ తాసు బ్రత ప్రభు సుర కారజ కీన్హ ॥
జబ తేహి జానేఉ మరమ తబ శ్రాప కోప కరి దీన్హ ॥ 123 ॥

తాసు శ్రాప హరి దీన్హ ప్రమానా। కౌతుకనిధి కృపాల భగవానా ॥
తహాఁ జలంధర రావన భయూ। రన హతి రామ పరమ పద దయూ ॥
ఏక జనమ కర కారన ఏహా। జేహి లాగి రామ ధరీ నరదేహా ॥
ప్రతి అవతార కథా ప్రభు కేరీ। సును ముని బరనీ కబిన్హ ఘనేరీ ॥
నారద శ్రాప దీన్హ ఏక బారా। కలప ఏక తేహి లగి అవతారా ॥
గిరిజా చకిత భీ సుని బానీ। నారద బిష్నుభగత పుని గ్యాని ॥
కారన కవన శ్రాప ముని దీన్హా। కా అపరాధ రమాపతి కీన్హా ॥
యహ ప్రసంగ మోహి కహహు పురారీ। ముని మన మోహ ఆచరజ భారీ ॥

దో. బోలే బిహసి మహేస తబ గ్యానీ మూఢ఼ న కోఇ।
జేహి జస రఘుపతి కరహిం జబ సో తస తేహి ఛన హోఇ ॥ 124(క) ॥

సో. కహుఁ రామ గున గాథ భరద్వాజ సాదర సునహు।
భవ భంజన రఘునాథ భజు తులసీ తజి మాన మద ॥ 124(ఖ) ॥

హిమగిరి గుహా ఏక అతి పావని। బహ సమీప సురసరీ సుహావని ॥
ఆశ్రమ పరమ పునీత సుహావా। దేఖి దేవరిషి మన అతి భావా ॥
నిరఖి సైల సరి బిపిన బిభాగా। భయు రమాపతి పద అనురాగా ॥
సుమిరత హరిహి శ్రాప గతి బాధీ। సహజ బిమల మన లాగి సమాధీ ॥
ముని గతి దేఖి సురేస డేరానా। కామహి బోలి కీన్హ సమానా ॥
సహిత సహాయ జాహు మమ హేతూ। చకేఉ హరషి హియఁ జలచరకేతూ ॥
సునాసీర మన మహుఁ అసి త్రాసా। చహత దేవరిషి మమ పుర బాసా ॥
జే కామీ లోలుప జగ మాహీం। కుటిల కాక ఇవ సబహి డేరాహీమ్ ॥

దో. సుఖ హాడ఼ లై భాగ సఠ స్వాన నిరఖి మృగరాజ।
ఛీని లేఇ జని జాన జడ఼ తిమి సురపతిహి న లాజ ॥ 125 ॥

తేహి ఆశ్రమహిం మదన జబ గయూ। నిజ మాయాఁ బసంత నిరమయూ ॥
కుసుమిత బిబిధ బిటప బహురంగా। కూజహిం కోకిల గుంజహి భృంగా ॥
చలీ సుహావని త్రిబిధ బయారీ। కామ కృసాను బఢ఼ఆవనిహారీ ॥
రంభాదిక సురనారి నబీనా । సకల అసమసర కలా ప్రబీనా ॥
కరహిం గాన బహు తాన తరంగా। బహుబిధి క్రీడ఼హి పాని పతంగా ॥
దేఖి సహాయ మదన హరషానా। కీన్హేసి పుని ప్రపంచ బిధి నానా ॥
కామ కలా కఛు మునిహి న బ్యాపీ। నిజ భయఁ డరేఉ మనోభవ పాపీ ॥
సీమ కి చాఁపి సకి కౌ తాసు। బడ఼ రఖవార రమాపతి జాసూ ॥

దో. సహిత సహాయ సభీత అతి మాని హారి మన మైన।
గహేసి జాఇ ముని చరన తబ కహి సుఠి ఆరత బైన ॥ 126 ॥

భయు న నారద మన కఛు రోషా। కహి ప్రియ బచన కామ పరితోషా ॥
నాఇ చరన సిరు ఆయసు పాఈ। గయు మదన తబ సహిత సహాఈ ॥
ముని సుసీలతా ఆపని కరనీ। సురపతి సభాఁ జాఇ సబ బరనీ ॥
సుని సబ కేం మన అచరజు ఆవా। మునిహి ప్రసంసి హరిహి సిరు నావా ॥
తబ నారద గవనే సివ పాహీం। జితా కామ అహమితి మన మాహీమ్ ॥
మార చరిత సంకరహిం సునాఏ। అతిప్రియ జాని మహేస సిఖాఏ ॥
బార బార బినవుఁ ముని తోహీం। జిమి యహ కథా సునాయహు మోహీమ్ ॥
తిమి జని హరిహి సునావహు కబహూఁ। చలేహుఁ ప్రసంగ దురాఏడు తబహూఁ ॥

దో. సంభు దీన్హ ఉపదేస హిత నహిం నారదహి సోహాన।
భారద్వాజ కౌతుక సునహు హరి ఇచ్ఛా బలవాన ॥ 127 ॥

రామ కీన్హ చాహహిం సోఇ హోఈ। కరై అన్యథా అస నహిం కోఈ ॥
సంభు బచన ముని మన నహిం భాఏ। తబ బిరంచి కే లోక సిధాఏ ॥
ఏక బార కరతల బర బీనా। గావత హరి గున గాన ప్రబీనా ॥
ఛీరసింధు గవనే మునినాథా। జహఁ బస శ్రీనివాస శ్రుతిమాథా ॥
హరషి మిలే ఉఠి రమానికేతా। బైఠే ఆసన రిషిహి సమేతా ॥
బోలే బిహసి చరాచర రాయా। బహుతే దినన కీన్హి ముని దాయా ॥
కామ చరిత నారద సబ భాషే। జద్యపి ప్రథమ బరజి సివఁ రాఖే ॥
అతి ప్రచండ రఘుపతి కై మాయా। జేహి న మోహ అస కో జగ జాయా ॥

దో. రూఖ బదన కరి బచన మృదు బోలే శ్రీభగవాన ।
తుమ్హరే సుమిరన తేం మిటహిం మోహ మార మద మాన ॥ 128 ॥

సును ముని మోహ హోఇ మన తాకేం। గ్యాన బిరాగ హృదయ నహిం జాకే ॥
బ్రహ్మచరజ బ్రత రత మతిధీరా। తుమ్హహి కి కరి మనోభవ పీరా ॥
నారద కహేఉ సహిత అభిమానా। కృపా తుమ్హారి సకల భగవానా ॥
కరునానిధి మన దీఖ బిచారీ। ఉర అంకురేఉ గరబ తరు భారీ ॥
బేగి సో మై డారిహుఁ ఉఖారీ। పన హమార సేవక హితకారీ ॥
ముని కర హిత మమ కౌతుక హోఈ। అవసి ఉపాయ కరబి మై సోఈ ॥
తబ నారద హరి పద సిర నాఈ। చలే హృదయఁ అహమితి అధికాఈ ॥
శ్రీపతి నిజ మాయా తబ ప్రేరీ। సునహు కఠిన కరనీ తేహి కేరీ ॥

దో. బిరచేఉ మగ మహుఁ నగర తేహిం సత జోజన బిస్తార।
శ్రీనివాసపుర తేం అధిక రచనా బిబిధ ప్రకార ॥ 129 ॥

బసహిం నగర సుందర నర నారీ। జను బహు మనసిజ రతి తనుధారీ ॥
తేహిం పుర బసి సీలనిధి రాజా। అగనిత హయ గయ సేన సమాజా ॥
సత సురేస సమ బిభవ బిలాసా। రూప తేజ బల నీతి నివాసా ॥
బిస్వమోహనీ తాసు కుమారీ। శ్రీ బిమోహ జిసు రూపు నిహారీ ॥
సోఇ హరిమాయా సబ గున ఖానీ। సోభా తాసు కి జాఇ బఖానీ ॥
కరి స్వయంబర సో నృపబాలా। ఆఏ తహఁ అగనిత మహిపాలా ॥
ముని కౌతుకీ నగర తేహిం గయూ। పురబాసింహ సబ పూఛత భయూ ॥
సుని సబ చరిత భూపగృహఁ ఆఏ। కరి పూజా నృప ముని బైఠాఏ ॥

దో. ఆని దేఖాఈ నారదహి భూపతి రాజకుమారి।
కహహు నాథ గున దోష సబ ఏహి కే హృదయఁ బిచారి ॥ 130 ॥

దేఖి రూప ముని బిరతి బిసారీ। బడ఼ఈ బార లగి రహే నిహారీ ॥
లచ్ఛన తాసు బిలోకి భులానే। హృదయఁ హరష నహిం ప్రగట బఖానే ॥
జో ఏహి బరి అమర సోఇ హోఈ। సమరభూమి తేహి జీత న కోఈ ॥
సేవహిం సకల చరాచర తాహీ। బరి సీలనిధి కన్యా జాహీ ॥
లచ్ఛన సబ బిచారి ఉర రాఖే। కఛుక బనాఇ భూప సన భాషే ॥
సుతా సులచ్ఛన కహి నృప పాహీం। నారద చలే సోచ మన మాహీమ్ ॥
కరౌం జాఇ సోఇ జతన బిచారీ। జేహి ప్రకార మోహి బరై కుమారీ ॥
జప తప కఛు న హోఇ తేహి కాలా। హే బిధి మిలి కవన బిధి బాలా ॥

దో. ఏహి అవసర చాహిఅ పరమ సోభా రూప బిసాల।
జో బిలోకి రీఝై కుఅఁరి తబ మేలై జయమాల ॥ 131 ॥

హరి సన మాగౌం సుందరతాఈ। హోఇహి జాత గహరు అతి భాఈ ॥
మోరేం హిత హరి సమ నహిం కోఊ। ఏహి అవసర సహాయ సోఇ హోఊ ॥
బహుబిధి బినయ కీన్హి తేహి కాలా। ప్రగటేఉ ప్రభు కౌతుకీ కృపాలా ॥
ప్రభు బిలోకి ముని నయన జుడ఼ఆనే। హోఇహి కాజు హిఏఁ హరషానే ॥
అతి ఆరతి కహి కథా సునాఈ। కరహు కృపా కరి హోహు సహాఈ ॥
ఆపన రూప దేహు ప్రభు మోహీ। ఆన భాఁతి నహిం పావౌం ఓహీ ॥
జేహి బిధి నాథ హోఇ హిత మోరా। కరహు సో బేగి దాస మైం తోరా ॥
నిజ మాయా బల దేఖి బిసాలా। హియఁ హఁసి బోలే దీనదయాలా ॥

దో. జేహి బిధి హోఇహి పరమ హిత నారద సునహు తుమ్హార।
సోఇ హమ కరబ న ఆన కఛు బచన న మృషా హమార ॥ 132 ॥

కుపథ మాగ రుజ బ్యాకుల రోగీ। బైద న దేఇ సునహు ముని జోగీ ॥
ఏహి బిధి హిత తుమ్హార మైం ఠయూ। కహి అస అంతరహిత ప్రభు భయూ ॥
మాయా బిబస భే ముని మూఢ఼ఆ। సముఝీ నహిం హరి గిరా నిగూఢ఼ఆ ॥
గవనే తురత తహాఁ రిషిరాఈ। జహాఁ స్వయంబర భూమి బనాఈ ॥
నిజ నిజ ఆసన బైఠే రాజా। బహు బనావ కరి సహిత సమాజా ॥
ముని మన హరష రూప అతి మోరేం। మోహి తజి ఆనహి బారిహి న భోరేమ్ ॥
ముని హిత కారన కృపానిధానా। దీన్హ కురూప న జాఇ బఖానా ॥
సో చరిత్ర లఖి కాహుఁ న పావా। నారద జాని సబహిం సిర నావా ॥

దో. రహే తహాఁ దుఇ రుద్ర గన తే జానహిం సబ భేఉ।
బిప్రబేష దేఖత ఫిరహిం పరమ కౌతుకీ తేఉ ॥ 133 ॥

జేంహి సమాజ బైంఠే ముని జాఈ। హృదయఁ రూప అహమితి అధికాఈ ॥
తహఁ బైఠ మహేస గన దోఊ। బిప్రబేష గతి లఖి న కోఊ ॥
కరహిం కూటి నారదహి సునాఈ। నీకి దీన్హి హరి సుందరతాఈ ॥
రీఝహి రాజకుఅఁరి ఛబి దేఖీ। ఇన్హహి బరిహి హరి జాని బిసేషీ ॥
మునిహి మోహ మన హాథ పరాఏఁ। హఁసహిం సంభు గన అతి సచు పాఏఁ ॥
జదపి సునహిం ముని అటపటి బానీ। సముఝి న పరి బుద్ధి భ్రమ సానీ ॥
కాహుఁ న లఖా సో చరిత బిసేషా। సో సరూప నృపకన్యాఁ దేఖా ॥
మర్కట బదన భయంకర దేహీ। దేఖత హృదయఁ క్రోధ భా తేహీ ॥

దో. సఖీం సంగ లై కుఅఁరి తబ చలి జను రాజమరాల।
దేఖత ఫిరి మహీప సబ కర సరోజ జయమాల ॥ 134 ॥

జేహి దిసి బైఠే నారద ఫూలీ। సో దిసి దేహి న బిలోకీ భూలీ ॥
పుని పుని ముని ఉకసహిం అకులాహీం। దేఖి దసా హర గన ముసకాహీమ్ ॥
ధరి నృపతను తహఁ గయు కృపాలా। కుఅఁరి హరషి మేలేఉ జయమాలా ॥
దులహిని లై గే లచ్ఛినివాసా। నృపసమాజ సబ భయు నిరాసా ॥
ముని అతి బికల మోంహఁ మతి నాఠీ। మని గిరి గీ ఛూటి జను గాఁఠీ ॥
తబ హర గన బోలే ముసుకాఈ। నిజ ముఖ ముకుర బిలోకహు జాఈ ॥
అస కహి దౌ భాగే భయఁ భారీ। బదన దీఖ ముని బారి నిహారీ ॥
బేషు బిలోకి క్రోధ అతి బాఢ఼ఆ। తిన్హహి సరాప దీన్హ అతి గాఢ఼ఆ ॥

దో. హోహు నిసాచర జాఇ తుమ్హ కపటీ పాపీ దౌ।
హఁసేహు హమహి సో లేహు ఫల బహురి హఁసేహు ముని కౌ ॥ 135 ॥

పుని జల దీఖ రూప నిజ పావా। తదపి హృదయఁ సంతోష న ఆవా ॥
ఫరకత అధర కోప మన మాహీం। సపదీ చలే కమలాపతి పాహీమ్ ॥
దేహుఁ శ్రాప కి మరిహుఁ జాఈ। జగత మోర ఉపహాస కరాఈ ॥
బీచహిం పంథ మిలే దనుజారీ। సంగ రమా సోఇ రాజకుమారీ ॥
బోలే మధుర బచన సురసాఈం। ముని కహఁ చలే బికల కీ నాఈమ్ ॥
సునత బచన ఉపజా అతి క్రోధా। మాయా బస న రహా మన బోధా ॥
పర సంపదా సకహు నహిం దేఖీ। తుమ్హరేం ఇరిషా కపట బిసేషీ ॥
మథత సింధు రుద్రహి బౌరాయహు। సురన్హ ప్రేరీ బిష పాన కరాయహు ॥

దో. అసుర సురా బిష సంకరహి ఆపు రమా మని చారు।
స్వారథ సాధక కుటిల తుమ్హ సదా కపట బ్యవహారు ॥ 136 ॥

పరమ స్వతంత్ర న సిర పర కోఈ। భావి మనహి కరహు తుమ్హ సోఈ ॥
భలేహి మంద మందేహి భల కరహూ। బిసమయ హరష న హియఁ కఛు ధరహూ ॥
డహకి డహకి పరిచేహు సబ కాహూ। అతి అసంక మన సదా ఉఛాహూ ॥
కరమ సుభాసుభ తుమ్హహి న బాధా। అబ లగి తుమ్హహి న కాహూఁ సాధా ॥
భలే భవన అబ బాయన దీన్హా। పావహుగే ఫల ఆపన కీన్హా ॥
బంచేహు మోహి జవని ధరి దేహా। సోఇ తను ధరహు శ్రాప మమ ఏహా ॥
కపి ఆకృతి తుమ్హ కీన్హి హమారీ। కరిహహిం కీస సహాయ తుమ్హారీ ॥
మమ అపకార కీన్హీ తుమ్హ భారీ। నారీ బిరహఁ తుమ్హ హోబ దుఖారీ ॥

దో. శ్రాప సీస ధరీ హరషి హియఁ ప్రభు బహు బినతీ కీన్హి।
నిజ మాయా కై ప్రబలతా కరషి కృపానిధి లీన్హి ॥ 137 ॥

జబ హరి మాయా దూరి నివారీ। నహిం తహఁ రమా న రాజకుమారీ ॥
తబ ముని అతి సభీత హరి చరనా। గహే పాహి ప్రనతారతి హరనా ॥
మృషా హౌ మమ శ్రాప కృపాలా। మమ ఇచ్ఛా కహ దీనదయాలా ॥
మైం దుర్బచన కహే బహుతేరే। కహ ముని పాప మిటిహిం కిమి మేరే ॥
జపహు జాఇ సంకర సత నామా। హోఇహి హృదయఁ తురంత బిశ్రామా ॥
కౌ నహిం సివ సమాన ప్రియ మోరేం। అసి పరతీతి తజహు జని భోరేమ్ ॥
జేహి పర కృపా న కరహిం పురారీ। సో న పావ ముని భగతి హమారీ ॥
అస ఉర ధరి మహి బిచరహు జాఈ। అబ న తుమ్హహి మాయా నిఅరాఈ ॥

దో. బహుబిధి మునిహి ప్రబోధి ప్రభు తబ భే అంతరధాన ॥
సత్యలోక నారద చలే కరత రామ గున గాన ॥ 138 ॥

హర గన మునిహి జాత పథ దేఖీ। బిగతమోహ మన హరష బిసేషీ ॥
అతి సభీత నారద పహిం ఆఏ। గహి పద ఆరత బచన సునాఏ ॥
హర గన హమ న బిప్ర మునిరాయా। బడ఼ అపరాధ కీన్హ ఫల పాయా ॥
శ్రాప అనుగ్రహ కరహు కృపాలా। బోలే నారద దీనదయాలా ॥
నిసిచర జాఇ హోహు తుమ్హ దోఊ। బైభవ బిపుల తేజ బల హోఊ ॥
భుజబల బిస్వ జితబ తుమ్హ జహిఆ। ధరిహహిం బిష్ను మనుజ తను తహిఆ।
సమర మరన హరి హాథ తుమ్హారా। హోఇహహు ముకుత న పుని సంసారా ॥
చలే జుగల ముని పద సిర నాఈ। భే నిసాచర కాలహి పాఈ ॥

దో. ఏక కలప ఏహి హేతు ప్రభు లీన్హ మనుజ అవతార।
సుర రంజన సజ్జన సుఖద హరి భంజన భుబి భార ॥ 139 ॥

ఏహి బిధి జనమ కరమ హరి కేరే। సుందర సుఖద బిచిత్ర ఘనేరే ॥
కలప కలప ప్రతి ప్రభు అవతరహీం। చారు చరిత నానాబిధి కరహీమ్ ॥
తబ తబ కథా మునీసన్హ గాఈ। పరమ పునీత ప్రబంధ బనాఈ ॥
బిబిధ ప్రసంగ అనూప బఖానే। కరహిం న సుని ఆచరజు సయానే ॥
హరి అనంత హరికథా అనంతా। కహహిం సునహిం బహుబిధి సబ సంతా ॥
రామచంద్ర కే చరిత సుహాఏ। కలప కోటి లగి జాహిం న గాఏ ॥
యహ ప్రసంగ మైం కహా భవానీ। హరిమాయాఁ మోహహిం ముని గ్యానీ ॥
ప్రభు కౌతుకీ ప్రనత హితకారీ ॥ సేవత సులభ సకల దుఖ హారీ ॥

సో. సుర నర ముని కౌ నాహిం జేహి న మోహ మాయా ప్రబల ॥
అస బిచారి మన మాహిం భజిఅ మహామాయా పతిహి ॥ 140 ॥

అపర హేతు సును సైలకుమారీ। కహుఁ బిచిత్ర కథా బిస్తారీ ॥
జేహి కారన అజ అగున అరూపా। బ్రహ్మ భయు కోసలపుర భూపా ॥
జో ప్రభు బిపిన ఫిరత తుమ్హ దేఖా। బంధు సమేత ధరేం మునిబేషా ॥
జాసు చరిత అవలోకి భవానీ। సతీ సరీర రహిహు బౌరానీ ॥
అజహుఁ న ఛాయా మిటతి తుమ్హారీ। తాసు చరిత సును భ్రమ రుజ హారీ ॥
లీలా కీన్హి జో తేహిం అవతారా। సో సబ కహిహుఁ మతి అనుసారా ॥
భరద్వాజ సుని సంకర బానీ। సకుచి సప్రేమ ఉమా ముసకానీ ॥
లగే బహురి బరనే బృషకేతూ। సో అవతార భయు జేహి హేతూ ॥

దో. సో మైం తుమ్హ సన కహుఁ సబు సును మునీస మన లాఈ ॥
రామ కథా కలి మల హరని మంగల కరని సుహాఇ ॥ 141 ॥

స్వాయంభూ మను అరు సతరూపా। జిన్హ తేం భై నరసృష్టి అనూపా ॥
దంపతి ధరమ ఆచరన నీకా। అజహుఁ గావ శ్రుతి జిన్హ కై లీకా ॥
నృప ఉత్తానపాద సుత తాసూ। ధ్రువ హరి భగత భయు సుత జాసూ ॥
లఘు సుత నామ ప్రియ్రబ్రత తాహీ। బేద పురాన ప్రసంసహి జాహీ ॥
దేవహూతి పుని తాసు కుమారీ। జో ముని కర్దమ కై ప్రియ నారీ ॥
ఆదిదేవ ప్రభు దీనదయాలా। జఠర ధరేఉ జేహిం కపిల కృపాలా ॥
సాంఖ్య సాస్త్ర జిన్హ ప్రగట బఖానా। తత్త్వ బిచార నిపున భగవానా ॥
తేహిం మను రాజ కీన్హ బహు కాలా। ప్రభు ఆయసు సబ బిధి ప్రతిపాలా ॥

సో. హోఇ న బిషయ బిరాగ భవన బసత భా చౌథపన।
హృదయఁ బహుత దుఖ లాగ జనమ గయు హరిభగతి బిను ॥ 142 ॥

బరబస రాజ సుతహి తబ దీన్హా। నారి సమేత గవన బన కీన్హా ॥
తీరథ బర నైమిష బిఖ్యాతా। అతి పునీత సాధక సిధి దాతా ॥
బసహిం తహాఁ ముని సిద్ధ సమాజా। తహఁ హియఁ హరషి చలేఉ మను రాజా ॥
పంథ జాత సోహహిం మతిధీరా। గ్యాన భగతి జను ధరేం సరీరా ॥
పహుఁచే జాఇ ధేనుమతి తీరా। హరషి నహానే నిరమల నీరా ॥
ఆఏ మిలన సిద్ధ ముని గ్యానీ। ధరమ ధురంధర నృపరిషి జానీ ॥
జహఁ జఁహ తీరథ రహే సుహాఏ। మునిన్హ సకల సాదర కరవాఏ ॥
కృస సరీర మునిపట పరిధానా। సత సమాజ నిత సునహిం పురానా ।

దో. ద్వాదస అచ్ఛర మంత్ర పుని జపహిం సహిత అనురాగ।
బాసుదేవ పద పంకరుహ దంపతి మన అతి లాగ ॥ 143 ॥

కరహిం అహార సాక ఫల కందా। సుమిరహిం బ్రహ్మ సచ్చిదానందా ॥
పుని హరి హేతు కరన తప లాగే। బారి అధార మూల ఫల త్యాగే ॥
ఉర అభిలాష నింరంతర హోఈ। దేఖా నయన పరమ ప్రభు సోఈ ॥
అగున అఖండ అనంత అనాదీ। జేహి చింతహిం పరమారథబాదీ ॥
నేతి నేతి జేహి బేద నిరూపా। నిజానంద నిరుపాధి అనూపా ॥
సంభు బిరంచి బిష్ను భగవానా। ఉపజహిం జాసు అంస తేం నానా ॥
ఐసేఉ ప్రభు సేవక బస అహీ। భగత హేతు లీలాతను గహీ ॥
జౌం యహ బచన సత్య శ్రుతి భాషా। తౌ హమార పూజహి అభిలాషా ॥

దో. ఏహి బిధి బీతేం బరష షట సహస బారి ఆహార।
సంబత సప్త సహస్ర పుని రహే సమీర అధార ॥ 144 ॥

బరష సహస దస త్యాగేఉ సోఊ। ఠాఢ఼ఏ రహే ఏక పద దోఊ ॥
బిధి హరి తప దేఖి అపారా। మను సమీప ఆఏ బహు బారా ॥
మాగహు బర బహు భాఁతి లోభాఏ। పరమ ధీర నహిం చలహిం చలాఏ ॥
అస్థిమాత్ర హోఇ రహే సరీరా। తదపి మనాగ మనహిం నహిం పీరా ॥
ప్రభు సర్బగ్య దాస నిజ జానీ। గతి అనన్య తాపస నృప రానీ ॥
మాగు మాగు బరు భై నభ బానీ। పరమ గభీర కృపామృత సానీ ॥
మృతక జిఆవని గిరా సుహాఈ। శ్రబన రంధ్ర హోఇ ఉర జబ ఆఈ ॥
హ్రష్టపుష్ట తన భే సుహాఏ। మానహుఁ అబహిం భవన తే ఆఏ ॥

దో. శ్రవన సుధా సమ బచన సుని పులక ప్రఫుల్లిత గాత।
బోలే మను కరి దండవత ప్రేమ న హృదయఁ సమాత ॥ 145 ॥

సును సేవక సురతరు సురధేను। బిధి హరి హర బందిత పద రేనూ ॥
సేవత సులభ సకల సుఖ దాయక। ప్రనతపాల సచరాచర నాయక ॥
జౌం అనాథ హిత హమ పర నేహూ। తౌ ప్రసన్న హోఇ యహ బర దేహూ ॥
జో సరూప బస సివ మన మాహీం। జేహి కారన ముని జతన కరాహీమ్ ॥
జో భుసుండి మన మానస హంసా। సగున అగున జేహి నిగమ ప్రసంసా ॥
దేఖహిం హమ సో రూప భరి లోచన। కృపా కరహు ప్రనతారతి మోచన ॥
దంపతి బచన పరమ ప్రియ లాగే। ముదుల బినీత ప్రేమ రస పాగే ॥
భగత బఛల ప్రభు కృపానిధానా। బిస్వబాస ప్రగటే భగవానా ॥

దో. నీల సరోరుహ నీల మని నీల నీరధర స్యామ।
లాజహిం తన సోభా నిరఖి కోటి కోటి సత కామ ॥ 146 ॥

సరద మయంక బదన ఛబి సీంవా। చారు కపోల చిబుక దర గ్రీవా ॥
అధర అరున రద సుందర నాసా। బిధు కర నికర బినిందక హాసా ॥
నవ అబుంజ అంబక ఛబి నీకీ। చితవని లలిత భావఁతీ జీ కీ ॥
భుకుటి మనోజ చాప ఛబి హారీ। తిలక లలాట పటల దుతికారీ ॥
కుండల మకర ముకుట సిర భ్రాజా। కుటిల కేస జను మధుప సమాజా ॥
ఉర శ్రీబత్స రుచిర బనమాలా। పదిక హార భూషన మనిజాలా ॥
కేహరి కంధర చారు జనేఉ। బాహు బిభూషన సుందర తేఊ ॥
కరి కర సరి సుభగ భుజదండా। కటి నిషంగ కర సర కోదండా ॥

దో. తడిత బినిందక పీత పట ఉదర రేఖ బర తీని ॥
నాభి మనోహర లేతి జను జమున భవఁర ఛబి ఛీని ॥ 147 ॥

పద రాజీవ బరని నహి జాహీం। ముని మన మధుప బసహిం జేన్హ మాహీమ్ ॥
బామ భాగ సోభతి అనుకూలా। ఆదిసక్తి ఛబినిధి జగమూలా ॥
జాసు అంస ఉపజహిం గునఖానీ। అగనిత లచ్ఛి ఉమా బ్రహ్మానీ ॥
భృకుటి బిలాస జాసు జగ హోఈ। రామ బామ దిసి సీతా సోఈ ॥
ఛబిసముద్ర హరి రూప బిలోకీ। ఏకటక రహే నయన పట రోకీ ॥
చితవహిం సాదర రూప అనూపా। తృప్తి న మానహిం మను సతరూపా ॥
హరష బిబస తన దసా భులానీ। పరే దండ ఇవ గహి పద పానీ ॥
సిర పరసే ప్రభు నిజ కర కంజా। తురత ఉఠాఏ కరునాపుంజా ॥

దో. బోలే కృపానిధాన పుని అతి ప్రసన్న మోహి జాని।
మాగహు బర జోఇ భావ మన మహాదాని అనుమాని ॥ 148 ॥

సుని ప్రభు బచన జోరి జుగ పానీ। ధరి ధీరజు బోలీ మృదు బానీ ॥
నాథ దేఖి పద కమల తుమ్హారే। అబ పూరే సబ కామ హమారే ॥
ఏక లాలసా బడ఼ఇ ఉర మాహీ। సుగమ అగమ కహి జాత సో నాహీమ్ ॥
తుమ్హహి దేత అతి సుగమ గోసాఈం। అగమ లాగ మోహి నిజ కృపనాఈమ్ ॥
జథా దరిద్ర బిబుధతరు పాఈ। బహు సంపతి మాగత సకుచాఈ ॥
తాసు ప్రభా జాన నహిం సోఈ। తథా హృదయఁ మమ సంసయ హోఈ ॥
సో తుమ్హ జానహు అంతరజామీ। పురవహు మోర మనోరథ స్వామీ ॥
సకుచ బిహాఇ మాగు నృప మోహి। మోరేం నహిం అదేయ కఛు తోహీ ॥

దో. దాని సిరోమని కృపానిధి నాథ కహుఁ సతిభాఉ ॥
చాహుఁ తుమ్హహి సమాన సుత ప్రభు సన కవన దురాఉ ॥ 149 ॥

దేఖి ప్రీతి సుని బచన అమోలే। ఏవమస్తు కరునానిధి బోలే ॥
ఆపు సరిస ఖోజౌం కహఁ జాఈ। నృప తవ తనయ హోబ మైం ఆఈ ॥
సతరూపహి బిలోకి కర జోరేం। దేబి మాగు బరు జో రుచి తోరే ॥
జో బరు నాథ చతుర నృప మాగా। సోఇ కృపాల మోహి అతి ప్రియ లాగా ॥
ప్రభు పరంతు సుఠి హోతి ఢిఠాఈ। జదపి భగత హిత తుమ్హహి సోహాఈ ॥
తుమ్హ బ్రహ్మాది జనక జగ స్వామీ। బ్రహ్మ సకల ఉర అంతరజామీ ॥
అస సముఝత మన సంసయ హోఈ। కహా జో ప్రభు ప్రవాన పుని సోఈ ॥
జే నిజ భగత నాథ తవ అహహీం। జో సుఖ పావహిం జో గతి లహహీమ్ ॥

దో. సోఇ సుఖ సోఇ గతి సోఇ భగతి సోఇ నిజ చరన సనేహు ॥
సోఇ బిబేక సోఇ రహని ప్రభు హమహి కృపా కరి దేహు ॥ 150 ॥

సును మృదు గూఢ఼ రుచిర బర రచనా। కృపాసింధు బోలే మృదు బచనా ॥
జో కఛు రుచి తుమ్హేర మన మాహీం। మైం సో దీన్హ సబ సంసయ నాహీమ్ ॥
మాతు బిబేక అలోకిక తోరేం। కబహుఁ న మిటిహి అనుగ్రహ మోరేమ్ ।
బంది చరన మను కహేఉ బహోరీ। అవర ఏక బినతి ప్రభు మోరీ ॥
సుత బిషిక తవ పద రతి హోఊ। మోహి బడ఼ మూఢ఼ కహై కిన కోఊ ॥
మని బిను ఫని జిమి జల బిను మీనా। మమ జీవన తిమి తుమ్హహి అధీనా ॥
అస బరు మాగి చరన గహి రహేఊ। ఏవమస్తు కరునానిధి కహేఊ ॥
అబ తుమ్హ మమ అనుసాసన మానీ। బసహు జాఇ సురపతి రజధానీ ॥

సో. తహఁ కరి భోగ బిసాల తాత గుఁ కఛు కాల పుని।
హోఇహహు అవధ భుఆల తబ మైం హోబ తుమ్హార సుత ॥ 151 ॥

ఇచ్ఛామయ నరబేష సఁవారేం। హోఇహుఁ ప్రగట నికేత తుమ్హారే ॥
అంసన్హ సహిత దేహ ధరి తాతా। కరిహుఁ చరిత భగత సుఖదాతా ॥
జే సుని సాదర నర బడ఼భాగీ। భవ తరిహహిం మమతా మద త్యాగీ ॥
ఆదిసక్తి జేహిం జగ ఉపజాయా। సౌ అవతరిహి మోరి యహ మాయా ॥
పురుబ మైం అభిలాష తుమ్హారా। సత్య సత్య పన సత్య హమారా ॥
పుని పుని అస కహి కృపానిధానా। అంతరధాన భే భగవానా ॥
దంపతి ఉర ధరి భగత కృపాలా। తేహిం ఆశ్రమ నివసే కఛు కాలా ॥
సమయ పాఇ తను తజి అనయాసా। జాఇ కీన్హ అమరావతి బాసా ॥

దో. యహ ఇతిహాస పునీత అతి ఉమహి కహీ బృషకేతు।
భరద్వాజ సును అపర పుని రామ జనమ కర హేతు ॥ 152 ॥

మాసపారాయణ,పాఁచవాఁ విశ్రామ

సును ముని కథా పునీత పురానీ। జో గిరిజా ప్రతి సంభు బఖానీ ॥
బిస్వ బిదిత ఏక కైకయ దేసూ। సత్యకేతు తహఁ బసి నరేసూ ॥
ధరమ ధురంధర నీతి నిధానా। తేజ ప్రతాప సీల బలవానా ॥
తేహి కేం భే జుగల సుత బీరా। సబ గున ధామ మహా రనధీరా ॥

రాజ ధనీ జో జేఠ సుత ఆహీ। నామ ప్రతాపభాను అస తాహీ ॥
అపర సుతహి అరిమర్దన నామా। భుజబల అతుల అచల సంగ్రామా ॥
భాఇహి భాఇహి పరమ సమీతీ। సకల దోష ఛల బరజిత ప్రీతీ ॥
జేఠే సుతహి రాజ నృప దీన్హా। హరి హిత ఆపు గవన బన కీన్హా ॥

దో. జబ ప్రతాపరబి భయు నృప ఫిరీ దోహాఈ దేస।
ప్రజా పాల అతి బేదబిధి కతహుఁ నహీం అఘ లేస ॥ 153 ॥

నృప హితకారక సచివ సయానా। నామ ధరమరుచి సుక్ర సమానా ॥
సచివ సయాన బంధు బలబీరా। ఆపు ప్రతాపపుంజ రనధీరా ॥
సేన సంగ చతురంగ అపారా। అమిత సుభట సబ సమర జుఝారా ॥
సేన బిలోకి రాఉ హరషానా। అరు బాజే గహగహే నిసానా ॥
బిజయ హేతు కటకీ బనాఈ। సుదిన సాధి నృప చలేఉ బజాఈ ॥
జఁహ తహఁ పరీం అనేక లరాఈం। జీతే సకల భూప బరిఆఈ ॥
సప్త దీప భుజబల బస కీన్హే। లై లై దండ ఛాడ఼ఇ నృప దీన్హేమ్ ॥
సకల అవని మండల తేహి కాలా। ఏక ప్రతాపభాను మహిపాలా ॥

దో. స్వబస బిస్వ కరి బాహుబల నిజ పుర కీన్హ ప్రబేసు।
అరథ ధరమ కామాది సుఖ సేవి సమయఁ నరేసు ॥ 154 ॥

భూప ప్రతాపభాను బల పాఈ। కామధేను భై భూమి సుహాఈ ॥
సబ దుఖ బరజిత ప్రజా సుఖారీ। ధరమసీల సుందర నర నారీ ॥
సచివ ధరమరుచి హరి పద ప్రీతీ। నృప హిత హేతు సిఖవ నిత నీతీ ॥
గుర సుర సంత పితర మహిదేవా। కరి సదా నృప సబ కై సేవా ॥
భూప ధరమ జే బేద బఖానే। సకల కరి సాదర సుఖ మానే ॥
దిన ప్రతి దేహ బిబిధ బిధి దానా। సునహు సాస్త్ర బర బేద పురానా ॥
నానా బాపీం కూప తడ఼ఆగా। సుమన బాటికా సుందర బాగా ॥
బిప్రభవన సురభవన సుహాఏ। సబ తీరథన్హ బిచిత్ర బనాఏ ॥

దో. జఁహ లగి కహే పురాన శ్రుతి ఏక ఏక సబ జాగ।
బార సహస్ర సహస్ర నృప కిఏ సహిత అనురాగ ॥ 155 ॥

హృదయఁ న కఛు ఫల అనుసంధానా। భూప బిబేకీ పరమ సుజానా ॥
కరి జే ధరమ కరమ మన బానీ। బాసుదేవ అర్పిత నృప గ్యానీ ॥
చఢ఼ఇ బర బాజి బార ఏక రాజా। మృగయా కర సబ సాజి సమాజా ॥
బింధ్యాచల గభీర బన గయూ। మృగ పునీత బహు మారత భయూ ॥
ఫిరత బిపిన నృప దీఖ బరాహూ। జను బన దురేఉ ససిహి గ్రసి రాహూ ॥
బడ఼ బిధు నహి సమాత ముఖ మాహీం। మనహుఁ క్రోధబస ఉగిలత నాహీమ్ ॥
కోల కరాల దసన ఛబి గాఈ। తను బిసాల పీవర అధికాఈ ॥
ఘురుఘురాత హయ ఆరౌ పాఏఁ। చకిత బిలోకత కాన ఉఠాఏఁ ॥

దో. నీల మహీధర సిఖర సమ దేఖి బిసాల బరాహు।
చపరి చలేఉ హయ సుటుకి నృప హాఁకి న హోఇ నిబాహు ॥ 156 ॥

ఆవత దేఖి అధిక రవ బాజీ। చలేఉ బరాహ మరుత గతి భాజీ ॥
తురత కీన్హ నృప సర సంధానా। మహి మిలి గయు బిలోకత బానా ॥
తకి తకి తీర మహీస చలావా। కరి ఛల సుఅర సరీర బచావా ॥
ప్రగటత దురత జాఇ మృగ భాగా। రిస బస భూప చలేఉ సంగ లాగా ॥
గయు దూరి ఘన గహన బరాహూ। జహఁ నాహిన గజ బాజి నిబాహూ ॥
అతి అకేల బన బిపుల కలేసూ। తదపి న మృగ మగ తజి నరేసూ ॥
కోల బిలోకి భూప బడ఼ ధీరా। భాగి పైఠ గిరిగుహాఁ గభీరా ॥
అగమ దేఖి నృప అతి పఛితాఈ। ఫిరేఉ మహాబన పరేఉ భులాఈ ॥

దో. ఖేద ఖిన్న ఛుద్ధిత తృషిత రాజా బాజి సమేత।
ఖోజత బ్యాకుల సరిత సర జల బిను భయు అచేత ॥ 157 ॥

ఫిరత బిపిన ఆశ్రమ ఏక దేఖా। తహఁ బస నృపతి కపట మునిబేషా ॥
జాసు దేస నృప లీన్హ ఛడ఼ఆఈ। సమర సేన తజి గయు పరాఈ ॥
సమయ ప్రతాపభాను కర జానీ। ఆపన అతి అసమయ అనుమానీ ॥
గయు న గృహ మన బహుత గలానీ। మిలా న రాజహి నృప అభిమానీ ॥
రిస ఉర మారి రంక జిమి రాజా। బిపిన బసి తాపస కేం సాజా ॥
తాసు సమీప గవన నృప కీన్హా। యహ ప్రతాపరబి తేహి తబ చీన్హా ॥
రాఉ తృషిత నహి సో పహిచానా। దేఖి సుబేష మహాముని జానా ॥
ఉతరి తురగ తేం కీన్హ ప్రనామా। పరమ చతుర న కహేఉ నిజ నామా ॥
దో0 భూపతి తృషిత బిలోకి తేహిం సరబరు దీన్హ దేఖాఇ।

మజ్జన పాన సమేత హయ కీన్హ నృపతి హరషాఇ ॥ 158 ॥

గై శ్రమ సకల సుఖీ నృప భయూ। నిజ ఆశ్రమ తాపస లై గయూ ॥
ఆసన దీన్హ అస్త రబి జానీ। పుని తాపస బోలేఉ మృదు బానీ ॥
కో తుమ్హ కస బన ఫిరహు అకేలేం। సుందర జుబా జీవ పరహేలేమ్ ॥
చక్రబర్తి కే లచ్ఛన తోరేం। దేఖత దయా లాగి అతి మోరేమ్ ॥
నామ ప్రతాపభాను అవనీసా। తాసు సచివ మైం సునహు మునీసా ॥
ఫిరత అహేరేం పరేఉఁ భులాఈ। బడే భాగ దేఖుఁ పద ఆఈ ॥
హమ కహఁ దుర్లభ దరస తుమ్హారా। జానత హౌం కఛు భల హోనిహారా ॥
కహ ముని తాత భయు అఁధియారా। జోజన సత్తరి నగరు తుమ్హారా ॥

దో. నిసా ఘోర గంభీర బన పంథ న సునహు సుజాన।
బసహు ఆజు అస జాని తుమ్హ జాఏహు హోత బిహాన ॥ 159(క) ॥

తులసీ జసి భవతబ్యతా తైసీ మిలి సహాఇ।
ఆపును ఆవి తాహి పహిం తాహి తహాఁ లై జాఇ ॥ 159(ఖ) ॥

భలేహిం నాథ ఆయసు ధరి సీసా। బాఁధి తురగ తరు బైఠ మహీసా ॥
నృప బహు భాతి ప్రసంసేఉ తాహీ। చరన బంది నిజ భాగ్య సరాహీ ॥
పుని బోలే మృదు గిరా సుహాఈ। జాని పితా ప్రభు కరుఁ ఢిఠాఈ ॥
మోహి మునిస సుత సేవక జానీ। నాథ నామ నిజ కహహు బఖానీ ॥
తేహి న జాన నృప నృపహి సో జానా। భూప సుహ్రద సో కపట సయానా ॥
బైరీ పుని ఛత్రీ పుని రాజా। ఛల బల కీన్హ చహి నిజ కాజా ॥
సముఝి రాజసుఖ దుఖిత అరాతీ। అవాఁ అనల ఇవ సులగి ఛాతీ ॥
సరల బచన నృప కే సుని కానా। బయర సఁభారి హృదయఁ హరషానా ॥

దో. కపట బోరి బానీ మృదుల బోలేఉ జుగుతి సమేత।
నామ హమార భిఖారి అబ నిర్ధన రహిత నికేతి ॥ 160 ॥

కహ నృప జే బిగ్యాన నిధానా। తుమ్హ సారిఖే గలిత అభిమానా ॥
సదా రహహి అపనపౌ దురాఏఁ। సబ బిధి కుసల కుబేష బనాఏఁ ॥
తేహి తేం కహహి సంత శ్రుతి టేరేం। పరమ అకించన ప్రియ హరి కేరేమ్ ॥
తుమ్హ సమ అధన భిఖారి అగేహా। హోత బిరంచి సివహి సందేహా ॥
జోసి సోసి తవ చరన నమామీ। మో పర కృపా కరిఅ అబ స్వామీ ॥
సహజ ప్రీతి భూపతి కై దేఖీ। ఆపు బిషయ బిస్వాస బిసేషీ ॥
సబ ప్రకార రాజహి అపనాఈ। బోలేఉ అధిక సనేహ జనాఈ ॥
సును సతిభాఉ కహుఁ మహిపాలా। ఇహాఁ బసత బీతే బహు కాలా ॥

దో. అబ లగి మోహి న మిలేఉ కౌ మైం న జనావుఁ కాహు।
లోకమాన్యతా అనల సమ కర తప కానన దాహు ॥ 161(క) ॥

సో. తులసీ దేఖి సుబేషు భూలహిం మూఢ఼ న చతుర నర।
సుందర కేకిహి పేఖు బచన సుధా సమ అసన అహి ॥ 161(ఖ)

తాతేం గుపుత రహుఁ జగ మాహీం। హరి తజి కిమపి ప్రయోజన నాహీమ్ ॥
ప్రభు జానత సబ బినహిం జనాఏఁ। కహహు కవని సిధి లోక రిఝాఏఁ ॥
తుమ్హ సుచి సుమతి పరమ ప్రియ మోరేం। ప్రీతి ప్రతీతి మోహి పర తోరేమ్ ॥
అబ జౌం తాత దురావుఁ తోహీ। దారున దోష ఘటి అతి మోహీ ॥
జిమి జిమి తాపసు కథి ఉదాసా। తిమి తిమి నృపహి ఉపజ బిస్వాసా ॥
దేఖా స్వబస కర్మ మన బానీ। తబ బోలా తాపస బగధ్యానీ ॥
నామ హమార ఏకతను భాఈ। సుని నృప బోలే పుని సిరు నాఈ ॥
కహహు నామ కర అరథ బఖానీ। మోహి సేవక అతి ఆపన జానీ ॥

దో. ఆదిసృష్టి ఉపజీ జబహిం తబ ఉతపతి భై మోరి।
నామ ఏకతను హేతు తేహి దేహ న ధరీ బహోరి ॥ 162 ॥

జని ఆచరుజ కరహు మన మాహీం। సుత తప తేం దుర్లభ కఛు నాహీమ్ ॥
తపబల తేం జగ సృజి బిధాతా। తపబల బిష్ను భే పరిత్రాతా ॥
తపబల సంభు కరహిం సంఘారా। తప తేం అగమ న కఛు సంసారా ॥
భయు నృపహి సుని అతి అనురాగా। కథా పురాతన కహై సో లాగా ॥
కరమ ధరమ ఇతిహాస అనేకా। కరి నిరూపన బిరతి బిబేకా ॥
ఉదభవ పాలన ప్రలయ కహానీ। కహేసి అమిత ఆచరజ బఖానీ ॥
సుని మహిప తాపస బస భయూ। ఆపన నామ కహత తబ లయూ ॥
కహ తాపస నృప జానుఁ తోహీ। కీన్హేహు కపట లాగ భల మోహీ ॥

సో. సును మహీస అసి నీతి జహఁ తహఁ నామ న కహహిం నృప।
మోహి తోహి పర అతి ప్రీతి సోఇ చతురతా బిచారి తవ ॥ 163 ॥

నామ తుమ్హార ప్రతాప దినేసా। సత్యకేతు తవ పితా నరేసా ॥
గుర ప్రసాద సబ జానిఅ రాజా। కహిఅ న ఆపన జాని అకాజా ॥
దేఖి తాత తవ సహజ సుధాఈ। ప్రీతి ప్రతీతి నీతి నిపునాఈ ॥
ఉపజి పరి మమతా మన మోరేం। కహుఁ కథా నిజ పూఛే తోరేమ్ ॥
అబ ప్రసన్న మైం సంసయ నాహీం। మాగు జో భూప భావ మన మాహీమ్ ॥
సుని సుబచన భూపతి హరషానా। గహి పద బినయ కీన్హి బిధి నానా ॥
కృపాసింధు ముని దరసన తోరేం। చారి పదారథ కరతల మోరేమ్ ॥
ప్రభుహి తథాపి ప్రసన్న బిలోకీ। మాగి అగమ బర హౌఁ అసోకీ ॥

దో. జరా మరన దుఖ రహిత తను సమర జితై జని కౌ।
ఏకఛత్ర రిపుహీన మహి రాజ కలప సత హౌ ॥ 164 ॥

కహ తాపస నృప ఐసేఇ హోఊ। కారన ఏక కఠిన సును సోఊ ॥
కాలు తుఅ పద నాఇహి సీసా। ఏక బిప్రకుల ఛాడ఼ఇ మహీసా ॥
తపబల బిప్ర సదా బరిఆరా। తిన్హ కే కోప న కౌ రఖవారా ॥
జౌం బిప్రన్హ సబ కరహు నరేసా। తౌ తుఅ బస బిధి బిష్ను మహేసా ॥
చల న బ్రహ్మకుల సన బరిఆఈ। సత్య కహుఁ దౌ భుజా ఉఠాఈ ॥
బిప్ర శ్రాప బిను సును మహిపాలా। తోర నాస నహి కవనేహుఁ కాలా ॥
హరషేఉ రాఉ బచన సుని తాసూ। నాథ న హోఇ మోర అబ నాసూ ॥
తవ ప్రసాద ప్రభు కృపానిధానా। మో కహుఁ సర్బ కాల కల్యానా ॥

దో. ఏవమస్తు కహి కపటముని బోలా కుటిల బహోరి।
మిలబ హమార భులాబ నిజ కహహు త హమహి న ఖోరి ॥ 165 ॥

తాతేం మై తోహి బరజుఁ రాజా। కహేం కథా తవ పరమ అకాజా ॥

ఛఠేం శ్రవన యహ పరత కహానీ। నాస తుమ్హార సత్య మమ బానీ ॥
యహ ప్రగటేం అథవా ద్విజశ్రాపా। నాస తోర సును భానుప్రతాపా ॥
ఆన ఉపాయఁ నిధన తవ నాహీం। జౌం హరి హర కోపహిం మన మాహీమ్ ॥
సత్య నాథ పద గహి నృప భాషా। ద్విజ గుర కోప కహహు కో రాఖా ॥
రాఖి గుర జౌం కోప బిధాతా। గుర బిరోధ నహిం కౌ జగ త్రాతా ॥
జౌం న చలబ హమ కహే తుమ్హారేం। హౌ నాస నహిం సోచ హమారేమ్ ॥
ఏకహిం డర డరపత మన మోరా। ప్రభు మహిదేవ శ్రాప అతి ఘోరా ॥

దో. హోహిం బిప్ర బస కవన బిధి కహహు కృపా కరి సౌ।
తుమ్హ తజి దీనదయాల నిజ హితూ న దేఖుఁ కౌఁ ॥ 166 ॥

సును నృప బిబిధ జతన జగ మాహీం। కష్టసాధ్య పుని హోహిం కి నాహీమ్ ॥
అహి ఏక అతి సుగమ ఉపాఈ। తహాఁ పరంతు ఏక కఠినాఈ ॥
మమ ఆధీన జుగుతి నృప సోఈ। మోర జాబ తవ నగర న హోఈ ॥
ఆజు లగేం అరు జబ తేం భయూఁ। కాహూ కే గృహ గ్రామ న గయూఁ ॥
జౌం న జాఉఁ తవ హోఇ అకాజూ। బనా ఆఇ అసమంజస ఆజూ ॥
సుని మహీస బోలేఉ మృదు బానీ। నాథ నిగమ అసి నీతి బఖానీ ॥
బడ఼ఏ సనేహ లఘున్హ పర కరహీం। గిరి నిజ సిరని సదా తృన ధరహీమ్ ॥
జలధి అగాధ మౌలి బహ ఫేనూ। సంతత ధరని ధరత సిర రేనూ ॥

దో. అస కహి గహే నరేస పద స్వామీ హోహు కృపాల।
మోహి లాగి దుఖ సహిఅ ప్రభు సజ్జన దీనదయాల ॥ 167 ॥

జాని నృపహి ఆపన ఆధీనా। బోలా తాపస కపట ప్రబీనా ॥
సత్య కహుఁ భూపతి సును తోహీ। జగ నాహిన దుర్లభ కఛు మోహీ ॥
అవసి కాజ మైం కరిహుఁ తోరా। మన తన బచన భగత తైం మోరా ॥
జోగ జుగుతి తప మంత్ర ప్రభ్AU। ఫలి తబహిం జబ కరిఅ దుర్AU ॥
జౌం నరేస మైం కరౌం రసోఈ। తుమ్హ పరుసహు మోహి జాన న కోఈ ॥
అన్న సో జోఇ జోఇ భోజన కరీ। సోఇ సోఇ తవ ఆయసు అనుసరీ ॥
పుని తిన్హ కే గృహ జేవఁఇ జోఊ। తవ బస హోఇ భూప సును సోఊ ॥
జాఇ ఉపాయ రచహు నృప ఏహూ। సంబత భరి సంకలప కరేహూ ॥

దో. నిత నూతన ద్విజ సహస సత బరేహు సహిత పరివార।
మైం తుమ్హరే సంకలప లగి దినహిం󫡲ఇబ జేవనార ॥ 168 ॥

ఏహి బిధి భూప కష్ట అతి థోరేం। హోఇహహిం సకల బిప్ర బస తోరేమ్ ॥
కరిహహిం బిప్ర హోమ మఖ సేవా। తేహిం ప్రసంగ సహజేహిం బస దేవా ॥
ఔర ఏక తోహి కహూఁ లఖ్AU। మైం ఏహి బేష న ఆఉబ క్AU ॥
తుమ్హరే ఉపరోహిత కహుఁ రాయా। హరి ఆనబ మైం కరి నిజ మాయా ॥
తపబల తేహి కరి ఆపు సమానా। రఖిహుఁ ఇహాఁ బరష పరవానా ॥
మైం ధరి తాసు బేషు సును రాజా। సబ బిధి తోర సఁవారబ కాజా ॥
గై నిసి బహుత సయన అబ కీజే। మోహి తోహి భూప భేంట దిన తీజే ॥
మైం తపబల తోహి తురగ సమేతా। పహుఁచేహుఁ సోవతహి నికేతా ॥

దో. మైం ఆఉబ సోఇ బేషు ధరి పహిచానేహు తబ మోహి।
జబ ఏకాంత బోలాఇ సబ కథా సునావౌం తోహి ॥ 169 ॥

సయన కీన్హ నృప ఆయసు మానీ। ఆసన జాఇ బైఠ ఛలగ్యానీ ॥
శ్రమిత భూప నిద్రా అతి ఆఈ। సో కిమి సోవ సోచ అధికాఈ ॥
కాలకేతు నిసిచర తహఁ ఆవా। జేహిం సూకర హోఇ నృపహి భులావా ॥
పరమ మిత్ర తాపస నృప కేరా। జాని సో అతి కపట ఘనేరా ॥
తేహి కే సత సుత అరు దస భాఈ। ఖల అతి అజయ దేవ దుఖదాఈ ॥
ప్రథమహి భూప సమర సబ మారే। బిప్ర సంత సుర దేఖి దుఖారే ॥
తేహిం ఖల పాఛిల బయరు సఁభరా। తాపస నృప మిలి మంత్ర బిచారా ॥
జేహి రిపు ఛయ సోఇ రచేన్హి ఉప్AU। భావీ బస న జాన కఛు ర్AU ॥

దో. రిపు తేజసీ అకేల అపి లఘు కరి గనిఅ న తాహు।
అజహుఁ దేత దుఖ రబి ససిహి సిర అవసేషిత రాహు ॥ 170 ॥

తాపస నృప నిజ సఖహి నిహారీ। హరషి మిలేఉ ఉఠి భయు సుఖారీ ॥
మిత్రహి కహి సబ కథా సునాఈ। జాతుధాన బోలా సుఖ పాఈ ॥
అబ సాధేఉఁ రిపు సునహు నరేసా। జౌం తుమ్హ కీన్హ మోర ఉపదేసా ॥
పరిహరి సోచ రహహు తుమ్హ సోఈ। బిను ఔషధ బిఆధి బిధి ఖోఈ ॥
కుల సమేత రిపు మూల బహాఈ। చౌథే దివస మిలబ మైం ఆఈ ॥
తాపస నృపహి బహుత పరితోషీ। చలా మహాకపటీ అతిరోషీ ॥
భానుప్రతాపహి బాజి సమేతా। పహుఁచాఏసి ఛన మాఝ నికేతా ॥
నృపహి నారి పహిం సయన కరాఈ। హయగృహఁ బాఁధేసి బాజి బనాఈ ॥

దో. రాజా కే ఉపరోహితహి హరి లై గయు బహోరి।
లై రాఖేసి గిరి ఖోహ మహుఁ మాయాఁ కరి మతి భోరి ॥ 171 ॥

ఆపు బిరచి ఉపరోహిత రూపా। పరేఉ జాఇ తేహి సేజ అనూపా ॥
జాగేఉ నృప అనభేఁ బిహానా। దేఖి భవన అతి అచరజు మానా ॥
ముని మహిమా మన మహుఁ అనుమానీ। ఉఠేఉ గవఁహి జేహి జాన న రానీ ॥
కానన గయు బాజి చఢ఼ఇ తేహీం। పుర నర నారి న జానేఉ కేహీమ్ ॥
గేఁ జామ జుగ భూపతి ఆవా। ఘర ఘర ఉత్సవ బాజ బధావా ॥
ఉపరోహితహి దేఖ జబ రాజా। చకిత బిలోకి సుమిరి సోఇ కాజా ॥
జుగ సమ నృపహి గే దిన తీనీ। కపటీ ముని పద రహ మతి లీనీ ॥
సమయ జాని ఉపరోహిత ఆవా। నృపహి మతే సబ కహి సముఝావా ॥

దో. నృప హరషేఉ పహిచాని గురు భ్రమ బస రహా న చేత।
బరే తురత సత సహస బర బిప్ర కుటుంబ సమేత ॥ 172 ॥

ఉపరోహిత జేవనార బనాఈ। ఛరస చారి బిధి జసి శ్రుతి గాఈ ॥
మాయామయ తేహిం కీన్హ రసోఈ। బింజన బహు గని సకి న కోఈ ॥
బిబిధ మృగన్హ కర ఆమిష రాఁధా। తేహి మహుఁ బిప్ర మాఁసు ఖల సాఁధా ॥
భోజన కహుఁ సబ బిప్ర బోలాఏ। పద పఖారి సాదర బైఠాఏ ॥
పరుసన జబహిం లాగ మహిపాలా। భై అకాసబానీ తేహి కాలా ॥
బిప్రబృంద ఉఠి ఉఠి గృహ జాహూ। హై బడ఼ఇ హాని అన్న జని ఖాహూ ॥
భయు రసోఈం భూసుర మాఁసూ। సబ ద్విజ ఉఠే మాని బిస్వాసూ ॥
భూప బికల మతి మోహఁ భులానీ। భావీ బస ఆవ ముఖ బానీ ॥

దో. బోలే బిప్ర సకోప తబ నహిం కఛు కీన్హ బిచార।
జాఇ నిసాచర హోహు నృప మూఢ఼ సహిత పరివార ॥ 173 ॥

ఛత్రబంధు తైం బిప్ర బోలాఈ। ఘాలై లిఏ సహిత సముదాఈ ॥
ఈస్వర రాఖా ధరమ హమారా। జైహసి తైం సమేత పరివారా ॥
సంబత మధ్య నాస తవ హోఊ। జలదాతా న రహిహి కుల కోఊ ॥
నృప సుని శ్రాప బికల అతి త్రాసా। భై బహోరి బర గిరా అకాసా ॥
బిప్రహు శ్రాప బిచారి న దీన్హా। నహిం అపరాధ భూప కఛు కీన్హా ॥
చకిత బిప్ర సబ సుని నభబానీ। భూప గయు జహఁ భోజన ఖానీ ॥
తహఁ న అసన నహిం బిప్ర సుఆరా। ఫిరేఉ రాఉ మన సోచ అపారా ॥
సబ ప్రసంగ మహిసురన్హ సునాఈ। త్రసిత పరేఉ అవనీం అకులాఈ ॥

దో. భూపతి భావీ మిటి నహిం జదపి న దూషన తోర।
కిఏఁ అన్యథా హోఇ నహిం బిప్రశ్రాప అతి ఘోర ॥ 174 ॥

అస కహి సబ మహిదేవ సిధాఏ। సమాచార పురలోగన్హ పాఏ ॥
సోచహిం దూషన దైవహి దేహీం। బిచరత హంస కాగ కియ జేహీమ్ ॥
ఉపరోహితహి భవన పహుఁచాఈ। అసుర తాపసహి ఖబరి జనాఈ ॥
తేహిం ఖల జహఁ తహఁ పత్ర పఠాఏ। సజి సజి సేన భూప సబ ధాఏ ॥
ఘేరేన్హి నగర నిసాన బజాఈ। బిబిధ భాఁతి నిత హోఈ లరాఈ ॥
జూఝే సకల సుభట కరి కరనీ। బంధు సమేత పరేఉ నృప ధరనీ ॥
సత్యకేతు కుల కౌ నహిం బాఁచా। బిప్రశ్రాప కిమి హోఇ అసాఁచా ॥
రిపు జితి సబ నృప నగర బసాఈ। నిజ పుర గవనే జయ జసు పాఈ ॥

దో. భరద్వాజ సును జాహి జబ హోఇ బిధాతా బామ।
ధూరి మేరుసమ జనక జమ తాహి బ్యాలసమ దామ ॥ ।175 ॥

కాల పాఇ ముని సును సోఇ రాజా। భయు నిసాచర సహిత సమాజా ॥
దస సిర తాహి బీస భుజదండా। రావన నామ బీర బరిబండా ॥
భూప అనుజ అరిమర్దన నామా। భయు సో కుంభకరన బలధామా ॥
సచివ జో రహా ధరమరుచి జాసూ। భయు బిమాత్ర బంధు లఘు తాసూ ॥
నామ బిభీషన జేహి జగ జానా। బిష్నుభగత బిగ్యాన నిధానా ॥
రహే జే సుత సేవక నృప కేరే। భే నిసాచర ఘోర ఘనేరే ॥
కామరూప ఖల జినస అనేకా। కుటిల భయంకర బిగత బిబేకా ॥
కృపా రహిత హింసక సబ పాపీ। బరని న జాహిం బిస్వ పరితాపీ ॥

దో. ఉపజే జదపి పులస్త్యకుల పావన అమల అనూప।
తదపి మహీసుర శ్రాప బస భే సకల అఘరూప ॥ 176 ॥

కీన్హ బిబిధ తప తీనిహుఁ భాఈ। పరమ ఉగ్ర నహిం బరని సో జాఈ ॥
గయు నికట తప దేఖి బిధాతా। మాగహు బర ప్రసన్న మైం తాతా ॥

కరి బినతీ పద గహి దససీసా। బోలేఉ బచన సునహు జగదీసా ॥
హమ కాహూ కే మరహిం న మారేం। బానర మనుజ జాతి దుఇ బారేమ్ ॥
ఏవమస్తు తుమ్హ బడ఼ తప కీన్హా। మైం బ్రహ్మాఁ మిలి తేహి బర దీన్హా ॥
పుని ప్రభు కుంభకరన పహిం గయూ। తేహి బిలోకి మన బిసమయ భయూ ॥
జౌం ఏహిం ఖల నిత కరబ అహారూ। హోఇహి సబ ఉజారి సంసారూ ॥
సారద ప్రేరి తాసు మతి ఫేరీ। మాగేసి నీద మాస షట కేరీ ॥

దో. గే బిభీషన పాస పుని కహేఉ పుత్ర బర మాగు।
తేహిం మాగేఉ భగవంత పద కమల అమల అనురాగు ॥ 177 ॥

తిన్హి దేఇ బర బ్రహ్మ సిధాఏ। హరషిత తే అపనే గృహ ఆఏ ॥
మయ తనుజా మందోదరి నామా। పరమ సుందరీ నారి లలామా ॥
సోఇ మయఁ దీన్హి రావనహి ఆనీ। హోఇహి జాతుధానపతి జానీ ॥
హరషిత భయు నారి భలి పాఈ। పుని దౌ బంధు బిఆహేసి జాఈ ॥
గిరి త్రికూట ఏక సింధు మఝారీ। బిధి నిర్మిత దుర్గమ అతి భారీ ॥
సోఇ మయ దానవఁ బహురి సఁవారా। కనక రచిత మనిభవన అపారా ॥
భోగావతి జసి అహికుల బాసా। అమరావతి జసి సక్రనివాసా ॥
తిన్హ తేం అధిక రమ్య అతి బంకా। జగ బిఖ్యాత నామ తేహి లంకా ॥

దో. ఖాఈం సింధు గభీర అతి చారిహుఁ దిసి ఫిరి ఆవ।
కనక కోట మని ఖచిత దృఢ఼ బరని న జాఇ బనావ ॥ 178(క) ॥

హరిప్రేరిత జేహిం కలప జోఇ జాతుధానపతి హోఇ।
సూర ప్రతాపీ అతులబల దల సమేత బస సోఇ ॥ 178(ఖ) ॥

రహే తహాఁ నిసిచర భట భారే। తే సబ సురన్హ సమర సంఘారే ॥
అబ తహఁ రహహిం సక్ర కే ప్రేరే। రచ్ఛక కోటి జచ్ఛపతి కేరే ॥
దసముఖ కతహుఁ ఖబరి అసి పాఈ। సేన సాజి గఢ఼ ఘేరేసి జాఈ ॥
దేఖి బికట భట బడ఼ఇ కటకాఈ। జచ్ఛ జీవ లై గే పరాఈ ॥
ఫిరి సబ నగర దసానన దేఖా। గయు సోచ సుఖ భయు బిసేషా ॥
సుందర సహజ అగమ అనుమానీ। కీన్హి తహాఁ రావన రజధానీ ॥
జేహి జస జోగ బాఁటి గృహ దీన్హే। సుఖీ సకల రజనీచర కీన్హే ॥
ఏక బార కుబేర పర ధావా। పుష్పక జాన జీతి లై ఆవా ॥

దో. కౌతుకహీం కైలాస పుని లీన్హేసి జాఇ ఉఠాఇ।
మనహుఁ తౌలి నిజ బాహుబల చలా బహుత సుఖ పాఇ ॥ 179 ॥

సుఖ సంపతి సుత సేన సహాఈ। జయ ప్రతాప బల బుద్ధి బడ఼ఆఈ ॥
నిత నూతన సబ బాఢ఼త జాఈ। జిమి ప్రతిలాభ లోభ అధికాఈ ॥
అతిబల కుంభకరన అస భ్రాతా। జేహి కహుఁ నహిం ప్రతిభట జగ జాతా ॥
కరి పాన సోవి షట మాసా। జాగత హోఇ తిహుఁ పుర త్రాసా ॥
జౌం దిన ప్రతి అహార కర సోఈ। బిస్వ బేగి సబ చౌపట హోఈ ॥
సమర ధీర నహిం జాఇ బఖానా। తేహి సమ అమిత బీర బలవానా ॥
బారిదనాద జేఠ సుత తాసూ। భట మహుఁ ప్రథమ లీక జగ జాసూ ॥
జేహి న హోఇ రన సనముఖ కోఈ। సురపుర నితహిం పరావన హోఈ ॥

దో. కుముఖ అకంపన కులిసరద ధూమకేతు అతికాయ।
ఏక ఏక జగ జీతి సక ఐసే సుభట నికాయ ॥ 180 ॥

కామరూప జానహిం సబ మాయా। సపనేహుఁ జిన్హ కేం ధరమ న దాయా ॥
దసముఖ బైఠ సభాఁ ఏక బారా। దేఖి అమిత ఆపన పరివారా ॥
సుత సమూహ జన పరిజన నాతీ। గే కో పార నిసాచర జాతీ ॥
సేన బిలోకి సహజ అభిమానీ। బోలా బచన క్రోధ మద సానీ ॥

సునహు సకల రజనీచర జూథా। హమరే బైరీ బిబుధ బరూథా ॥
తే సనముఖ నహిం కరహీ లరాఈ। దేఖి సబల రిపు జాహిం పరాఈ ॥
తేన్హ కర మరన ఏక బిధి హోఈ। కహుఁ బుఝాఇ సునహు అబ సోఈ ॥
ద్విజభోజన మఖ హోమ సరాధా ॥ సబ కై జాఇ కరహు తుమ్హ బాధా ॥

దో. ఛుధా ఛీన బలహీన సుర సహజేహిం మిలిహహిం ఆఇ।
తబ మారిహుఁ కి ఛాడ఼ఇహుఁ భలీ భాఁతి అపనాఇ ॥ 181 ॥

మేఘనాద కహుఁ పుని హఁకరావా। దీన్హీ సిఖ బలు బయరు బఢ఼ఆవా ॥

జే సుర సమర ధీర బలవానా। జిన్హ కేం లరిబే కర అభిమానా ॥
తిన్హహి జీతి రన ఆనేసు బాఁధీ। ఉఠి సుత పితు అనుసాసన కాఁధీ ॥
ఏహి బిధి సబహీ అగ్యా దీన్హీ। ఆపును చలేఉ గదా కర లీన్హీ ॥
చలత దసానన డోలతి అవనీ। గర్జత గర్భ స్త్రవహిం సుర రవనీ ॥
రావన ఆవత సునేఉ సకోహా। దేవన్హ తకే మేరు గిరి ఖోహా ॥
దిగపాలన్హ కే లోక సుహాఏ। సూనే సకల దసానన పాఏ ॥
పుని పుని సింఘనాద కరి భారీ। దేఇ దేవతన్హ గారి పచారీ ॥
రన మద మత్త ఫిరి జగ ధావా। ప్రతిభట ఖౌజత కతహుఁ న పావా ॥
రబి ససి పవన బరున ధనధారీ। అగిని కాల జమ సబ అధికారీ ॥
కింనర సిద్ధ మనుజ సుర నాగా। హఠి సబహీ కే పంథహిం లాగా ॥
బ్రహ్మసృష్టి జహఁ లగి తనుధారీ। దసముఖ బసబర్తీ నర నారీ ॥
ఆయసు కరహిం సకల భయభీతా। నవహిం ఆఇ నిత చరన బినీతా ॥

దో. భుజబల బిస్వ బస్య కరి రాఖేసి కౌ న సుతంత్ర।
మండలీక మని రావన రాజ కరి నిజ మంత్ర ॥ 182(ఖ) ॥

దేవ జచ్ఛ గంధర్వ నర కింనర నాగ కుమారి।
జీతి బరీం నిజ బాహుబల బహు సుందర బర నారి ॥ 182ఖ ॥

ఇంద్రజీత సన జో కఛు కహేఊ। సో సబ జను పహిలేహిం కరి రహేఊ ॥
ప్రథమహిం జిన్హ కహుఁ ఆయసు దీన్హా। తిన్హ కర చరిత సునహు జో కీన్హా ॥
దేఖత భీమరూప సబ పాపీ। నిసిచర నికర దేవ పరితాపీ ॥
కరహి ఉపద్రవ అసుర నికాయా। నానా రూప ధరహిం కరి మాయా ॥
జేహి బిధి హోఇ ధర్మ నిర్మూలా। సో సబ కరహిం బేద ప్రతికూలా ॥
జేహిం జేహిం దేస ధేను ద్విజ పావహిం। నగర గాఉఁ పుర ఆగి లగావహిమ్ ॥
సుభ ఆచరన కతహుఁ నహిం హోఈ। దేవ బిప్ర గురూ మాన న కోఈ ॥
నహిం హరిభగతి జగ్య తప గ్యానా। సపనేహుఁ సునిఅ న బేద పురానా ॥

ఛం. జప జోగ బిరాగా తప మఖ భాగా శ్రవన సుని దససీసా।
ఆపును ఉఠి ధావి రహై న పావి ధరి సబ ఘాలి ఖీసా ॥
అస భ్రష్ట అచారా భా సంసారా ధర్మ సునిఅ నహి కానా।
తేహి బహుబిధి త్రాసి దేస నికాసి జో కహ బేద పురానా ॥

సో. బరని న జాఇ అనీతి ఘోర నిసాచర జో కరహిం।
హింసా పర అతి ప్రీతి తిన్హ కే పాపహి కవని మితి ॥ 183 ॥

మాసపారాయణ, ఛఠా విశ్రామ
బాఢ఼ఏ ఖల బహు చోర జుఆరా। జే లంపట పరధన పరదారా ॥
మానహిం మాతు పితా నహిం దేవా। సాధున్హ సన కరవావహిం సేవా ॥
జిన్హ కే యహ ఆచరన భవానీ। తే జానేహు నిసిచర సబ ప్రానీ ॥
అతిసయ దేఖి ధర్మ కై గ్లానీ। పరమ సభీత ధరా అకులానీ ॥
గిరి సరి సింధు భార నహిం మోహీ। జస మోహి గరుఅ ఏక పరద్రోహీ ॥
సకల ధర్మ దేఖి బిపరీతా। కహి న సకి రావన భయ భీతా ॥
ధేను రూప ధరి హృదయఁ బిచారీ। గీ తహాఁ జహఁ సుర ముని ఝారీ ॥
నిజ సంతాప సునాఏసి రోఈ। కాహూ తేం కఛు కాజ న హోఈ ॥

ఛం. సుర ముని గంధర్బా మిలి కరి సర్బా గే బిరంచి కే లోకా।
సఁగ గోతనుధారీ భూమి బిచారీ పరమ బికల భయ సోకా ॥
బ్రహ్మాఁ సబ జానా మన అనుమానా మోర కఛూ న బసాఈ।
జా కరి తైం దాసీ సో అబినాసీ హమరేఉ తోర సహాఈ ॥

సో. ధరని ధరహి మన ధీర కహ బిరంచి హరిపద సుమిరు।
జానత జన కీ పీర ప్రభు భంజిహి దారున బిపతి ॥ 184 ॥

బైఠే సుర సబ కరహిం బిచారా। కహఁ పాఇఅ ప్రభు కరిఅ పుకారా ॥
పుర బైకుంఠ జాన కహ కోఈ। కౌ కహ పయనిధి బస ప్రభు సోఈ ॥
జాకే హృదయఁ భగతి జసి ప్రీతి। ప్రభు తహఁ ప్రగట సదా తేహిం రీతీ ॥
తేహి సమాజ గిరిజా మైం రహేఊఁ। అవసర పాఇ బచన ఏక కహేఊఁ ॥
హరి బ్యాపక సర్బత్ర సమానా। ప్రేమ తేం ప్రగట హోహిం మైం జానా ॥
దేస కాల దిసి బిదిసిహు మాహీం। కహహు సో కహాఁ జహాఁ ప్రభు నాహీమ్ ॥
అగ జగమయ సబ రహిత బిరాగీ। ప్రేమ తేం ప్రభు ప్రగటి జిమి ఆగీ ॥
మోర బచన సబ కే మన మానా। సాధు సాధు కరి బ్రహ్మ బఖానా ॥

దో. సుని బిరంచి మన హరష తన పులకి నయన బహ నీర।
అస్తుతి కరత జోరి కర సావధాన మతిధీర ॥ 185 ॥

ఛం. జయ జయ సురనాయక జన సుఖదాయక ప్రనతపాల భగవంతా।
గో ద్విజ హితకారీ జయ అసురారీ సిధుంసుతా ప్రియ కంతా ॥

పాలన సుర ధరనీ అద్భుత కరనీ మరమ న జాని కోఈ।
జో సహజ కృపాలా దీనదయాలా కరు అనుగ్రహ సోఈ ॥
జయ జయ అబినాసీ సబ ఘట బాసీ బ్యాపక పరమానందా।
అబిగత గోతీతం చరిత పునీతం మాయారహిత ముకుందా ॥
జేహి లాగి బిరాగీ అతి అనురాగీ బిగతమోహ మునిబృందా।
నిసి బాసర ధ్యావహిం గున గన గావహిం జయతి సచ్చిదానందా ॥
జేహిం సృష్టి ఉపాఈ త్రిబిధ బనాఈ సంగ సహాయ న దూజా।
సో కరు అఘారీ చింత హమారీ జానిఅ భగతి న పూజా ॥
జో భవ భయ భంజన ముని మన రంజన గంజన బిపతి బరూథా।
మన బచ క్రమ బానీ ఛాడ఼ఇ సయానీ సరన సకల సుర జూథా ॥
సారద శ్రుతి సేషా రిషయ అసేషా జా కహుఁ కౌ నహి జానా।
జేహి దీన పిఆరే బేద పుకారే ద్రవు సో శ్రీభగవానా ॥
భవ బారిధి మందర సబ బిధి సుందర గునమందిర సుఖపుంజా।
ముని సిద్ధ సకల సుర పరమ భయాతుర నమత నాథ పద కంజా ॥

దో. జాని సభయ సురభూమి సుని బచన సమేత సనేహ।
గగనగిరా గంభీర భి హరని సోక సందేహ ॥ 186 ॥

జని డరపహు ముని సిద్ధ సురేసా। తుమ్హహి లాగి ధరిహుఁ నర బేసా ॥
అంసన్హ సహిత మనుజ అవతారా। లేహుఁ దినకర బంస ఉదారా ॥
కస్యప అదితి మహాతప కీన్హా। తిన్హ కహుఁ మైం పూరబ బర దీన్హా ॥
తే దసరథ కౌసల్యా రూపా। కోసలపురీం ప్రగట నరభూపా ॥
తిన్హ కే గృహ అవతరిహుఁ జాఈ। రఘుకుల తిలక సో చారిఉ భాఈ ॥
నారద బచన సత్య సబ కరిహుఁ। పరమ సక్తి సమేత అవతరిహుఁ ॥
హరిహుఁ సకల భూమి గరుఆఈ। నిర్భయ హోహు దేవ సముదాఈ ॥
గగన బ్రహ్మబానీ సునీ కానా। తురత ఫిరే సుర హృదయ జుడ఼ఆనా ॥
తబ బ్రహ్మా ధరనిహి సముఝావా। అభయ భీ భరోస జియఁ ఆవా ॥

దో. నిజ లోకహి బిరంచి గే దేవన్హ ఇహి సిఖాఇ।
బానర తను ధరి ధరి మహి హరి పద సేవహు జాఇ ॥ 187 ॥

గే దేవ సబ నిజ నిజ ధామా। భూమి సహిత మన కహుఁ బిశ్రామా ।
జో కఛు ఆయసు బ్రహ్మాఁ దీన్హా। హరషే దేవ బిలంబ న కీన్హా ॥
బనచర దేహ ధరి ఛితి మాహీం। అతులిత బల ప్రతాప తిన్హ పాహీమ్ ॥
గిరి తరు నఖ ఆయుధ సబ బీరా। హరి మారగ చితవహిం మతిధీరా ॥
గిరి కానన జహఁ తహఁ భరి పూరీ। రహే నిజ నిజ అనీక రచి రూరీ ॥
యహ సబ రుచిర చరిత మైం భాషా। అబ సో సునహు జో బీచహిం రాఖా ॥
అవధపురీం రఘుకులమని ర్AU। బేద బిదిత తేహి దసరథ న్AUఁ ॥
ధరమ ధురంధర గుననిధి గ్యానీ। హృదయఁ భగతి మతి సారఁగపానీ ॥

దో. కౌసల్యాది నారి ప్రియ సబ ఆచరన పునీత।
పతి అనుకూల ప్రేమ దృఢ఼ హరి పద కమల బినీత ॥ 188 ॥

ఏక బార భూపతి మన మాహీం। భై గలాని మోరేం సుత నాహీమ్ ॥
గుర గృహ గయు తురత మహిపాలా। చరన లాగి కరి బినయ బిసాలా ॥
నిజ దుఖ సుఖ సబ గురహి సునాయు। కహి బసిష్ఠ బహుబిధి సముఝాయు ॥
ధరహు ధీర హోఇహహిం సుత చారీ। త్రిభువన బిదిత భగత భయ హారీ ॥
సృంగీ రిషహి బసిష్ఠ బోలావా। పుత్రకామ సుభ జగ్య కరావా ॥
భగతి సహిత ముని ఆహుతి దీన్హేం। ప్రగటే అగిని చరూ కర లీన్హేమ్ ॥
జో బసిష్ఠ కఛు హృదయఁ బిచారా। సకల కాజు భా సిద్ధ తుమ్హారా ॥
యహ హబి బాఁటి దేహు నృప జాఈ। జథా జోగ జేహి భాగ బనాఈ ॥

దో. తబ అదృస్య భే పావక సకల సభహి సముఝాఇ ॥
పరమానంద మగన నృప హరష న హృదయఁ సమాఇ ॥ 189 ॥

తబహిం రాయఁ ప్రియ నారి బోలాఈం। కౌసల్యాది తహాఁ చలి ఆఈ ॥
అర్ధ భాగ కౌసల్యాహి దీన్హా। ఉభయ భాగ ఆధే కర కీన్హా ॥
కైకేఈ కహఁ నృప సో దయూ। రహ్యో సో ఉభయ భాగ పుని భయూ ॥
కౌసల్యా కైకేఈ హాథ ధరి। దీన్హ సుమిత్రహి మన ప్రసన్న కరి ॥
ఏహి బిధి గర్భసహిత సబ నారీ। భీం హృదయఁ హరషిత సుఖ భారీ ॥
జా దిన తేం హరి గర్భహిం ఆఏ। సకల లోక సుఖ సంపతి ఛాఏ ॥
మందిర మహఁ సబ రాజహిం రానీ। సోభా సీల తేజ కీ ఖానీమ్ ॥
సుఖ జుత కఛుక కాల చలి గయూ। జేహిం ప్రభు ప్రగట సో అవసర భయూ ॥

దో. జోగ లగన గ్రహ బార తిథి సకల భే అనుకూల।
చర అరు అచర హర్షజుత రామ జనమ సుఖమూల ॥ 190 ॥

నౌమీ తిథి మధు మాస పునీతా। సుకల పచ్ఛ అభిజిత హరిప్రీతా ॥
మధ్యదివస అతి సీత న ఘామా। పావన కాల లోక బిశ్రామా ॥
సీతల మంద సురభి బహ బ్AU। హరషిత సుర సంతన మన చ్AU ॥
బన కుసుమిత గిరిగన మనిఆరా। స్త్రవహిం సకల సరితాఽమృతధారా ॥
సో అవసర బిరంచి జబ జానా। చలే సకల సుర సాజి బిమానా ॥
గగన బిమల సకుల సుర జూథా। గావహిం గున గంధర్బ బరూథా ॥
బరషహిం సుమన సుఅంజలి సాజీ। గహగహి గగన దుందుభీ బాజీ ॥
అస్తుతి కరహిం నాగ ముని దేవా। బహుబిధి లావహిం నిజ నిజ సేవా ॥

దో. సుర సమూహ బినతీ కరి పహుఁచే నిజ నిజ ధామ।
జగనివాస ప్రభు ప్రగటే అఖిల లోక బిశ్రామ ॥ 191 ॥

ఛం. భే ప్రగట కృపాలా దీనదయాలా కౌసల్యా హితకారీ।
హరషిత మహతారీ ముని మన హారీ అద్భుత రూప బిచారీ ॥
లోచన అభిరామా తను ఘనస్యామా నిజ ఆయుధ భుజ చారీ।
భూషన బనమాలా నయన బిసాలా సోభాసింధు ఖరారీ ॥
కహ దుఇ కర జోరీ అస్తుతి తోరీ కేహి బిధి కరౌం అనంతా।
మాయా గున గ్యానాతీత అమానా బేద పురాన భనంతా ॥
కరునా సుఖ సాగర సబ గున ఆగర జేహి గావహిం శ్రుతి సంతా।
సో మమ హిత లాగీ జన అనురాగీ భయు ప్రగట శ్రీకంతా ॥
బ్రహ్మాండ నికాయా నిర్మిత మాయా రోమ రోమ ప్రతి బేద కహై।
మమ ఉర సో బాసీ యహ ఉపహాసీ సునత ధీర పతి థిర న రహై ॥
ఉపజా జబ గ్యానా ప్రభు ముసకానా చరిత బహుత బిధి కీన్హ చహై।
కహి కథా సుహాఈ మాతు బుఝాఈ జేహి ప్రకార సుత ప్రేమ లహై ॥
మాతా పుని బోలీ సో మతి డౌలీ తజహు తాత యహ రూపా।
కీజై సిసులీలా అతి ప్రియసీలా యహ సుఖ పరమ అనూపా ॥
సుని బచన సుజానా రోదన ఠానా హోఇ బాలక సురభూపా।
యహ చరిత జే గావహిం హరిపద పావహిం తే న పరహిం భవకూపా ॥

దో. బిప్ర ధేను సుర సంత హిత లీన్హ మనుజ అవతార।
నిజ ఇచ్ఛా నిర్మిత తను మాయా గున గో పార ॥ 192 ॥

సుని సిసు రుదన పరమ ప్రియ బానీ। సంభ్రమ చలి ఆఈ సబ రానీ ॥
హరషిత జహఁ తహఁ ధాఈం దాసీ। ఆనఁద మగన సకల పురబాసీ ॥
దసరథ పుత్రజన్మ సుని కానా। మానహుఁ బ్రహ్మానంద సమానా ॥
పరమ ప్రేమ మన పులక సరీరా। చాహత ఉఠత కరత మతి ధీరా ॥
జాకర నామ సునత సుభ హోఈ। మోరేం గృహ ఆవా ప్రభు సోఈ ॥
పరమానంద పూరి మన రాజా। కహా బోలాఇ బజావహు బాజా ॥
గుర బసిష్ఠ కహఁ గయు హఁకారా। ఆఏ ద్విజన సహిత నృపద్వారా ॥
అనుపమ బాలక దేఖేన్హి జాఈ। రూప రాసి గున కహి న సిరాఈ ॥

దో. నందీముఖ సరాధ కరి జాతకరమ సబ కీన్హ।
హాటక ధేను బసన మని నృప బిప్రన్హ కహఁ దీన్హ ॥ 193 ॥

ధ్వజ పతాక తోరన పుర ఛావా। కహి న జాఇ జేహి భాఁతి బనావా ॥
సుమనబృష్టి అకాస తేం హోఈ। బ్రహ్మానంద మగన సబ లోఈ ॥
బృంద బృంద మిలి చలీం లోగాఈ। సహజ సంగార కిఏఁ ఉఠి ధాఈ ॥
కనక కలస మంగల ధరి థారా। గావత పైఠహిం భూప దుఆరా ॥
కరి ఆరతి నేవఛావరి కరహీం। బార బార సిసు చరనన్హి పరహీమ్ ॥
మాగధ సూత బందిగన గాయక। పావన గున గావహిం రఘునాయక ॥
సర్బస దాన దీన్హ సబ కాహూ। జేహిం పావా రాఖా నహిం తాహూ ॥
మృగమద చందన కుంకుమ కీచా। మచీ సకల బీథిన్హ బిచ బీచా ॥

దో. గృహ గృహ బాజ బధావ సుభ ప్రగటే సుషమా కంద।
హరషవంత సబ జహఁ తహఁ నగర నారి నర బృంద ॥ 194 ॥

కైకయసుతా సుమిత్రా దోఊ। సుందర సుత జనమత భైం ఓఊ ॥
వహ సుఖ సంపతి సమయ సమాజా। కహి న సకి సారద అహిరాజా ॥
అవధపురీ సోహి ఏహి భాఁతీ। ప్రభుహి మిలన ఆఈ జను రాతీ ॥
దేఖి భానూ జను మన సకుచానీ। తదపి బనీ సంధ్యా అనుమానీ ॥
అగర ధూప బహు జను అఁధిఆరీ। ఉడ఼ఇ అభీర మనహుఁ అరునారీ ॥
మందిర మని సమూహ జను తారా। నృప గృహ కలస సో ఇందు ఉదారా ॥
భవన బేదధుని అతి మృదు బానీ। జను ఖగ మూఖర సమయఁ జను సానీ ॥
కౌతుక దేఖి పతంగ భులానా। ఏక మాస తేఇఁ జాత న జానా ॥

దో. మాస దివస కర దివస భా మరమ న జాని కోఇ।
రథ సమేత రబి థాకేఉ నిసా కవన బిధి హోఇ ॥ 195 ॥

యహ రహస్య కాహూ నహిం జానా। దిన మని చలే కరత గునగానా ॥
దేఖి మహోత్సవ సుర ముని నాగా। చలే భవన బరనత నిజ భాగా ॥
ఔరు ఏక కహుఁ నిజ చోరీ। సును గిరిజా అతి దృఢ఼ మతి తోరీ ॥
కాక భుసుండి సంగ హమ దోఊ। మనుజరూప జాని నహిం కోఊ ॥
పరమానంద ప్రేమసుఖ ఫూలే। బీథిన్హ ఫిరహిం మగన మన భూలే ॥
యహ సుభ చరిత జాన పై సోఈ। కృపా రామ కై జాపర హోఈ ॥
తేహి అవసర జో జేహి బిధి ఆవా। దీన్హ భూప జో జేహి మన భావా ॥
గజ రథ తురగ హేమ గో హీరా। దీన్హే నృప నానాబిధి చీరా ॥

దో. మన సంతోషే సబన్హి కే జహఁ తహఁ దేహి అసీస।
సకల తనయ చిర జీవహుఁ తులసిదాస కే ఈస ॥ 196 ॥

కఛుక దివస బీతే ఏహి భాఁతీ। జాత న జానిఅ దిన అరు రాతీ ॥
నామకరన కర అవసరు జానీ। భూప బోలి పఠే ముని గ్యానీ ॥
కరి పూజా భూపతి అస భాషా। ధరిఅ నామ జో ముని గుని రాఖా ॥
ఇన్హ కే నామ అనేక అనూపా। మైం నృప కహబ స్వమతి అనురూపా ॥
జో ఆనంద సింధు సుఖరాసీ। సీకర తేం త్రైలోక సుపాసీ ॥
సో సుఖ ధామ రామ అస నామా। అఖిల లోక దాయక బిశ్రామా ॥
బిస్వ భరన పోషన కర జోఈ। తాకర నామ భరత అస హోఈ ॥
జాకే సుమిరన తేం రిపు నాసా। నామ సత్రుహన బేద ప్రకాసా ॥

దో. లచ్ఛన ధామ రామ ప్రియ సకల జగత ఆధార।
గురు బసిష్ట తేహి రాఖా లఛిమన నామ ఉదార ॥ 197 ॥

ధరే నామ గుర హృదయఁ బిచారీ। బేద తత్త్వ నృప తవ సుత చారీ ॥
ముని ధన జన సరబస సివ ప్రానా। బాల కేలి తేహిం సుఖ మానా ॥
బారేహి తే నిజ హిత పతి జానీ। లఛిమన రామ చరన రతి మానీ ॥
భరత సత్రుహన దూను భాఈ। ప్రభు సేవక జసి ప్రీతి బడ఼ఆఈ ॥
స్యామ గౌర సుందర దౌ జోరీ। నిరఖహిం ఛబి జననీం తృన తోరీ ॥
చారిఉ సీల రూప గున ధామా। తదపి అధిక సుఖసాగర రామా ॥
హృదయఁ అనుగ్రహ ఇందు ప్రకాసా। సూచత కిరన మనోహర హాసా ॥
కబహుఁ ఉఛంగ కబహుఁ బర పలనా। మాతు దులారి కహి ప్రియ లలనా ॥

దో. బ్యాపక బ్రహ్మ నిరంజన నిర్గున బిగత బినోద।
సో అజ ప్రేమ భగతి బస కౌసల్యా కే గోద ॥ 198 ॥

కామ కోటి ఛబి స్యామ సరీరా। నీల కంజ బారిద గంభీరా ॥
అరున చరన పకంజ నఖ జోతీ। కమల దలన్హి బైఠే జను మోతీ ॥
రేఖ కులిస ధవజ అంకుర సోహే। నూపుర ధుని సుని ముని మన మోహే ॥
కటి కింకినీ ఉదర త్రయ రేఖా। నాభి గభీర జాన జేహి దేఖా ॥
భుజ బిసాల భూషన జుత భూరీ। హియఁ హరి నఖ అతి సోభా రూరీ ॥
ఉర మనిహార పదిక కీ సోభా। బిప్ర చరన దేఖత మన లోభా ॥
కంబు కంఠ అతి చిబుక సుహాఈ। ఆనన అమిత మదన ఛబి ఛాఈ ॥
దుఇ దుఇ దసన అధర అరునారే। నాసా తిలక కో బరనై పారే ॥
సుందర శ్రవన సుచారు కపోలా। అతి ప్రియ మధుర తోతరే బోలా ॥
చిక్కన కచ కుంచిత గభుఆరే। బహు ప్రకార రచి మాతు సఁవారే ॥
పీత ఝగులిఆ తను పహిరాఈ। జాను పాని బిచరని మోహి భాఈ ॥
రూప సకహిం నహిం కహి శ్రుతి సేషా। సో జాని సపనేహుఁ జేహి దేఖా ॥

దో. సుఖ సందోహ మోహపర గ్యాన గిరా గోతీత।
దంపతి పరమ ప్రేమ బస కర సిసుచరిత పునీత ॥ 199 ॥

ఏహి బిధి రామ జగత పితు మాతా। కోసలపుర బాసింహ సుఖదాతా ॥
జిన్హ రఘునాథ చరన రతి మానీ। తిన్హ కీ యహ గతి ప్రగట భవానీ ॥
రఘుపతి బిముఖ జతన కర కోరీ। కవన సకి భవ బంధన ఛోరీ ॥
జీవ చరాచర బస కై రాఖే। సో మాయా ప్రభు సోం భయ భాఖే ॥
భృకుటి బిలాస నచావి తాహీ। అస ప్రభు ఛాడ఼ఇ భజిఅ కహు కాహీ ॥
మన క్రమ బచన ఛాడ఼ఇ చతురాఈ। భజత కృపా కరిహహిం రఘురాఈ ॥
ఏహి బిధి సిసుబినోద ప్రభు కీన్హా। సకల నగరబాసింహ సుఖ దీన్హా ॥
లై ఉఛంగ కబహుఁక హలరావై। కబహుఁ పాలనేం ఘాలి ఝులావై ॥

దో. ప్రేమ మగన కౌసల్యా నిసి దిన జాత న జాన।
సుత సనేహ బస మాతా బాలచరిత కర గాన ॥ 200 ॥

ఏక బార జననీం అన్హవాఏ। కరి సింగార పలనాఁ పౌఢ఼ఆఏ ॥

నిజ కుల ఇష్టదేవ భగవానా। పూజా హేతు కీన్హ అస్నానా ॥
కరి పూజా నైబేద్య చఢ఼ఆవా। ఆపు గీ జహఁ పాక బనావా ॥
బహురి మాతు తహవాఁ చలి ఆఈ। భోజన కరత దేఖ సుత జాఈ ॥
గై జననీ సిసు పహిం భయభీతా। దేఖా బాల తహాఁ పుని సూతా ॥
బహురి ఆఇ దేఖా సుత సోఈ। హృదయఁ కంప మన ధీర న హోఈ ॥
ఇహాఁ ఉహాఁ దుఇ బాలక దేఖా। మతిభ్రమ మోర కి ఆన బిసేషా ॥
దేఖి రామ జననీ అకులానీ। ప్రభు హఁసి దీన్హ మధుర ముసుకానీ ॥

దో. దేఖరావా మాతహి నిజ అదభుత రుప అఖండ।
రోమ రోమ ప్రతి లాగే కోటి కోటి బ్రహ్మండ ॥ 201 ॥

అగనిత రబి ససి సివ చతురానన। బహు గిరి సరిత సింధు మహి కానన ॥
కాల కర్మ గున గ్యాన సుభ్AU। సౌ దేఖా జో సునా న క్AU ॥
దేఖీ మాయా సబ బిధి గాఢ఼ఈ। అతి సభీత జోరేం కర ఠాఢ఼ఈ ॥
దేఖా జీవ నచావి జాహీ। దేఖీ భగతి జో ఛోరి తాహీ ॥
తన పులకిత ముఖ బచన న ఆవా। నయన మూది చరనని సిరు నావా ॥
బిసమయవంత దేఖి మహతారీ। భే బహురి సిసురూప ఖరారీ ॥
అస్తుతి కరి న జాఇ భయ మానా। జగత పితా మైం సుత కరి జానా ॥
హరి జనని బహుబిధి సముఝాఈ। యహ జని కతహుఁ కహసి సును మాఈ ॥

దో. బార బార కౌసల్యా బినయ కరి కర జోరి ॥
అబ జని కబహూఁ బ్యాపై ప్రభు మోహి మాయా తోరి ॥ 202 ॥

బాలచరిత హరి బహుబిధి కీన్హా। అతి అనంద దాసన్హ కహఁ దీన్హా ॥
కఛుక కాల బీతేం సబ భాఈ। బడ఼ఏ భే పరిజన సుఖదాఈ ॥
చూడ఼ఆకరన కీన్హ గురు జాఈ। బిప్రన్హ పుని దఛినా బహు పాఈ ॥
పరమ మనోహర చరిత అపారా। కరత ఫిరత చారిఉ సుకుమారా ॥
మన క్రమ బచన అగోచర జోఈ। దసరథ అజిర బిచర ప్రభు సోఈ ॥
భోజన కరత బోల జబ రాజా। నహిం ఆవత తజి బాల సమాజా ॥
కౌసల్యా జబ బోలన జాఈ। ఠుమకు ఠుమకు ప్రభు చలహిం పరాఈ ॥
నిగమ నేతి సివ అంత న పావా। తాహి ధరై జననీ హఠి ధావా ॥
ధూరస ధూరి భరేం తను ఆఏ। భూపతి బిహసి గోద బైఠాఏ ॥

దో. భోజన కరత చపల చిత ఇత ఉత అవసరు పాఇ।
భాజి చలే కిలకత ముఖ దధి ఓదన లపటాఇ ॥ 203 ॥

బాలచరిత అతి సరల సుహాఏ। సారద సేష సంభు శ్రుతి గాఏ ॥
జిన కర మన ఇన్హ సన నహిం రాతా। తే జన బంచిత కిఏ బిధాతా ॥
భే కుమార జబహిం సబ భ్రాతా। దీన్హ జనేఊ గురు పితు మాతా ॥
గురగృహఁ గే పఢ఼న రఘురాఈ। అలప కాల బిద్యా సబ ఆఈ ॥
జాకీ సహజ స్వాస శ్రుతి చారీ। సో హరి పఢ఼ యహ కౌతుక భారీ ॥
బిద్యా బినయ నిపున గున సీలా। ఖేలహిం ఖేల సకల నృపలీలా ॥
కరతల బాన ధనుష అతి సోహా। దేఖత రూప చరాచర మోహా ॥
జిన్హ బీథిన్హ బిహరహిం సబ భాఈ। థకిత హోహిం సబ లోగ లుగాఈ ॥

దో. కోసలపుర బాసీ నర నారి బృద్ధ అరు బాల।
ప్రానహు తే ప్రియ లాగత సబ కహుఁ రామ కృపాల ॥ 204 ॥

బంధు సఖా సంగ లేహిం బోలాఈ। బన మృగయా నిత ఖేలహిం జాఈ ॥
పావన మృగ మారహిం జియఁ జానీ। దిన ప్రతి నృపహి దేఖావహిం ఆనీ ॥
జే మృగ రామ బాన కే మారే। తే తను తజి సురలోక సిధారే ॥
అనుజ సఖా సఁగ భోజన కరహీం। మాతు పితా అగ్యా అనుసరహీమ్ ॥
జేహి బిధి సుఖీ హోహిం పుర లోగా। కరహిం కృపానిధి సోఇ సంజోగా ॥
బేద పురాన సునహిం మన లాఈ। ఆపు కహహిం అనుజన్హ సముఝాఈ ॥
ప్రాతకాల ఉఠి కై రఘునాథా। మాతు పితా గురు నావహిం మాథా ॥
ఆయసు మాగి కరహిం పుర కాజా। దేఖి చరిత హరషి మన రాజా ॥

దో. బ్యాపక అకల అనీహ అజ నిర్గున నామ న రూప।
భగత హేతు నానా బిధి కరత చరిత్ర అనూప ॥ 205 ॥

యహ సబ చరిత కహా మైం గాఈ। ఆగిలి కథా సునహు మన లాఈ ॥
బిస్వామిత్ర మహాముని గ్యానీ। బసహి బిపిన సుభ ఆశ్రమ జానీ ॥
జహఁ జప జగ్య ముని కరహీ। అతి మారీచ సుబాహుహి డరహీమ్ ॥
దేఖత జగ్య నిసాచర ధావహి। కరహి ఉపద్రవ ముని దుఖ పావహిమ్ ॥
గాధితనయ మన చింతా బ్యాపీ। హరి బిను మరహి న నిసిచర పాపీ ॥
తబ మునివర మన కీన్హ బిచారా। ప్రభు అవతరేఉ హరన మహి భారా ॥
ఏహుఁ మిస దేఖౌం పద జాఈ। కరి బినతీ ఆనౌ దౌ భాఈ ॥
గ్యాన బిరాగ సకల గున అయనా। సో ప్రభు మై దేఖబ భరి నయనా ॥

దో. బహుబిధి కరత మనోరథ జాత లాగి నహిం బార।
కరి మజ్జన సరూ జల గే భూప దరబార ॥ 206 ॥

ముని ఆగమన సునా జబ రాజా। మిలన గయూ లై బిప్ర సమాజా ॥
కరి దండవత మునిహి సనమానీ। నిజ ఆసన బైఠారేన్హి ఆనీ ॥
చరన పఖారి కీన్హి అతి పూజా। మో సమ ఆజు ధన్య నహిం దూజా ॥
బిబిధ భాఁతి భోజన కరవావా। మునివర హృదయఁ హరష అతి పావా ॥
పుని చరనని మేలే సుత చారీ। రామ దేఖి ముని దేహ బిసారీ ॥
భే మగన దేఖత ముఖ సోభా। జను చకోర పూరన ససి లోభా ॥
తబ మన హరషి బచన కహ ర్AU। ముని అస కృపా న కీన్హిహు క్AU ॥
కేహి కారన ఆగమన తుమ్హారా। కహహు సో కరత న లావుఁ బారా ॥
అసుర సమూహ సతావహిం మోహీ। మై జాచన ఆయుఁ నృప తోహీ ॥
అనుజ సమేత దేహు రఘునాథా। నిసిచర బధ మైం హోబ సనాథా ॥

దో. దేహు భూప మన హరషిత తజహు మోహ అగ్యాన।
ధర్మ సుజస ప్రభు తుమ్హ కౌం ఇన్హ కహఁ అతి కల్యాన ॥ 207 ॥

సుని రాజా అతి అప్రియ బానీ। హృదయ కంప ముఖ దుతి కుములానీ ॥
చౌథేంపన పాయుఁ సుత చారీ। బిప్ర బచన నహిం కహేహు బిచారీ ॥
మాగహు భూమి ధేను ధన కోసా। సర్బస దేఉఁ ఆజు సహరోసా ॥
దేహ ప్రాన తేం ప్రియ కఛు నాహీ। సౌ ముని దేఉఁ నిమిష ఏక మాహీ ॥
సబ సుత ప్రియ మోహి ప్రాన కి నాఈం। రామ దేత నహిం బని గోసాఈ ॥
కహఁ నిసిచర అతి ఘోర కఠోరా। కహఁ సుందర సుత పరమ కిసోరా ॥
సుని నృప గిరా ప్రేమ రస సానీ। హృదయఁ హరష మానా ముని గ్యానీ ॥
తబ బసిష్ట బహు నిధి సముఝావా। నృప సందేహ నాస కహఁ పావా ॥
అతి ఆదర దౌ తనయ బోలాఏ। హృదయఁ లాఇ బహు భాఁతి సిఖాఏ ॥
మేరే ప్రాన నాథ సుత దోఊ। తుమ్హ ముని పితా ఆన నహిం కోఊ ॥

దో. సౌంపే భూప రిషిహి సుత బహు బిధి దేఇ అసీస।
జననీ భవన గే ప్రభు చలే నాఇ పద సీస ॥ 208(క) ॥

సో. పురుషసింహ దౌ బీర హరషి చలే ముని భయ హరన ॥
కృపాసింధు మతిధీర అఖిల బిస్వ కారన కరన ॥ 208(ఖ)

అరున నయన ఉర బాహు బిసాలా। నీల జలజ తను స్యామ తమాలా ॥
కటి పట పీత కసేం బర భాథా। రుచిర చాప సాయక దుహుఁ హాథా ॥
స్యామ గౌర సుందర దౌ భాఈ। బిస్బామిత్ర మహానిధి పాఈ ॥
ప్రభు బ్రహ్మన్యదేవ మై జానా। మోహి నితి పితా తజేహు భగవానా ॥
చలే జాత ముని దీన్హి దిఖాఈ। సుని తాడ఼కా క్రోధ కరి ధాఈ ॥
ఏకహిం బాన ప్రాన హరి లీన్హా। దీన జాని తేహి నిజ పద దీన్హా ॥
తబ రిషి నిజ నాథహి జియఁ చీన్హీ। బిద్యానిధి కహుఁ బిద్యా దీన్హీ ॥
జాతే లాగ న ఛుధా పిపాసా। అతులిత బల తను తేజ ప్రకాసా ॥

దో. ఆయుష సబ సమర్పి కై ప్రభు నిజ ఆశ్రమ ఆని।
కంద మూల ఫల భోజన దీన్హ భగతి హిత జాని ॥ 209 ॥

ప్రాత కహా ముని సన రఘురాఈ। నిర్భయ జగ్య కరహు తుమ్హ జాఈ ॥
హోమ కరన లాగే ముని ఝారీ। ఆపు రహే మఖ కీం రఖవారీ ॥
సుని మారీచ నిసాచర క్రోహీ। లై సహాయ ధావా మునిద్రోహీ ॥
బిను ఫర బాన రామ తేహి మారా। సత జోజన గా సాగర పారా ॥
పావక సర సుబాహు పుని మారా। అనుజ నిసాచర కటకు సఁఘారా ॥
మారి అసుర ద్విజ నిర్మయకారీ। అస్తుతి కరహిం దేవ ముని ఝారీ ॥
తహఁ పుని కఛుక దివస రఘురాయా। రహే కీన్హి బిప్రన్హ పర దాయా ॥
భగతి హేతు బహు కథా పురానా। కహే బిప్ర జద్యపి ప్రభు జానా ॥
తబ ముని సాదర కహా బుఝాఈ। చరిత ఏక ప్రభు దేఖిఅ జాఈ ॥
ధనుషజగ్య ముని రఘుకుల నాథా। హరషి చలే మునిబర కే సాథా ॥
ఆశ్రమ ఏక దీఖ మగ మాహీం। ఖగ మృగ జీవ జంతు తహఁ నాహీమ్ ॥
పూఛా మునిహి సిలా ప్రభు దేఖీ। సకల కథా ముని కహా బిసేషీ ॥

దో. గౌతమ నారి శ్రాప బస ఉపల దేహ ధరి ధీర।
చరన కమల రజ చాహతి కృపా కరహు రఘుబీర ॥ 210 ॥

ఛం. పరసత పద పావన సోక నసావన ప్రగట భీ తపపుంజ సహీ।
దేఖత రఘునాయక జన సుఖ దాయక సనముఖ హోఇ కర జోరి రహీ ॥
అతి ప్రేమ అధీరా పులక సరీరా ముఖ నహిం ఆవి బచన కహీ।
అతిసయ బడ఼భాగీ చరనన్హి లాగీ జుగల నయన జలధార బహీ ॥
ధీరజు మన కీన్హా ప్రభు కహుఁ చీన్హా రఘుపతి కృపాఁ భగతి పాఈ।
అతి నిర్మల బానీం అస్తుతి ఠానీ గ్యానగమ్య జయ రఘురాఈ ॥
మై నారి అపావన ప్రభు జగ పావన రావన రిపు జన సుఖదాఈ।
రాజీవ బిలోచన భవ భయ మోచన పాహి పాహి సరనహిం ఆఈ ॥
ముని శ్రాప జో దీన్హా అతి భల కీన్హా పరమ అనుగ్రహ మైం మానా।
దేఖేఉఁ భరి లోచన హరి భవమోచన ఇహి లాభ సంకర జానా ॥
బినతీ ప్రభు మోరీ మైం మతి భోరీ నాథ న మాగుఁ బర ఆనా।
పద కమల పరాగా రస అనురాగా మమ మన మధుప కరై పానా ॥
జేహిం పద సురసరితా పరమ పునీతా ప్రగట భీ సివ సీస ధరీ।
సోఇ పద పంకజ జేహి పూజత అజ మమ సిర ధరేఉ కృపాల హరీ ॥
ఏహి భాఁతి సిధారీ గౌతమ నారీ బార బార హరి చరన పరీ।
జో అతి మన భావా సో బరు పావా గై పతిలోక అనంద భరీ ॥

దో. అస ప్రభు దీనబంధు హరి కారన రహిత దయాల।
తులసిదాస సఠ తేహి భజు ఛాడ఼ఇ కపట జంజాల ॥ 211 ॥

మాసపారాయణ, సాతవాఁ విశ్రామ
చలే రామ లఛిమన ముని సంగా। గే జహాఁ జగ పావని గంగా ॥
గాధిసూను సబ కథా సునాఈ। జేహి ప్రకార సురసరి మహి ఆఈ ॥
తబ ప్రభు రిషిన్హ సమేత నహాఏ। బిబిధ దాన మహిదేవన్హి పాఏ ॥
హరషి చలే ముని బృంద సహాయా। బేగి బిదేహ నగర నిఅరాయా ॥
పుర రమ్యతా రామ జబ దేఖీ। హరషే అనుజ సమేత బిసేషీ ॥
బాపీం కూప సరిత సర నానా। సలిల సుధాసమ మని సోపానా ॥
గుంజత మంజు మత్త రస భృంగా। కూజత కల బహుబరన బిహంగా ॥
బరన బరన బికసే బన జాతా। త్రిబిధ సమీర సదా సుఖదాతా ॥

దో. సుమన బాటికా బాగ బన బిపుల బిహంగ నివాస।
ఫూలత ఫలత సుపల్లవత సోహత పుర చహుఁ పాస ॥ 212 ॥

బని న బరనత నగర నికాఈ। జహాఁ జాఇ మన తహఁఇఁ లోభాఈ ॥
చారు బజారు బిచిత్ర అఁబారీ। మనిమయ బిధి జను స్వకర సఁవారీ ॥
ధనిక బనిక బర ధనద సమానా। బైఠ సకల బస్తు లై నానా ॥
చౌహట సుందర గలీం సుహాఈ। సంతత రహహిం సుగంధ సించాఈ ॥
మంగలమయ మందిర సబ కేరేం। చిత్రిత జను రతినాథ చితేరేమ్ ॥
పుర నర నారి సుభగ సుచి సంతా। ధరమసీల గ్యానీ గునవంతా ॥
అతి అనూప జహఁ జనక నివాసూ। బిథకహిం బిబుధ బిలోకి బిలాసూ ॥
హోత చకిత చిత కోట బిలోకీ। సకల భువన సోభా జను రోకీ ॥

దో. ధవల ధామ మని పురట పట సుఘటిత నానా భాఁతి।
సియ నివాస సుందర సదన సోభా కిమి కహి జాతి ॥ 213 ॥

సుభగ ద్వార సబ కులిస కపాటా। భూప భీర నట మాగధ భాటా ॥
బనీ బిసాల బాజి గజ సాలా। హయ గయ రథ సంకుల సబ కాలా ॥
సూర సచివ సేనప బహుతేరే। నృపగృహ సరిస సదన సబ కేరే ॥
పుర బాహేర సర సారిత సమీపా। ఉతరే జహఁ తహఁ బిపుల మహీపా ॥
దేఖి అనూప ఏక అఁవరాఈ। సబ సుపాస సబ భాఁతి సుహాఈ ॥
కౌసిక కహేఉ మోర మను మానా। ఇహాఁ రహిఅ రఘుబీర సుజానా ॥
భలేహిం నాథ కహి కృపానికేతా। ఉతరే తహఁ మునిబృంద సమేతా ॥
బిస్వామిత్ర మహాముని ఆఏ। సమాచార మిథిలాపతి పాఏ ॥

దో. సంగ సచివ సుచి భూరి భట భూసుర బర గుర గ్యాతి।
చలే మిలన మునినాయకహి ముదిత రాఉ ఏహి భాఁతి ॥ 214 ॥

కీన్హ ప్రనాము చరన ధరి మాథా। దీన్హి అసీస ముదిత మునినాథా ॥
బిప్రబృంద సబ సాదర బందే। జాని భాగ్య బడ఼ రాఉ అనందే ॥
కుసల ప్రస్న కహి బారహిం బారా। బిస్వామిత్ర నృపహి బైఠారా ॥
తేహి అవసర ఆఏ దౌ భాఈ। గే రహే దేఖన ఫులవాఈ ॥
స్యామ గౌర మృదు బయస కిసోరా। లోచన సుఖద బిస్వ చిత చోరా ॥
ఉఠే సకల జబ రఘుపతి ఆఏ। బిస్వామిత్ర నికట బైఠాఏ ॥
భే సబ సుఖీ దేఖి దౌ భ్రాతా। బారి బిలోచన పులకిత గాతా ॥
మూరతి మధుర మనోహర దేఖీ। భయు బిదేహు బిదేహు బిసేషీ ॥

దో. ప్రేమ మగన మను జాని నృపు కరి బిబేకు ధరి ధీర।
బోలేఉ ముని పద నాఇ సిరు గదగద గిరా గభీర ॥ 215 ॥

కహహు నాథ సుందర దౌ బాలక। మునికుల తిలక కి నృపకుల పాలక ॥
బ్రహ్మ జో నిగమ నేతి కహి గావా। ఉభయ బేష ధరి కీ సోఇ ఆవా ॥
సహజ బిరాగరుప మను మోరా। థకిత హోత జిమి చంద చకోరా ॥
తాతే ప్రభు పూఛుఁ సతిభ్AU। కహహు నాథ జని కరహు దుర్AU ॥
ఇన్హహి బిలోకత అతి అనురాగా। బరబస బ్రహ్మసుఖహి మన త్యాగా ॥
కహ ముని బిహసి కహేహు నృప నీకా। బచన తుమ్హార న హోఇ అలీకా ॥
ఏ ప్రియ సబహి జహాఁ లగి ప్రానీ। మన ముసుకాహిం రాము సుని బానీ ॥
రఘుకుల మని దసరథ కే జాఏ। మమ హిత లాగి నరేస పఠాఏ ॥

దో. రాము లఖను దౌ బంధుబర రూప సీల బల ధామ।
మఖ రాఖేఉ సబు సాఖి జగు జితే అసుర సంగ్రామ ॥ 216 ॥

ముని తవ చరన దేఖి కహ ర్AU। కహి న సకుఁ నిజ పున్య ప్రాభ్AU ॥
సుందర స్యామ గౌర దౌ భ్రాతా। ఆనఁదహూ కే ఆనఁద దాతా ॥
ఇన్హ కై ప్రీతి పరసపర పావని। కహి న జాఇ మన భావ సుహావని ॥
సునహు నాథ కహ ముదిత బిదేహూ। బ్రహ్మ జీవ ఇవ సహజ సనేహూ ॥
పుని పుని ప్రభుహి చితవ నరనాహూ। పులక గాత ఉర అధిక ఉఛాహూ ॥
మ్రునిహి ప్రసంసి నాఇ పద సీసూ। చలేఉ లవాఇ నగర అవనీసూ ॥
సుందర సదను సుఖద సబ కాలా। తహాఁ బాసు లై దీన్హ భుఆలా ॥
కరి పూజా సబ బిధి సేవకాఈ। గయు రాఉ గృహ బిదా కరాఈ ॥

దో. రిషయ సంగ రఘుబంస మని కరి భోజను బిశ్రాము।
బైఠే ప్రభు భ్రాతా సహిత దివసు రహా భరి జాము ॥ 217 ॥

లఖన హృదయఁ లాలసా బిసేషీ। జాఇ జనకపుర ఆఇఅ దేఖీ ॥
ప్రభు భయ బహురి మునిహి సకుచాహీం। ప్రగట న కహహిం మనహిం ముసుకాహీమ్ ॥
రామ అనుజ మన కీ గతి జానీ। భగత బఛలతా హింయఁ హులసానీ ॥
పరమ బినీత సకుచి ముసుకాఈ। బోలే గుర అనుసాసన పాఈ ॥
నాథ లఖను పురు దేఖన చహహీం। ప్రభు సకోచ డర ప్రగట న కహహీమ్ ॥
జౌం రాఉర ఆయసు మైం పావౌం। నగర దేఖాఇ తురత లై ఆవౌ ॥
సుని మునీసు కహ బచన సప్రీతీ। కస న రామ తుమ్హ రాఖహు నీతీ ॥
ధరమ సేతు పాలక తుమ్హ తాతా। ప్రేమ బిబస సేవక సుఖదాతా ॥

దో. జాఇ దేఖీ ఆవహు నగరు సుఖ నిధాన దౌ భాఇ।
కరహు సుఫల సబ కే నయన సుందర బదన దేఖాఇ ॥ 218 ॥

మాసపారాయణ, ఆఠవాఁ విశ్రామ
నవాన్హపారాయణ, దూసరా విశ్రామ
ముని పద కమల బంది దౌ భ్రాతా। చలే లోక లోచన సుఖ దాతా ॥
బాలక బృంది దేఖి అతి సోభా। లగే సంగ లోచన మను లోభా ॥
పీత బసన పరికర కటి భాథా। చారు చాప సర సోహత హాథా ॥
తన అనుహరత సుచందన ఖోరీ। స్యామల గౌర మనోహర జోరీ ॥
కేహరి కంధర బాహు బిసాలా। ఉర అతి రుచిర నాగమని మాలా ॥
సుభగ సోన సరసీరుహ లోచన। బదన మయంక తాపత్రయ మోచన ॥
కానన్హి కనక ఫూల ఛబి దేహీం। చితవత చితహి చోరి జను లేహీమ్ ॥
చితవని చారు భృకుటి బర బాఁకీ। తిలక రేఖా సోభా జను చాఁకీ ॥

దో. రుచిర చౌతనీం సుభగ సిర మేచక కుంచిత కేస।
నఖ సిఖ సుందర బంధు దౌ సోభా సకల సుదేస ॥ 219 ॥

దేఖన నగరు భూపసుత ఆఏ। సమాచార పురబాసింహ పాఏ ॥
ధాఏ ధామ కామ సబ త్యాగీ। మనహు రంక నిధి లూటన లాగీ ॥
నిరఖి సహజ సుందర దౌ భాఈ। హోహిం సుఖీ లోచన ఫల పాఈ ॥
జుబతీం భవన ఝరోఖన్హి లాగీం। నిరఖహిం రామ రూప అనురాగీమ్ ॥
కహహిం పరసపర బచన సప్రీతీ। సఖి ఇన్హ కోటి కామ ఛబి జీతీ ॥
సుర నర అసుర నాగ ముని మాహీం। సోభా అసి కహుఁ సునిఅతి నాహీమ్ ॥
బిష్ను చారి భుజ బిఘి ముఖ చారీ। బికట బేష ముఖ పంచ పురారీ ॥
అపర దేఉ అస కౌ న ఆహీ। యహ ఛబి సఖి పటతరిఅ జాహీ ॥

దో. బయ కిసోర సుషమా సదన స్యామ గౌర సుఖ ధామ ।
అంగ అంగ పర వారిఅహిం కోటి కోటి సత కామ ॥ 220 ॥

కహహు సఖీ అస కో తనుధారీ। జో న మోహ యహ రూప నిహారీ ॥
కౌ సప్రేమ బోలీ మృదు బానీ। జో మైం సునా సో సునహు సయానీ ॥
ఏ దోఊ దసరథ కే ఢోటా। బాల మరాలన్హి కే కల జోటా ॥
ముని కౌసిక మఖ కే రఖవారే। జిన్హ రన అజిర నిసాచర మారే ॥
స్యామ గాత కల కంజ బిలోచన। జో మారీచ సుభుజ మదు మోచన ॥
కౌసల్యా సుత సో సుఖ ఖానీ। నాము రాము ధను సాయక పానీ ॥
గౌర కిసోర బేషు బర కాఛేం। కర సర చాప రామ కే పాఛేమ్ ॥
లఛిమను నాము రామ లఘు భ్రాతా। సును సఖి తాసు సుమిత్రా మాతా ॥

దో. బిప్రకాజు కరి బంధు దౌ మగ మునిబధూ ఉధారి।
ఆఏ దేఖన చాపమఖ సుని హరషీం సబ నారి ॥ 221 ॥

దేఖి రామ ఛబి కౌ ఏక కహీ। జోగు జానకిహి యహ బరు అహీ ॥
జౌ సఖి ఇన్హహి దేఖ నరనాహూ। పన పరిహరి హఠి కరి బిబాహూ ॥
కౌ కహ ఏ భూపతి పహిచానే। ముని సమేత సాదర సనమానే ॥
సఖి పరంతు పను రాఉ న తజీ। బిధి బస హఠి అబిబేకహి భజీ ॥
కౌ కహ జౌం భల అహి బిధాతా। సబ కహఁ సునిఅ ఉచిత ఫలదాతా ॥
తౌ జానకిహి మిలిహి బరు ఏహూ। నాహిన ఆలి ఇహాఁ సందేహూ ॥
జౌ బిధి బస అస బనై సఁజోగూ। తౌ కృతకృత్య హోఇ సబ లోగూ ॥
సఖి హమరేం ఆరతి అతి తాతేం। కబహుఁక ఏ ఆవహిం ఏహి నాతేమ్ ॥

దో. నాహిం త హమ కహుఁ సునహు సఖి ఇన్హ కర దరసను దూరి।
యహ సంఘటు తబ హోఇ జబ పున్య పురాకృత భూరి ॥ 222 ॥

బోలీ అపర కహేహు సఖి నీకా। ఏహిం బిఆహ అతి హిత సబహీం కా ॥
కౌ కహ సంకర చాప కఠోరా। ఏ స్యామల మృదుగాత కిసోరా ॥
సబు అసమంజస అహి సయానీ। యహ సుని అపర కహి మృదు బానీ ॥
సఖి ఇన్హ కహఁ కౌ కౌ అస కహహీం। బడ఼ ప్రభాఉ దేఖత లఘు అహహీమ్ ॥
పరసి జాసు పద పంకజ ధూరీ। తరీ అహల్యా కృత అఘ భూరీ ॥
సో కి రహిహి బిను సివధను తోరేం। యహ ప్రతీతి పరిహరిఅ న భోరేమ్ ॥
జేహిం బిరంచి రచి సీయ సఁవారీ। తేహిం స్యామల బరు రచేఉ బిచారీ ॥
తాసు బచన సుని సబ హరషానీం। ఐసేఇ హౌ కహహిం ముదు బానీ ॥

దో. హియఁ హరషహిం బరషహిం సుమన సుముఖి సులోచని బృంద।
జాహిం జహాఁ జహఁ బంధు దౌ తహఁ తహఁ పరమానంద ॥ 223 ॥

పుర పూరబ దిసి గే దౌ భాఈ। జహఁ ధనుమఖ హిత భూమి బనాఈ ॥
అతి బిస్తార చారు గచ ఢారీ। బిమల బేదికా రుచిర సఁవారీ ॥
చహుఁ దిసి కంచన మంచ బిసాలా। రచే జహాఁ బేఠహిం మహిపాలా ॥
తేహి పాఛేం సమీప చహుఁ పాసా। అపర మంచ మండలీ బిలాసా ॥
కఛుక ఊఁచి సబ భాఁతి సుహాఈ। బైఠహిం నగర లోగ జహఁ జాఈ ॥
తిన్హ కే నికట బిసాల సుహాఏ। ధవల ధామ బహుబరన బనాఏ ॥
జహఁ బైంఠైం దేఖహిం సబ నారీ। జథా జోగు నిజ కుల అనుహారీ ॥
పుర బాలక కహి కహి మృదు బచనా। సాదర ప్రభుహి దేఖావహిం రచనా ॥

దో. సబ సిసు ఏహి మిస ప్రేమబస పరసి మనోహర గాత।
తన పులకహిం అతి హరషు హియఁ దేఖి దేఖి దౌ భ్రాత ॥ 224 ॥

సిసు సబ రామ ప్రేమబస జానే। ప్రీతి సమేత నికేత బఖానే ॥
నిజ నిజ రుచి సబ లేంహిం బోలాఈ। సహిత సనేహ జాహిం దౌ భాఈ ॥
రామ దేఖావహిం అనుజహి రచనా। కహి మృదు మధుర మనోహర బచనా ॥
లవ నిమేష మహఁ భువన నికాయా। రచి జాసు అనుసాసన మాయా ॥
భగతి హేతు సోఇ దీనదయాలా। చితవత చకిత ధనుష మఖసాలా ॥
కౌతుక దేఖి చలే గురు పాహీం। జాని బిలంబు త్రాస మన మాహీమ్ ॥
జాసు త్రాస డర కహుఁ డర హోఈ। భజన ప్రభాఉ దేఖావత సోఈ ॥
కహి బాతేం మృదు మధుర సుహాఈం। కిఏ బిదా బాలక బరిఆఈ ॥

దో. సభయ సప్రేమ బినీత అతి సకుచ సహిత దౌ భాఇ।
గుర పద పంకజ నాఇ సిర బైఠే ఆయసు పాఇ ॥ 225 ॥

నిసి ప్రబేస ముని ఆయసు దీన్హా। సబహీం సంధ్యాబందను కీన్హా ॥
కహత కథా ఇతిహాస పురానీ। రుచిర రజని జుగ జామ సిరానీ ॥
మునిబర సయన కీన్హి తబ జాఈ। లగే చరన చాపన దౌ భాఈ ॥
జిన్హ కే చరన సరోరుహ లాగీ। కరత బిబిధ జప జోగ బిరాగీ ॥
తేఇ దౌ బంధు ప్రేమ జను జీతే। గుర పద కమల పలోటత ప్రీతే ॥
బారబార ముని అగ్యా దీన్హీ। రఘుబర జాఇ సయన తబ కీన్హీ ॥
చాపత చరన లఖను ఉర లాఏఁ। సభయ సప్రేమ పరమ సచు పాఏఁ ॥
పుని పుని ప్రభు కహ సోవహు తాతా। పౌఢ఼ఏ ధరి ఉర పద జలజాతా ॥

దో. ఉఠే లఖన నిసి బిగత సుని అరునసిఖా ధుని కాన ॥
గుర తేం పహిలేహిం జగతపతి జాగే రాము సుజాన ॥ 226 ॥

సకల సౌచ కరి జాఇ నహాఏ। నిత్య నిబాహి మునిహి సిర నాఏ ॥
సమయ జాని గుర ఆయసు పాఈ। లేన ప్రసూన చలే దౌ భాఈ ॥
భూప బాగు బర దేఖేఉ జాఈ। జహఁ బసంత రితు రహీ లోభాఈ ॥
లాగే బిటప మనోహర నానా। బరన బరన బర బేలి బితానా ॥
నవ పల్లవ ఫల సుమాన సుహాఏ। నిజ సంపతి సుర రూఖ లజాఏ ॥
చాతక కోకిల కీర చకోరా। కూజత బిహగ నటత కల మోరా ॥
మధ్య బాగ సరు సోహ సుహావా। మని సోపాన బిచిత్ర బనావా ॥
బిమల సలిలు సరసిజ బహురంగా। జలఖగ కూజత గుంజత భృంగా ॥

దో. బాగు తడ఼ఆగు బిలోకి ప్రభు హరషే బంధు సమేత।
పరమ రమ్య ఆరాము యహు జో రామహి సుఖ దేత ॥ 227 ॥

చహుఁ దిసి చితి పూఁఛి మాలిగన। లగే లేన దల ఫూల ముదిత మన ॥
తేహి అవసర సీతా తహఁ ఆఈ। గిరిజా పూజన జనని పఠాఈ ॥
సంగ సఖీం సబ సుభగ సయానీ। గావహిం గీత మనోహర బానీ ॥
సర సమీప గిరిజా గృహ సోహా। బరని న జాఇ దేఖి మను మోహా ॥
మజ్జను కరి సర సఖిన్హ సమేతా। గీ ముదిత మన గౌరి నికేతా ॥
పూజా కీన్హి అధిక అనురాగా। నిజ అనురూప సుభగ బరు మాగా ॥
ఏక సఖీ సియ సంగు బిహాఈ। గీ రహీ దేఖన ఫులవాఈ ॥
తేహి దౌ బంధు బిలోకే జాఈ। ప్రేమ బిబస సీతా పహిం ఆఈ ॥

దో. తాసు దసా దేఖి సఖిన్హ పులక గాత జలు నైన।
కహు కారను నిజ హరష కర పూఛహి సబ మృదు బైన ॥ 228 ॥

దేఖన బాగు కుఅఁర దుఇ ఆఏ। బయ కిసోర సబ భాఁతి సుహాఏ ॥
స్యామ గౌర కిమి కహౌం బఖానీ। గిరా అనయన నయన బిను బానీ ॥
సుని హరషీఁ సబ సఖీం సయానీ। సియ హియఁ అతి ఉతకంఠా జానీ ॥
ఏక కహి నృపసుత తేఇ ఆలీ। సునే జే ముని సఁగ ఆఏ కాలీ ॥
జిన్హ నిజ రూప మోహనీ డారీ। కీన్హ స్వబస నగర నర నారీ ॥
బరనత ఛబి జహఁ తహఁ సబ లోగూ। అవసి దేఖిఅహిం దేఖన జోగూ ॥
తాసు వచన అతి సియహి సుహానే। దరస లాగి లోచన అకులానే ॥
చలీ అగ్ర కరి ప్రియ సఖి సోఈ। ప్రీతి పురాతన లఖి న కోఈ ॥

దో. సుమిరి సీయ నారద బచన ఉపజీ ప్రీతి పునీత ॥
చకిత బిలోకతి సకల దిసి జను సిసు మృగీ సభీత ॥ 229 ॥

కంకన కింకిని నూపుర ధుని సుని। కహత లఖన సన రాము హృదయఁ గుని ॥
మానహుఁ మదన దుందుభీ దీన్హీ ॥ మనసా బిస్వ బిజయ కహఁ కీన్హీ ॥
అస కహి ఫిరి చితే తేహి ఓరా। సియ ముఖ ససి భే నయన చకోరా ॥
భే బిలోచన చారు అచంచల। మనహుఁ సకుచి నిమి తజే దిగంచల ॥
దేఖి సీయ సోభా సుఖు పావా। హృదయఁ సరాహత బచను న ఆవా ॥
జను బిరంచి సబ నిజ నిపునాఈ। బిరచి బిస్వ కహఁ ప్రగటి దేఖాఈ ॥
సుందరతా కహుఁ సుందర కరీ। ఛబిగృహఁ దీపసిఖా జను బరీ ॥
సబ ఉపమా కబి రహే జుఠారీ। కేహిం పటతరౌం బిదేహకుమారీ ॥

దో. సియ సోభా హియఁ బరని ప్రభు ఆపని దసా బిచారి।
బోలే సుచి మన అనుజ సన బచన సమయ అనుహారి ॥ 230 ॥

తాత జనకతనయా యహ సోఈ। ధనుషజగ్య జేహి కారన హోఈ ॥
పూజన గౌరి సఖీం లై ఆఈ। కరత ప్రకాసు ఫిరి ఫులవాఈ ॥
జాసు బిలోకి అలోకిక సోభా। సహజ పునీత మోర మను ఛోభా ॥
సో సబు కారన జాన బిధాతా। ఫరకహిం సుభద అంగ సును భ్రాతా ॥
రఘుబంసింహ కర సహజ సుభ్AU। మను కుపంథ పగు ధరి న క్AU ॥
మోహి అతిసయ ప్రతీతి మన కేరీ। జేహిం సపనేహుఁ పరనారి న హేరీ ॥
జిన్హ కై లహహిం న రిపు రన పీఠీ। నహిం పావహిం పరతియ మను డీఠీ ॥
మంగన లహహి న జిన్హ కై నాహీం। తే నరబర థోరే జగ మాహీమ్ ॥

దో. కరత బతకహి అనుజ సన మన సియ రూప లోభాన।
ముఖ సరోజ మకరంద ఛబి కరి మధుప ఇవ పాన ॥ 231 ॥

చితవహి చకిత చహూఁ దిసి సీతా। కహఁ గే నృపకిసోర మను చింతా ॥
జహఁ బిలోక మృగ సావక నైనీ। జను తహఁ బరిస కమల సిత శ్రేనీ ॥
లతా ఓట తబ సఖిన్హ లఖాఏ। స్యామల గౌర కిసోర సుహాఏ ॥
దేఖి రూప లోచన లలచానే। హరషే జను నిజ నిధి పహిచానే ॥
థకే నయన రఘుపతి ఛబి దేఖేం। పలకన్హిహూఁ పరిహరీం నిమేషేమ్ ॥
అధిక సనేహఁ దేహ భై భోరీ। సరద ససిహి జను చితవ చకోరీ ॥
లోచన మగ రామహి ఉర ఆనీ। దీన్హే పలక కపాట సయానీ ॥
జబ సియ సఖిన్హ ప్రేమబస జానీ। కహి న సకహిం కఛు మన సకుచానీ ॥

దో. లతాభవన తేం ప్రగట భే తేహి అవసర దౌ భాఇ।
నికసే జను జుగ బిమల బిధు జలద పటల బిలగాఇ ॥ 232 ॥

సోభా సీవఁ సుభగ దౌ బీరా। నీల పీత జలజాభ సరీరా ॥
మోరపంఖ సిర సోహత నీకే। గుచ్ఛ బీచ బిచ కుసుమ కలీ కే ॥
భాల తిలక శ్రమబిందు సుహాఏ। శ్రవన సుభగ భూషన ఛబి ఛాఏ ॥
బికట భృకుటి కచ ఘూఘరవారే। నవ సరోజ లోచన రతనారే ॥
చారు చిబుక నాసికా కపోలా। హాస బిలాస లేత మను మోలా ॥
ముఖఛబి కహి న జాఇ మోహి పాహీం। జో బిలోకి బహు కామ లజాహీమ్ ॥
ఉర మని మాల కంబు కల గీవా। కామ కలభ కర భుజ బలసీంవా ॥
సుమన సమేత బామ కర దోనా। సావఁర కుఅఁర సఖీ సుఠి లోనా ॥

దో. కేహరి కటి పట పీత ధర సుషమా సీల నిధాన।
దేఖి భానుకులభూషనహి బిసరా సఖిన్హ అపాన ॥ 233 ॥

ధరి ధీరజు ఏక ఆలి సయానీ। సీతా సన బోలీ గహి పానీ ॥
బహురి గౌరి కర ధ్యాన కరేహూ। భూపకిసోర దేఖి కిన లేహూ ॥
సకుచి సీయఁ తబ నయన ఉఘారే। సనముఖ దౌ రఘుసింఘ నిహారే ॥
నఖ సిఖ దేఖి రామ కై సోభా। సుమిరి పితా పను మను అతి ఛోభా ॥
పరబస సఖిన్హ లఖీ జబ సీతా। భయు గహరు సబ కహహి సభీతా ॥
పుని ఆఉబ ఏహి బేరిఆఁ కాలీ। అస కహి మన బిహసీ ఏక ఆలీ ॥
గూఢ఼ గిరా సుని సియ సకుచానీ। భయు బిలంబు మాతు భయ మానీ ॥
ధరి బడ఼ఇ ధీర రాము ఉర ఆనే। ఫిరి అపనపు పితుబస జానే ॥

దో. దేఖన మిస మృగ బిహగ తరు ఫిరి బహోరి బహోరి।
నిరఖి నిరఖి రఘుబీర ఛబి బాఢ఼ఇ ప్రీతి న థోరి ॥ 234 ॥

జాని కఠిన సివచాప బిసూరతి। చలీ రాఖి ఉర స్యామల మూరతి ॥
ప్రభు జబ జాత జానకీ జానీ। సుఖ సనేహ సోభా గున ఖానీ ॥
పరమ ప్రేమమయ మృదు మసి కీన్హీ। చారు చిత భీతీం లిఖ లీన్హీ ॥
గీ భవానీ భవన బహోరీ। బంది చరన బోలీ కర జోరీ ॥
జయ జయ గిరిబరరాజ కిసోరీ। జయ మహేస ముఖ చంద చకోరీ ॥
జయ గజ బదన షడ఼ఆనన మాతా। జగత జనని దామిని దుతి గాతా ॥
నహిం తవ ఆది మధ్య అవసానా। అమిత ప్రభాఉ బేదు నహిం జానా ॥
భవ భవ బిభవ పరాభవ కారిని। బిస్వ బిమోహని స్వబస బిహారిని ॥

దో. పతిదేవతా సుతీయ మహుఁ మాతు ప్రథమ తవ రేఖ।
మహిమా అమిత న సకహిం కహి సహస సారదా సేష ॥ 235 ॥

సేవత తోహి సులభ ఫల చారీ। బరదాయనీ పురారి పిఆరీ ॥
దేబి పూజి పద కమల తుమ్హారే। సుర నర ముని సబ హోహిం సుఖారే ॥
మోర మనోరథు జానహు నీకేం। బసహు సదా ఉర పుర సబహీ కేమ్ ॥
కీన్హేఉఁ ప్రగట న కారన తేహీం। అస కహి చరన గహే బైదేహీమ్ ॥
బినయ ప్రేమ బస భీ భవానీ। ఖసీ మాల మూరతి ముసుకానీ ॥
సాదర సియఁ ప్రసాదు సిర ధరేఊ। బోలీ గౌరి హరషు హియఁ భరేఊ ॥
సును సియ సత్య అసీస హమారీ। పూజిహి మన కామనా తుమ్హారీ ॥
నారద బచన సదా సుచి సాచా। సో బరు మిలిహి జాహిం మను రాచా ॥

ఛం. మను జాహిం రాచేఉ మిలిహి సో బరు సహజ సుందర సాఁవరో।
కరునా నిధాన సుజాన సీలు సనేహు జానత రావరో ॥
ఏహి భాఁతి గౌరి అసీస సుని సియ సహిత హియఁ హరషీం అలీ।
తులసీ భవానిహి పూజి పుని పుని ముదిత మన మందిర చలీ ॥

సో. జాని గౌరి అనుకూల సియ హియ హరషు న జాఇ కహి।
మంజుల మంగల మూల బామ అంగ ఫరకన లగే ॥ 236 ॥

హృదయఁ సరాహత సీయ లోనాఈ। గుర సమీప గవనే దౌ భాఈ ॥
రామ కహా సబు కౌసిక పాహీం। సరల సుభాఉ ఛుఅత ఛల నాహీమ్ ॥
సుమన పాఇ ముని పూజా కీన్హీ। పుని అసీస దుహు భాఇన్హ దీన్హీ ॥
సుఫల మనోరథ హోహుఁ తుమ్హారే। రాము లఖను సుని భే సుఖారే ॥
కరి భోజను మునిబర బిగ్యానీ। లగే కహన కఛు కథా పురానీ ॥
బిగత దివసు గురు ఆయసు పాఈ। సంధ్యా కరన చలే దౌ భాఈ ॥
ప్రాచీ దిసి ససి ఉయు సుహావా। సియ ముఖ సరిస దేఖి సుఖు పావా ॥
బహురి బిచారు కీన్హ మన మాహీం। సీయ బదన సమ హిమకర నాహీమ్ ॥

దో. జనము సింధు పుని బంధు బిషు దిన మలీన సకలంక।
సియ ముఖ సమతా పావ కిమి చందు బాపురో రంక ॥ 237 ॥

ఘటి బఢ఼ఇ బిరహని దుఖదాఈ। గ్రసి రాహు నిజ సంధిహిం పాఈ ॥
కోక సికప్రద పంకజ ద్రోహీ। అవగున బహుత చంద్రమా తోహీ ॥
బైదేహీ ముఖ పటతర దీన్హే। హోఇ దోష బడ఼ అనుచిత కీన్హే ॥
సియ ముఖ ఛబి బిధు బ్యాజ బఖానీ। గురు పహిం చలే నిసా బడ఼ఇ జానీ ॥
కరి ముని చరన సరోజ ప్రనామా। ఆయసు పాఇ కీన్హ బిశ్రామా ॥
బిగత నిసా రఘునాయక జాగే। బంధు బిలోకి కహన అస లాగే ॥
ఉదు అరున అవలోకహు తాతా। పంకజ కోక లోక సుఖదాతా ॥
బోలే లఖను జోరి జుగ పానీ। ప్రభు ప్రభాఉ సూచక మృదు బానీ ॥

దో. అరునోదయఁ సకుచే కుముద ఉడగన జోతి మలీన।
జిమి తుమ్హార ఆగమన సుని భే నృపతి బలహీన ॥ 238 ॥

నృప సబ నఖత కరహిం ఉజిఆరీ। టారి న సకహిం చాప తమ భారీ ॥
కమల కోక మధుకర ఖగ నానా। హరషే సకల నిసా అవసానా ॥
ఐసేహిం ప్రభు సబ భగత తుమ్హారే। హోఇహహిం టూటేం ధనుష సుఖారే ॥
ఉయు భాను బిను శ్రమ తమ నాసా। దురే నఖత జగ తేజు ప్రకాసా ॥
రబి నిజ ఉదయ బ్యాజ రఘురాయా। ప్రభు ప్రతాపు సబ నృపన్హ దిఖాయా ॥
తవ భుజ బల మహిమా ఉదఘాటీ। ప్రగటీ ధను బిఘటన పరిపాటీ ॥
బంధు బచన సుని ప్రభు ముసుకానే। హోఇ సుచి సహజ పునీత నహానే ॥
నిత్యక్రియా కరి గురు పహిం ఆఏ। చరన సరోజ సుభగ సిర నాఏ ॥
సతానందు తబ జనక బోలాఏ। కౌసిక ముని పహిం తురత పఠాఏ ॥
జనక బినయ తిన్హ ఆఇ సునాఈ। హరషే బోలి లిఏ దౌ భాఈ ॥

దో. సతానంద󰡤అ బంది ప్రభు బైఠే గుర పహిం జాఇ।
చలహు తాత ముని కహేఉ తబ పఠవా జనక బోలాఇ ॥ 239 ॥

సీయ స్వయంబరు దేఖిఅ జాఈ। ఈసు కాహి ధౌం దేఇ బడ఼ఆఈ ॥
లఖన కహా జస భాజను సోఈ। నాథ కృపా తవ జాపర హోఈ ॥
హరషే ముని సబ సుని బర బానీ। దీన్హి అసీస సబహిం సుఖు మానీ ॥
పుని మునిబృంద సమేత కృపాలా। దేఖన చలే ధనుషమఖ సాలా ॥
రంగభూమి ఆఏ దౌ భాఈ। అసి సుధి సబ పురబాసింహ పాఈ ॥
చలే సకల గృహ కాజ బిసారీ। బాల జుబాన జరఠ నర నారీ ॥
దేఖీ జనక భీర భై భారీ। సుచి సేవక సబ లిఏ హఁకారీ ॥
తురత సకల లోగన్హ పహిం జాహూ। ఆసన ఉచిత దేహూ సబ కాహూ ॥

దో. కహి మృదు బచన బినీత తిన్హ బైఠారే నర నారి।
ఉత్తమ మధ్యమ నీచ లఘు నిజ నిజ థల అనుహారి ॥ 240 ॥

రాజకుఅఁర తేహి అవసర ఆఏ। మనహుఁ మనోహరతా తన ఛాఏ ॥
గున సాగర నాగర బర బీరా। సుందర స్యామల గౌర సరీరా ॥
రాజ సమాజ బిరాజత రూరే। ఉడగన మహుఁ జను జుగ బిధు పూరే ॥
జిన్హ కేం రహీ భావనా జైసీ। ప్రభు మూరతి తిన్హ దేఖీ తైసీ ॥
దేఖహిం రూప మహా రనధీరా। మనహుఁ బీర రసు ధరేం సరీరా ॥
డరే కుటిల నృప ప్రభుహి నిహారీ। మనహుఁ భయానక మూరతి భారీ ॥
రహే అసుర ఛల ఛోనిప బేషా। తిన్హ ప్రభు ప్రగట కాలసమ దేఖా ॥
పురబాసింహ దేఖే దౌ భాఈ। నరభూషన లోచన సుఖదాఈ ॥

దో. నారి బిలోకహిం హరషి హియఁ నిజ నిజ రుచి అనురూప।
జను సోహత సింగార ధరి మూరతి పరమ అనూప ॥ 241 ॥

బిదుషన్హ ప్రభు బిరాటమయ దీసా। బహు ముఖ కర పగ లోచన సీసా ॥
జనక జాతి అవలోకహిం కైసైం। సజన సగే ప్రియ లాగహిం జైసేమ్ ॥
సహిత బిదేహ బిలోకహిం రానీ। సిసు సమ ప్రీతి న జాతి బఖానీ ॥
జోగిన్హ పరమ తత్త్వమయ భాసా। సాంత సుద్ధ సమ సహజ ప్రకాసా ॥
హరిభగతన్హ దేఖే దౌ భ్రాతా। ఇష్టదేవ ఇవ సబ సుఖ దాతా ॥
రామహి చితవ భాయఁ జేహి సీయా। సో సనేహు సుఖు నహిం కథనీయా ॥
ఉర అనుభవతి న కహి సక సోఊ। కవన ప్రకార కహై కబి కోఊ ॥
ఏహి బిధి రహా జాహి జస భ్AU। తేహిం తస దేఖేఉ కోసలర్AU ॥

దో. రాజత రాజ సమాజ మహుఁ కోసలరాజ కిసోర।
సుందర స్యామల గౌర తన బిస్వ బిలోచన చోర ॥ 242 ॥

సహజ మనోహర మూరతి దోఊ। కోటి కామ ఉపమా లఘు సోఊ ॥
సరద చంద నిందక ముఖ నీకే। నీరజ నయన భావతే జీ కే ॥
చితవత చారు మార మను హరనీ। భావతి హృదయ జాతి నహీం బరనీ ॥
కల కపోల శ్రుతి కుండల లోలా। చిబుక అధర సుందర మృదు బోలా ॥
కుముదబంధు కర నిందక హాఁసా। భృకుటీ బికట మనోహర నాసా ॥
భాల బిసాల తిలక ఝలకాహీం। కచ బిలోకి అలి అవలి లజాహీమ్ ॥
పీత చౌతనీం సిరన్హి సుహాఈ। కుసుమ కలీం బిచ బీచ బనాఈమ్ ॥
రేఖేం రుచిర కంబు కల గీవాఁ। జను త్రిభువన సుషమా కీ సీవాఁ ॥

దో. కుంజర మని కంఠా కలిత ఉరన్హి తులసికా మాల।
బృషభ కంధ కేహరి ఠవని బల నిధి బాహు బిసాల ॥ 243 ॥

కటి తూనీర పీత పట బాఁధే। కర సర ధనుష బామ బర కాఁధే ॥
పీత జగ్య ఉపబీత సుహాఏ। నఖ సిఖ మంజు మహాఛబి ఛాఏ ॥
దేఖి లోగ సబ భే సుఖారే। ఏకటక లోచన చలత న తారే ॥
హరషే జనకు దేఖి దౌ భాఈ। ముని పద కమల గహే తబ జాఈ ॥
కరి బినతీ నిజ కథా సునాఈ। రంగ అవని సబ మునిహి దేఖాఈ ॥
జహఁ జహఁ జాహి కుఅఁర బర దోఊ। తహఁ తహఁ చకిత చితవ సబు కోఊ ॥
నిజ నిజ రుఖ రామహి సబు దేఖా। కౌ న జాన కఛు మరము బిసేషా ॥
భలి రచనా ముని నృప సన కహేఊ। రాజాఁ ముదిత మహాసుఖ లహేఊ ॥

దో. సబ మంచన్హ తే మంచు ఏక సుందర బిసద బిసాల।
ముని సమేత దౌ బంధు తహఁ బైఠారే మహిపాల ॥ 244 ॥

ప్రభుహి దేఖి సబ నృప హిఁయఁ హారే। జను రాకేస ఉదయ భేఁ తారే ॥
అసి ప్రతీతి సబ కే మన మాహీం। రామ చాప తోరబ సక నాహీమ్ ॥
బిను భంజేహుఁ భవ ధనుషు బిసాలా। మేలిహి సీయ రామ ఉర మాలా ॥
అస బిచారి గవనహు ఘర భాఈ। జసు ప్రతాపు బలు తేజు గవాఁఈ ॥
బిహసే అపర భూప సుని బానీ। జే అబిబేక అంధ అభిమానీ ॥
తోరేహుఁ ధనుషు బ్యాహు అవగాహా। బిను తోరేం కో కుఅఁరి బిఆహా ॥
ఏక బార కాలు కిన హోఊ। సియ హిత సమర జితబ హమ సోఊ ॥
యహ సుని అవర మహిప ముసకానే। ధరమసీల హరిభగత సయానే ॥

సో. సీయ బిఆహబి రామ గరబ దూరి కరి నృపన్హ కే ॥
జీతి కో సక సంగ్రామ దసరథ కే రన బాఁకురే ॥ 245 ॥

బ్యర్థ మరహు జని గాల బజాఈ। మన మోదకన్హి కి భూఖ బుతాఈ ॥
సిఖ హమారి సుని పరమ పునీతా। జగదంబా జానహు జియఁ సీతా ॥
జగత పితా రఘుపతిహి బిచారీ। భరి లోచన ఛబి లేహు నిహారీ ॥
సుందర సుఖద సకల గున రాసీ। ఏ దౌ బంధు సంభు ఉర బాసీ ॥
సుధా సముద్ర సమీప బిహాఈ। మృగజలు నిరఖి మరహు కత ధాఈ ॥
కరహు జాఇ జా కహుఁ జోఈ భావా। హమ తౌ ఆజు జనమ ఫలు పావా ॥
అస కహి భలే భూప అనురాగే। రూప అనూప బిలోకన లాగే ॥
దేఖహిం సుర నభ చఢ఼ఏ బిమానా। బరషహిం సుమన కరహిం కల గానా ॥

దో. జాని సుఅవసరు సీయ తబ పఠీ జనక బోలాఈ।
చతుర సఖీం సుందర సకల సాదర చలీం లవాఈమ్ ॥ 246 ॥

సియ సోభా నహిం జాఇ బఖానీ। జగదంబికా రూప గున ఖానీ ॥
ఉపమా సకల మోహి లఘు లాగీం। ప్రాకృత నారి అంగ అనురాగీమ్ ॥
సియ బరనిఅ తేఇ ఉపమా దేఈ। కుకబి కహాఇ అజసు కో లేఈ ॥
జౌ పటతరిఅ తీయ సమ సీయా। జగ అసి జుబతి కహాఁ కమనీయా ॥
గిరా ముఖర తన అరధ భవానీ। రతి అతి దుఖిత అతను పతి జానీ ॥
బిష బారునీ బంధు ప్రియ జేహీ। కహిఅ రమాసమ కిమి బైదేహీ ॥
జౌ ఛబి సుధా పయోనిధి హోఈ। పరమ రూపమయ కచ్ఛప సోఈ ॥
సోభా రజు మందరు సింగారూ। మథై పాని పంకజ నిజ మారూ ॥

దో. ఏహి బిధి ఉపజై లచ్ఛి జబ సుందరతా సుఖ మూల।
తదపి సకోచ సమేత కబి కహహిం సీయ సమతూల ॥ 247 ॥

చలిం సంగ లై సఖీం సయానీ। గావత గీత మనోహర బానీ ॥
సోహ నవల తను సుందర సారీ। జగత జనని అతులిత ఛబి భారీ ॥
భూషన సకల సుదేస సుహాఏ। అంగ అంగ రచి సఖిన్హ బనాఏ ॥
రంగభూమి జబ సియ పగు ధారీ। దేఖి రూప మోహే నర నారీ ॥
హరషి సురన్హ దుందుభీం బజాఈ। బరషి ప్రసూన అపఛరా గాఈ ॥
పాని సరోజ సోహ జయమాలా। అవచట చితే సకల భుఆలా ॥
సీయ చకిత చిత రామహి చాహా। భే మోహబస సబ నరనాహా ॥
ముని సమీప దేఖే దౌ భాఈ। లగే లలకి లోచన నిధి పాఈ ॥

దో. గురజన లాజ సమాజు బడ఼ దేఖి సీయ సకుచాని ॥
లాగి బిలోకన సఖిన్హ తన రఘుబీరహి ఉర ఆని ॥ 248 ॥

రామ రూపు అరు సియ ఛబి దేఖేం। నర నారిన్హ పరిహరీం నిమేషేమ్ ॥
సోచహిం సకల కహత సకుచాహీం। బిధి సన బినయ కరహిం మన మాహీమ్ ॥
హరు బిధి బేగి జనక జడ఼తాఈ। మతి హమారి అసి దేహి సుహాఈ ॥
బిను బిచార పను తజి నరనాహు। సీయ రామ కర కరై బిబాహూ ॥
జగ భల కహహి భావ సబ కాహూ। హఠ కీన్హే అంతహుఁ ఉర దాహూ ॥
ఏహిం లాలసాఁ మగన సబ లోగూ। బరు సాఁవరో జానకీ జోగూ ॥
తబ బందీజన జనక బౌలాఏ। బిరిదావలీ కహత చలి ఆఏ ॥
కహ నృప జాఇ కహహు పన మోరా। చలే భాట హియఁ హరషు న థోరా ॥

దో. బోలే బందీ బచన బర సునహు సకల మహిపాల।
పన బిదేహ కర కహహిం హమ భుజా ఉఠాఇ బిసాల ॥ 249 ॥

నృప భుజబల బిధు సివధను రాహూ। గరుఅ కఠోర బిదిత సబ కాహూ ॥
రావను బాను మహాభట భారే। దేఖి సరాసన గవఁహిం సిధారే ॥
సోఇ పురారి కోదండు కఠోరా। రాజ సమాజ ఆజు జోఇ తోరా ॥
త్రిభువన జయ సమేత బైదేహీ ॥ బినహిం బిచార బరి హఠి తేహీ ॥
సుని పన సకల భూప అభిలాషే। భటమానీ అతిసయ మన మాఖే ॥
పరికర బాఁధి ఉఠే అకులాఈ। చలే ఇష్టదేవన్హ సిర నాఈ ॥
తమకి తాకి తకి సివధను ధరహీం। ఉఠి న కోటి భాఁతి బలు కరహీమ్ ॥
జిన్హ కే కఛు బిచారు మన మాహీం। చాప సమీప మహీప న జాహీమ్ ॥

దో. తమకి ధరహిం ధను మూఢ఼ నృప ఉఠి న చలహిం లజాఇ।
మనహుఁ పాఇ భట బాహుబలు అధికు అధికు గరుఆఇ ॥ 250 ॥

భూప సహస దస ఏకహి బారా। లగే ఉఠావన టరి న టారా ॥
డగి న సంభు సరాసన కైసేం। కామీ బచన సతీ మను జైసేమ్ ॥
సబ నృప భే జోగు ఉపహాసీ। జైసేం బిను బిరాగ సంన్యాసీ ॥
కీరతి బిజయ బీరతా భారీ। చలే చాప కర బరబస హారీ ॥
శ్రీహత భే హారి హియఁ రాజా। బైఠే నిజ నిజ జాఇ సమాజా ॥
నృపన్హ బిలోకి జనకు అకులానే। బోలే బచన రోష జను సానే ॥
దీప దీప కే భూపతి నానా। ఆఏ సుని హమ జో పను ఠానా ॥
దేవ దనుజ ధరి మనుజ సరీరా। బిపుల బీర ఆఏ రనధీరా ॥

దో. కుఅఁరి మనోహర బిజయ బడ఼ఇ కీరతి అతి కమనీయ।
పావనిహార బిరంచి జను రచేఉ న ధను దమనీయ ॥ 251 ॥

కహహు కాహి యహు లాభు న భావా। కాహుఁ న సంకర చాప చఢ఼ఆవా ॥
రహు చఢ఼ఆఉబ తోరబ భాఈ। తిలు భరి భూమి న సకే ఛడ఼ఆఈ ॥
అబ జని కౌ మాఖై భట మానీ। బీర బిహీన మహీ మైం జానీ ॥
తజహు ఆస నిజ నిజ గృహ జాహూ। లిఖా న బిధి బైదేహి బిబాహూ ॥
సుకృత జాఇ జౌం పను పరిహరూఁ। కుఅఁరి కుఆరి రహు కా కరూఁ ॥
జో జనతేఉఁ బిను భట భుబి భాఈ। తౌ పను కరి హోతేఉఁ న హఁసాఈ ॥
జనక బచన సుని సబ నర నారీ। దేఖి జానకిహి భే దుఖారీ ॥
మాఖే లఖను కుటిల భిఁ భౌంహేం। రదపట ఫరకత నయన రిసౌంహేమ్ ॥

దో. కహి న సకత రఘుబీర డర లగే బచన జను బాన।
నాఇ రామ పద కమల సిరు బోలే గిరా ప్రమాన ॥ 252 ॥

రఘుబంసింహ మహుఁ జహఁ కౌ హోఈ। తేహిం సమాజ అస కహి న కోఈ ॥
కహీ జనక జసి అనుచిత బానీ। బిద్యమాన రఘుకుల మని జానీ ॥
సునహు భానుకుల పంకజ భానూ। కహుఁ సుభాఉ న కఛు అభిమానూ ॥
జౌ తుమ్హారి అనుసాసన పావౌం। కందుక ఇవ బ్రహ్మాండ ఉఠావౌమ్ ॥
కాచే ఘట జిమి డారౌం ఫోరీ। సకుఁ మేరు మూలక జిమి తోరీ ॥
తవ ప్రతాప మహిమా భగవానా। కో బాపురో పినాక పురానా ॥
నాథ జాని అస ఆయసు హోఊ। కౌతుకు కరౌం బిలోకిఅ సోఊ ॥
కమల నాల జిమి చాఫ చఢ఼ఆవౌం। జోజన సత ప్రమాన లై ధావౌమ్ ॥

దో. తోరౌం ఛత్రక దండ జిమి తవ ప్రతాప బల నాథ।
జౌం న కరౌం ప్రభు పద సపథ కర న ధరౌం ధను భాథ ॥ 253 ॥

లఖన సకోప బచన జే బోలే। డగమగాని మహి దిగ్గజ డోలే ॥
సకల లోక సబ భూప డేరానే। సియ హియఁ హరషు జనకు సకుచానే ॥
గుర రఘుపతి సబ ముని మన మాహీం। ముదిత భే పుని పుని పులకాహీమ్ ॥
సయనహిం రఘుపతి లఖను నేవారే। ప్రేమ సమేత నికట బైఠారే ॥
బిస్వామిత్ర సమయ సుభ జానీ। బోలే అతి సనేహమయ బానీ ॥
ఉఠహు రామ భంజహు భవచాపా। మేటహు తాత జనక పరితాపా ॥
సుని గురు బచన చరన సిరు నావా। హరషు బిషాదు న కఛు ఉర ఆవా ॥
ఠాఢ఼ఏ భే ఉఠి సహజ సుభాఏఁ। ఠవని జుబా మృగరాజు లజాఏఁ ॥

దో. ఉదిత ఉదయగిరి మంచ పర రఘుబర బాలపతంగ।
బికసే సంత సరోజ సబ హరషే లోచన భృంగ ॥ 254 ॥

నృపన్హ కేరి ఆసా నిసి నాసీ। బచన నఖత అవలీ న ప్రకాసీ ॥
మానీ మహిప కుముద సకుచానే। కపటీ భూప ఉలూక లుకానే ॥
భే బిసోక కోక ముని దేవా। బరిసహిం సుమన జనావహిం సేవా ॥
గుర పద బంది సహిత అనురాగా। రామ మునిన్హ సన ఆయసు మాగా ॥
సహజహిం చలే సకల జగ స్వామీ। మత్త మంజు బర కుంజర గామీ ॥
చలత రామ సబ పుర నర నారీ। పులక పూరి తన భే సుఖారీ ॥
బంది పితర సుర సుకృత సఁభారే। జౌం కఛు పున్య ప్రభాఉ హమారే ॥
తౌ సివధను మృనాల కీ నాఈం। తోరహుఁ రామ గనేస గోసాఈమ్ ॥

దో. రామహి ప్రేమ సమేత లఖి సఖిన్హ సమీప బోలాఇ।
సీతా మాతు సనేహ బస బచన కహి బిలఖాఇ ॥ 255 ॥

సఖి సబ కౌతుక దేఖనిహారే। జేఠ కహావత హితూ హమారే ॥
కౌ న బుఝాఇ కహి గుర పాహీం। ఏ బాలక అసి హఠ భలి నాహీమ్ ॥
రావన బాన ఛుఆ నహిం చాపా। హారే సకల భూప కరి దాపా ॥
సో ధను రాజకుఅఁర కర దేహీం। బాల మరాల కి మందర లేహీమ్ ॥
భూప సయానప సకల సిరానీ। సఖి బిధి గతి కఛు జాతి న జానీ ॥
బోలీ చతుర సఖీ మృదు బానీ। తేజవంత లఘు గనిఅ న రానీ ॥
కహఁ కుంభజ కహఁ సింధు అపారా। సోషేఉ సుజసు సకల సంసారా ॥
రబి మండల దేఖత లఘు లాగా। ఉదయఁ తాసు తిభువన తమ భాగా ॥

దో. మంత్ర పరమ లఘు జాసు బస బిధి హరి హర సుర సర్బ।
మహామత్త గజరాజ కహుఁ బస కర అంకుస ఖర్బ ॥ 256 ॥

కామ కుసుమ ధను సాయక లీన్హే। సకల భువన అపనే బస కీన్హే ॥
దేబి తజిఅ సంసు అస జానీ। భంజబ ధనుష రాము సును రానీ ॥
సఖీ బచన సుని భై పరతీతీ। మిటా బిషాదు బఢ఼ఈ అతి ప్రీతీ ॥
తబ రామహి బిలోకి బైదేహీ। సభయ హృదయఁ బినవతి జేహి తేహీ ॥
మనహీం మన మనావ అకులానీ। హోహు ప్రసన్న మహేస భవానీ ॥
కరహు సఫల ఆపని సేవకాఈ। కరి హితు హరహు చాప గరుఆఈ ॥
గననాయక బరదాయక దేవా। ఆజు లగేం కీన్హిఉఁ తుఅ సేవా ॥
బార బార బినతీ సుని మోరీ। కరహు చాప గురుతా అతి థోరీ ॥

దో. దేఖి దేఖి రఘుబీర తన సుర మనావ ధరి ధీర ॥
భరే బిలోచన ప్రేమ జల పులకావలీ సరీర ॥ 257 ॥

నీకేం నిరఖి నయన భరి సోభా। పితు పను సుమిరి బహురి మను ఛోభా ॥
అహహ తాత దారుని హఠ ఠానీ। సముఝత నహిం కఛు లాభు న హానీ ॥
సచివ సభయ సిఖ దేఇ న కోఈ। బుధ సమాజ బడ఼ అనుచిత హోఈ ॥
కహఁ ధను కులిసహు చాహి కఠోరా। కహఁ స్యామల మృదుగాత కిసోరా ॥
బిధి కేహి భాఁతి ధరౌం ఉర ధీరా। సిరస సుమన కన బేధిఅ హీరా ॥
సకల సభా కై మతి భై భోరీ। అబ మోహి సంభుచాప గతి తోరీ ॥
నిజ జడ఼తా లోగన్హ పర డారీ। హోహి హరుఅ రఘుపతిహి నిహారీ ॥
అతి పరితాప సీయ మన మాహీ। లవ నిమేష జుగ సబ సయ జాహీమ్ ॥

దో. ప్రభుహి చితి పుని చితవ మహి రాజత లోచన లోల।
ఖేలత మనసిజ మీన జుగ జను బిధు మండల డోల ॥ 258 ॥

గిరా అలిని ముఖ పంకజ రోకీ। ప్రగట న లాజ నిసా అవలోకీ ॥
లోచన జలు రహ లోచన కోనా। జైసే పరమ కృపన కర సోనా ॥
సకుచీ బ్యాకులతా బడ఼ఇ జానీ। ధరి ధీరజు ప్రతీతి ఉర ఆనీ ॥
తన మన బచన మోర పను సాచా। రఘుపతి పద సరోజ చితు రాచా ॥
తౌ భగవాను సకల ఉర బాసీ। కరిహిం మోహి రఘుబర కై దాసీ ॥
జేహి కేం జేహి పర సత్య సనేహూ। సో తేహి మిలి న కఛు సంహేహూ ॥
ప్రభు తన చితి ప్రేమ తన ఠానా। కృపానిధాన రామ సబు జానా ॥
సియహి బిలోకి తకేఉ ధను కైసే। చితవ గరురు లఘు బ్యాలహి జైసే ॥

దో. లఖన లఖేఉ రఘుబంసమని తాకేఉ హర కోదండు।
పులకి గాత బోలే బచన చరన చాపి బ్రహ్మాండు ॥ 259 ॥

దిసకుంజరహు కమఠ అహి కోలా। ధరహు ధరని ధరి ధీర న డోలా ॥
రాము చహహిం సంకర ధను తోరా। హోహు సజగ సుని ఆయసు మోరా ॥
చాప సపీప రాము జబ ఆఏ। నర నారిన్హ సుర సుకృత మనాఏ ॥
సబ కర సంసు అరు అగ్యానూ। మంద మహీపన్హ కర అభిమానూ ॥
భృగుపతి కేరి గరబ గరుఆఈ। సుర మునిబరన్హ కేరి కదరాఈ ॥
సియ కర సోచు జనక పఛితావా। రానిన్హ కర దారున దుఖ దావా ॥
సంభుచాప బడ బోహితు పాఈ। చఢే జాఇ సబ సంగు బనాఈ ॥
రామ బాహుబల సింధు అపారూ। చహత పారు నహి కౌ కడ఼హారూ ॥

దో. రామ బిలోకే లోగ సబ చిత్ర లిఖే సే దేఖి।
చితీ సీయ కృపాయతన జానీ బికల బిసేషి ॥ 260 ॥

దేఖీ బిపుల బికల బైదేహీ। నిమిష బిహాత కలప సమ తేహీ ॥
తృషిత బారి బిను జో తను త్యాగా। ముఏఁ కరి కా సుధా తడ఼ఆగా ॥
కా బరషా సబ కృషీ సుఖానేం। సమయ చుకేం పుని కా పఛితానేమ్ ॥
అస జియఁ జాని జానకీ దేఖీ। ప్రభు పులకే లఖి ప్రీతి బిసేషీ ॥
గురహి ప్రనాము మనహి మన కీన్హా। అతి లాఘవఁ ఉఠాఇ ధను లీన్హా ॥
దమకేఉ దామిని జిమి జబ లయూ। పుని నభ ధను మండల సమ భయూ ॥
లేత చఢ఼ఆవత ఖైంచత గాఢ఼ఏం। కాహుఁ న లఖా దేఖ సబు ఠాఢ఼ఏమ్ ॥
తేహి ఛన రామ మధ్య ధను తోరా। భరే భువన ధుని ఘోర కఠోరా ॥

ఛం. భరే భువన ఘోర కఠోర రవ రబి బాజి తజి మారగు చలే।
చిక్కరహిం దిగ్గజ డోల మహి అహి కోల కూరుమ కలమలే ॥
సుర అసుర ముని కర కాన దీన్హేం సకల బికల బిచారహీం।
కోదండ ఖండేఉ రామ తులసీ జయతి బచన ఉచారహీ ॥

సో. సంకర చాపు జహాజు సాగరు రఘుబర బాహుబలు।
బూడ఼ సో సకల సమాజు చఢ఼ఆ జో ప్రథమహిం మోహ బస ॥ 261 ॥

ప్రభు దౌ చాపఖండ మహి డారే। దేఖి లోగ సబ భే సుఖారే ॥

కోసికరుప పయోనిధి పావన। ప్రేమ బారి అవగాహు సుహావన ॥
రామరూప రాకేసు నిహారీ। బఢ఼త బీచి పులకావలి భారీ ॥
బాజే నభ గహగహే నిసానా। దేవబధూ నాచహిం కరి గానా ॥
బ్రహ్మాదిక సుర సిద్ధ మునీసా। ప్రభుహి ప్రసంసహి దేహిం అసీసా ॥
బరిసహిం సుమన రంగ బహు మాలా। గావహిం కింనర గీత రసాలా ॥
రహీ భువన భరి జయ జయ బానీ। ధనుషభంగ ధుని జాత న జానీ ॥
ముదిత కహహిం జహఁ తహఁ నర నారీ। భంజేఉ రామ సంభుధను భారీ ॥

దో. బందీ మాగధ సూతగన బిరుద బదహిం మతిధీర।
కరహిం నిఛావరి లోగ సబ హయ గయ ధన మని చీర ॥ 262 ॥

ఝాఁఝి మృదంగ సంఖ సహనాఈ। భేరి ఢోల దుందుభీ సుహాఈ ॥
బాజహిం బహు బాజనే సుహాఏ। జహఁ తహఁ జుబతిన్హ మంగల గాఏ ॥
సఖిన్హ సహిత హరషీ అతి రానీ। సూఖత ధాన పరా జను పానీ ॥
జనక లహేఉ సుఖు సోచు బిహాఈ। పైరత థకేం థాహ జను పాఈ ॥
శ్రీహత భే భూప ధను టూటే। జైసేం దివస దీప ఛబి ఛూటే ॥
సీయ సుఖహి బరనిఅ కేహి భాఁతీ। జను చాతకీ పాఇ జలు స్వాతీ ॥
రామహి లఖను బిలోకత కైసేం। ససిహి చకోర కిసోరకు జైసేమ్ ॥
సతానంద తబ ఆయసు దీన్హా। సీతాఁ గమను రామ పహిం కీన్హా ॥

దో. సంగ సఖీం సుదంర చతుర గావహిం మంగలచార।
గవనీ బాల మరాల గతి సుషమా అంగ అపార ॥ 263 ॥

సఖిన్హ మధ్య సియ సోహతి కైసే। ఛబిగన మధ్య మహాఛబి జైసేమ్ ॥
కర సరోజ జయమాల సుహాఈ। బిస్వ బిజయ సోభా జేహిం ఛాఈ ॥
తన సకోచు మన పరమ ఉఛాహూ। గూఢ఼ ప్రేము లఖి పరి న కాహూ ॥
జాఇ సమీప రామ ఛబి దేఖీ। రహి జను కుఁఅరి చిత్ర అవరేఖీ ॥
చతుర సఖీం లఖి కహా బుఝాఈ। పహిరావహు జయమాల సుహాఈ ॥
సునత జుగల కర మాల ఉఠాఈ। ప్రేమ బిబస పహిరాఇ న జాఈ ॥
సోహత జను జుగ జలజ సనాలా। ససిహి సభీత దేత జయమాలా ॥
గావహిం ఛబి అవలోకి సహేలీ। సియఁ జయమాల రామ ఉర మేలీ ॥

సో. రఘుబర ఉర జయమాల దేఖి దేవ బరిసహిం సుమన।
సకుచే సకల భుఆల జను బిలోకి రబి కుముదగన ॥ 264 ॥

పుర అరు బ్యోమ బాజనే బాజే। ఖల భే మలిన సాధు సబ రాజే ॥
సుర కింనర నర నాగ మునీసా। జయ జయ జయ కహి దేహిం అసీసా ॥
నాచహిం గావహిం బిబుధ బధూటీం। బార బార కుసుమాంజలి ఛూటీమ్ ॥
జహఁ తహఁ బిప్ర బేదధుని కరహీం। బందీ బిరదావలి ఉచ్చరహీమ్ ॥
మహి పాతాల నాక జసు బ్యాపా। రామ బరీ సియ భంజేఉ చాపా ॥
కరహిం ఆరతీ పుర నర నారీ। దేహిం నిఛావరి బిత్త బిసారీ ॥
సోహతి సీయ రామ కై జౌరీ। ఛబి సింగారు మనహుఁ ఏక ఠోరీ ॥
సఖీం కహహిం ప్రభుపద గహు సీతా। కరతి న చరన పరస అతి భీతా ॥

దో. గౌతమ తియ గతి సురతి కరి నహిం పరసతి పగ పాని।
మన బిహసే రఘుబంసమని ప్రీతి అలౌకిక జాని ॥ 265 ॥

తబ సియ దేఖి భూప అభిలాషే। కూర కపూత మూఢ఼ మన మాఖే ॥
ఉఠి ఉఠి పహిరి సనాహ అభాగే। జహఁ తహఁ గాల బజావన లాగే ॥
లేహు ఛడ఼ఆఇ సీయ కహ కోఊ। ధరి బాఁధహు నృప బాలక దోఊ ॥
తోరేం ధనుషు చాడ఼ నహిం సరీ। జీవత హమహి కుఅఁరి కో బరీ ॥
జౌం బిదేహు కఛు కరై సహాఈ। జీతహు సమర సహిత దౌ భాఈ ॥
సాధు భూప బోలే సుని బానీ। రాజసమాజహి లాజ లజానీ ॥
బలు ప్రతాపు బీరతా బడ఼ఆఈ। నాక పినాకహి సంగ సిధాఈ ॥
సోఇ సూరతా కి అబ కహుఁ పాఈ। అసి బుధి తౌ బిధి ముహఁ మసి లాఈ ॥

దో. దేఖహు రామహి నయన భరి తజి ఇరిషా మదు కోహు।
లఖన రోషు పావకు ప్రబల జాని సలభ జని హోహు ॥ 266 ॥

బైనతేయ బలి జిమి చహ కాగూ। జిమి ససు చహై నాగ అరి భాగూ ॥
జిమి చహ కుసల అకారన కోహీ। సబ సంపదా చహై సివద్రోహీ ॥
లోభీ లోలుప కల కీరతి చహీ। అకలంకతా కి కామీ లహీ ॥
హరి పద బిముఖ పరమ గతి చాహా। తస తుమ్హార లాలచు నరనాహా ॥
కోలాహలు సుని సీయ సకానీ। సఖీం లవాఇ గీం జహఁ రానీ ॥
రాము సుభాయఁ చలే గురు పాహీం। సియ సనేహు బరనత మన మాహీమ్ ॥
రానిన్హ సహిత సోచబస సీయా। అబ ధౌం బిధిహి కాహ కరనీయా ॥
భూప బచన సుని ఇత ఉత తకహీం। లఖను రామ డర బోలి న సకహీమ్ ॥

దో. అరున నయన భృకుటీ కుటిల చితవత నృపన్హ సకోప।
మనహుఁ మత్త గజగన నిరఖి సింఘకిసోరహి చోప ॥ 267 ॥

ఖరభరు దేఖి బికల పుర నారీం। సబ మిలి దేహిం మహీపన్హ గారీమ్ ॥
తేహిం అవసర సుని సివ ధను భంగా। ఆయసు భృగుకుల కమల పతంగా ॥
దేఖి మహీప సకల సకుచానే। బాజ ఝపట జను లవా లుకానే ॥
గౌరి సరీర భూతి భల భ్రాజా। భాల బిసాల త్రిపుండ బిరాజా ॥
సీస జటా ససిబదను సుహావా। రిసబస కఛుక అరున హోఇ ఆవా ॥
భృకుటీ కుటిల నయన రిస రాతే। సహజహుఁ చితవత మనహుఁ రిసాతే ॥
బృషభ కంధ ఉర బాహు బిసాలా। చారు జనేఉ మాల మృగఛాలా ॥
కటి ముని బసన తూన దుఇ బాఁధేం। ధను సర కర కుఠారు కల కాఁధేమ్ ॥

దో. సాంత బేషు కరనీ కఠిన బరని న జాఇ సరుప।
ధరి మునితను జను బీర రసు ఆయు జహఁ సబ భూప ॥ 268 ॥

దేఖత భృగుపతి బేషు కరాలా। ఉఠే సకల భయ బికల భుఆలా ॥
పితు సమేత కహి కహి నిజ నామా। లగే కరన సబ దండ ప్రనామా ॥
జేహి సుభాయఁ చితవహిం హితు జానీ। సో జాని జను ఆఇ ఖుటానీ ॥
జనక బహోరి ఆఇ సిరు నావా। సీయ బోలాఇ ప్రనాము కరావా ॥
ఆసిష దీన్హి సఖీం హరషానీం। నిజ సమాజ లై గీ సయానీమ్ ॥
బిస్వామిత్రు మిలే పుని ఆఈ। పద సరోజ మేలే దౌ భాఈ ॥
రాము లఖను దసరథ కే ఢోటా। దీన్హి అసీస దేఖి భల జోటా ॥
రామహి చితి రహే థకి లోచన। రూప అపార మార మద మోచన ॥

దో. బహురి బిలోకి బిదేహ సన కహహు కాహ అతి భీర ॥
పూఛత జాని అజాన జిమి బ్యాపేఉ కోపు సరీర ॥ 269 ॥

సమాచార కహి జనక సునాఏ। జేహి కారన మహీప సబ ఆఏ ॥
సునత బచన ఫిరి అనత నిహారే। దేఖే చాపఖండ మహి డారే ॥
అతి రిస బోలే బచన కఠోరా। కహు జడ఼ జనక ధనుష కై తోరా ॥
బేగి దేఖాఉ మూఢ఼ న త ఆజూ। ఉలటుఁ మహి జహఁ లహి తవ రాజూ ॥
అతి డరు ఉతరు దేత నృపు నాహీం। కుటిల భూప హరషే మన మాహీమ్ ॥
సుర ముని నాగ నగర నర నారీ ॥ సోచహిం సకల త్రాస ఉర భారీ ॥
మన పఛితాతి సీయ మహతారీ। బిధి అబ సఁవరీ బాత బిగారీ ॥
భృగుపతి కర సుభాఉ సుని సీతా। అరధ నిమేష కలప సమ బీతా ॥

దో. సభయ బిలోకే లోగ సబ జాని జానకీ భీరు।
హృదయఁ న హరషు బిషాదు కఛు బోలే శ్రీరఘుబీరు ॥ 270 ॥

మాసపారాయణ, నవాఁ విశ్రామ
నాథ సంభుధను భంజనిహారా। హోఇహి కేఉ ఏక దాస తుమ్హారా ॥
ఆయసు కాహ కహిఅ కిన మోహీ। సుని రిసాఇ బోలే ముని కోహీ ॥
సేవకు సో జో కరై సేవకాఈ। అరి కరనీ కరి కరిఅ లరాఈ ॥
సునహు రామ జేహిం సివధను తోరా। సహసబాహు సమ సో రిపు మోరా ॥
సో బిలగాఉ బిహాఇ సమాజా। న త మారే జైహహిం సబ రాజా ॥
సుని ముని బచన లఖన ముసుకానే। బోలే పరసుధరహి అపమానే ॥
బహు ధనుహీం తోరీం లరికాఈం। కబహుఁ న అసి రిస కీన్హి గోసాఈమ్ ॥
ఏహి ధను పర మమతా కేహి హేతూ। సుని రిసాఇ కహ భృగుకులకేతూ ॥

దో. రే నృప బాలక కాలబస బోలత తోహి న సఁమార ॥
ధనుహీ సమ తిపురారి ధను బిదిత సకల సంసార ॥ 271 ॥

లఖన కహా హఁసి హమరేం జానా। సునహు దేవ సబ ధనుష సమానా ॥
కా ఛతి లాభు జూన ధను తౌరేం। దేఖా రామ నయన కే భోరేమ్ ॥
ఛుఅత టూట రఘుపతిహు న దోసూ। ముని బిను కాజ కరిఅ కత రోసూ ।
బోలే చితి పరసు కీ ఓరా। రే సఠ సునేహి సుభాఉ న మోరా ॥
బాలకు బోలి బధుఁ నహిం తోహీ। కేవల ముని జడ఼ జానహి మోహీ ॥
బాల బ్రహ్మచారీ అతి కోహీ। బిస్వ బిదిత ఛత్రియకుల ద్రోహీ ॥
భుజబల భూమి భూప బిను కీన్హీ। బిపుల బార మహిదేవన్హ దీన్హీ ॥
సహసబాహు భుజ ఛేదనిహారా। పరసు బిలోకు మహీపకుమారా ॥

దో. మాతు పితహి జని సోచబస కరసి మహీసకిసోర।
గర్భన్హ కే అర్భక దలన పరసు మోర అతి ఘోర ॥ 272 ॥

బిహసి లఖను బోలే మృదు బానీ। అహో మునీసు మహా భటమానీ ॥
పుని పుని మోహి దేఖావ కుఠారూ। చహత ఉడ఼ఆవన ఫూఁకి పహారూ ॥
ఇహాఁ కుమ్హడ఼బతియా కౌ నాహీం। జే తరజనీ దేఖి మరి జాహీమ్ ॥
దేఖి కుఠారు సరాసన బానా। మైం కఛు కహా సహిత అభిమానా ॥
భృగుసుత సముఝి జనేఉ బిలోకీ। జో కఛు కహహు సహుఁ రిస రోకీ ॥
సుర మహిసుర హరిజన అరు గాఈ। హమరేం కుల ఇన్హ పర న సురాఈ ॥
బధేం పాపు అపకీరతి హారేం। మారతహూఁ పా పరిఅ తుమ్హారేమ్ ॥
కోటి కులిస సమ బచను తుమ్హారా। బ్యర్థ ధరహు ధను బాన కుఠారా ॥

దో. జో బిలోకి అనుచిత కహేఉఁ ఛమహు మహాముని ధీర।
సుని సరోష భృగుబంసమని బోలే గిరా గభీర ॥ 273 ॥

కౌసిక సునహు మంద యహు బాలకు। కుటిల కాలబస నిజ కుల ఘాలకు ॥
భాను బంస రాకేస కలంకూ। నిపట నిరంకుస అబుధ అసంకూ ॥
కాల కవలు హోఇహి ఛన మాహీం। కహుఁ పుకారి ఖోరి మోహి నాహీమ్ ॥
తుమ్హ హటకు జౌం చహహు ఉబారా। కహి ప్రతాపు బలు రోషు హమారా ॥
లఖన కహేఉ ముని సుజస తుమ్హారా। తుమ్హహి అఛత కో బరనై పారా ॥
అపనే ముఁహ తుమ్హ ఆపని కరనీ। బార అనేక భాఁతి బహు బరనీ ॥
నహిం సంతోషు త పుని కఛు కహహూ। జని రిస రోకి దుసహ దుఖ సహహూ ॥
బీరబ్రతీ తుమ్హ ధీర అఛోభా। గారీ దేత న పావహు సోభా ॥

దో. సూర సమర కరనీ కరహిం కహి న జనావహిం ఆపు।
బిద్యమాన రన పాఇ రిపు కాయర కథహిం ప్రతాపు ॥ 274 ॥

తుమ్హ తౌ కాలు హాఁక జను లావా। బార బార మోహి లాగి బోలావా ॥
సునత లఖన కే బచన కఠోరా। పరసు సుధారి ధరేఉ కర ఘోరా ॥
అబ జని దేఇ దోసు మోహి లోగూ। కటుబాదీ బాలకు బధజోగూ ॥
బాల బిలోకి బహుత మైం బాఁచా। అబ యహు మరనిహార భా సాఁచా ॥
కౌసిక కహా ఛమిఅ అపరాధూ। బాల దోష గున గనహిం న సాధూ ॥
ఖర కుఠార మైం అకరున కోహీ। ఆగేం అపరాధీ గురుద్రోహీ ॥
ఉతర దేత ఛోడ఼ఉఁ బిను మారేం। కేవల కౌసిక సీల తుమ్హారేమ్ ॥
న త ఏహి కాటి కుఠార కఠోరేం। గురహి ఉరిన హోతేఉఁ శ్రమ థోరేమ్ ॥

దో. గాధిసూను కహ హృదయఁ హఁసి మునిహి హరిఅరి సూఝ।
అయమయ ఖాఁడ న ఊఖమయ అజహుఁ న బూఝ అబూఝ ॥ 275 ॥

కహేఉ లఖన ముని సీలు తుమ్హారా। కో నహి జాన బిదిత సంసారా ॥
మాతా పితహి ఉరిన భే నీకేం। గుర రిను రహా సోచు బడ఼ జీకేమ్ ॥
సో జను హమరేహి మాథే కాఢ఼ఆ। దిన చలి గే బ్యాజ బడ఼ బాఢ఼ఆ ॥
అబ ఆనిఅ బ్యవహరిఆ బోలీ। తురత దేఉఁ మైం థైలీ ఖోలీ ॥
సుని కటు బచన కుఠార సుధారా। హాయ హాయ సబ సభా పుకారా ॥
భృగుబర పరసు దేఖావహు మోహీ। బిప్ర బిచారి బచుఁ నృపద్రోహీ ॥
మిలే న కబహుఁ సుభట రన గాఢ఼ఏ। ద్విజ దేవతా ఘరహి కే బాఢ఼ఏ ॥
అనుచిత కహి సబ లోగ పుకారే। రఘుపతి సయనహిం లఖను నేవారే ॥

దో. లఖన ఉతర ఆహుతి సరిస భృగుబర కోపు కృసాను।
బఢ఼త దేఖి జల సమ బచన బోలే రఘుకులభాను ॥ 276 ॥

నాథ కరహు బాలక పర ఛోహూ। సూధ దూధముఖ కరిఅ న కోహూ ॥
జౌం పై ప్రభు ప్రభాఉ కఛు జానా। తౌ కి బరాబరి కరత అయానా ॥
జౌం లరికా కఛు అచగరి కరహీం। గుర పితు మాతు మోద మన భరహీమ్ ॥
కరిఅ కృపా సిసు సేవక జానీ। తుమ్హ సమ సీల ధీర ముని గ్యానీ ॥
రామ బచన సుని కఛుక జుడ఼ఆనే। కహి కఛు లఖను బహురి ముసకానే ॥
హఁసత దేఖి నఖ సిఖ రిస బ్యాపీ। రామ తోర భ్రాతా బడ఼ పాపీ ॥
గౌర సరీర స్యామ మన మాహీం। కాలకూటముఖ పయముఖ నాహీమ్ ॥
సహజ టేఢ఼ అనుహరి న తోహీ। నీచు మీచు సమ దేఖ న మౌహీమ్ ॥

దో. లఖన కహేఉ హఁసి సునహు ముని క్రోధు పాప కర మూల।
జేహి బస జన అనుచిత కరహిం చరహిం బిస్వ ప్రతికూల ॥ 277 ॥

మైం తుమ్హార అనుచర మునిరాయా। పరిహరి కోపు కరిఅ అబ దాయా ॥
టూట చాప నహిం జురహి రిసానే। బైఠిఅ హోఇహిం పాయ పిరానే ॥
జౌ అతి ప్రియ తౌ కరిఅ ఉపాఈ। జోరిఅ కౌ బడ఼ గునీ బోలాఈ ॥
బోలత లఖనహిం జనకు డేరాహీం। మష్ట కరహు అనుచిత భల నాహీమ్ ॥
థర థర కాపహిం పుర నర నారీ। ఛోట కుమార ఖోట బడ఼ భారీ ॥
భృగుపతి సుని సుని నిరభయ బానీ। రిస తన జరి హోఇ బల హానీ ॥
బోలే రామహి దేఇ నిహోరా। బచుఁ బిచారి బంధు లఘు తోరా ॥
మను మలీన తను సుందర కైసేం। బిష రస భరా కనక ఘటు జైసైమ్ ॥

దో. సుని లఛిమన బిహసే బహురి నయన తరేరే రామ।
గుర సమీప గవనే సకుచి పరిహరి బానీ బామ ॥ 278 ॥

అతి బినీత మృదు సీతల బానీ। బోలే రాము జోరి జుగ పానీ ॥
సునహు నాథ తుమ్హ సహజ సుజానా। బాలక బచను కరిఅ నహిం కానా ॥
బరరై బాలక ఏకు సుభ్AU। ఇన్హహి న సంత బిదూషహిం క్AU ॥
తేహిం నాహీం కఛు కాజ బిగారా। అపరాధీ మేం నాథ తుమ్హారా ॥
కృపా కోపు బధు బఁధబ గోసాఈం। మో పర కరిఅ దాస కీ నాఈ ॥
కహిఅ బేగి జేహి బిధి రిస జాఈ। మునినాయక సోఇ కరౌం ఉపాఈ ॥
కహ ముని రామ జాఇ రిస కైసేం। అజహుఁ అనుజ తవ చితవ అనైసేమ్ ॥
ఏహి కే కంఠ కుఠారు న దీన్హా। తౌ మైం కాహ కోపు కరి కీన్హా ॥

దో. గర్భ స్త్రవహిం అవనిప రవని సుని కుఠార గతి ఘోర।
పరసు అఛత దేఖుఁ జిఅత బైరీ భూపకిసోర ॥ 279 ॥

బహి న హాథు దహి రిస ఛాతీ। భా కుఠారు కుంఠిత నృపఘాతీ ॥
భయు బామ బిధి ఫిరేఉ సుభ్AU। మోరే హృదయఁ కృపా కసి క్AU ॥
ఆజు దయా దుఖు దుసహ సహావా। సుని సౌమిత్ర బిహసి సిరు నావా ॥
బాఉ కృపా మూరతి అనుకూలా। బోలత బచన ఝరత జను ఫూలా ॥
జౌం పై కృపాఁ జరిహిం ముని గాతా। క్రోధ భేఁ తను రాఖ బిధాతా ॥
దేఖు జనక హఠి బాలక ఏహూ। కీన్హ చహత జడ఼ జమపుర గేహూ ॥
బేగి కరహు కిన ఆఁఖిన్హ ఓటా। దేఖత ఛోట ఖోట నృప ఢోటా ॥
బిహసే లఖను కహా మన మాహీం। మూదేం ఆఁఖి కతహుఁ కౌ నాహీమ్ ॥

దో. పరసురాము తబ రామ ప్రతి బోలే ఉర అతి క్రోధు।
సంభు సరాసను తోరి సఠ కరసి హమార ప్రబోధు ॥ 280 ॥

బంధు కహి కటు సంమత తోరేం। తూ ఛల బినయ కరసి కర జోరేమ్ ॥
కరు పరితోషు మోర సంగ్రామా। నాహిం త ఛాడ఼ కహాఉబ రామా ॥
ఛలు తజి కరహి సమరు సివద్రోహీ। బంధు సహిత న త మారుఁ తోహీ ॥
భృగుపతి బకహిం కుఠార ఉఠాఏఁ। మన ముసకాహిం రాము సిర నాఏఁ ॥
గునహ లఖన కర హమ పర రోషూ। కతహుఁ సుధాఇహు తే బడ఼ దోషూ ॥
టేఢ఼ జాని సబ బంది కాహూ। బక్ర చంద్రమహి గ్రసి న రాహూ ॥
రామ కహేఉ రిస తజిఅ మునీసా। కర కుఠారు ఆగేం యహ సీసా ॥
జేంహిం రిస జాఇ కరిఅ సోఇ స్వామీ। మోహి జాని ఆపన అనుగామీ ॥

దో. ప్రభుహి సేవకహి సమరు కస తజహు బిప్రబర రోసు।
బేషు బిలోకేం కహేసి కఛు బాలకహూ నహిం దోసు ॥ 281 ॥

దేఖి కుఠార బాన ధను ధారీ। భై లరికహి రిస బీరు బిచారీ ॥
నాము జాన పై తుమ్హహి న చీన్హా। బంస సుభాయఁ ఉతరు తేంహిం దీన్హా ॥
జౌం తుమ్హ ఔతేహు ముని కీ నాఈం। పద రజ సిర సిసు ధరత గోసాఈమ్ ॥
ఛమహు చూక అనజానత కేరీ। చహిఅ బిప్ర ఉర కృపా ఘనేరీ ॥
హమహి తుమ్హహి సరిబరి కసి నాథా ॥ కహహు న కహాఁ చరన కహఁ మాథా ॥
రామ మాత్ర లఘు నామ హమారా। పరసు సహిత బడ఼ నామ తోహారా ॥
దేవ ఏకు గును ధనుష హమారేం। నవ గున పరమ పునీత తుమ్హారేమ్ ॥
సబ ప్రకార హమ తుమ్హ సన హారే। ఛమహు బిప్ర అపరాధ హమారే ॥

దో. బార బార ముని బిప్రబర కహా రామ సన రామ।
బోలే భృగుపతి సరుష హసి తహూఁ బంధు సమ బామ ॥ 282 ॥

నిపటహిం ద్విజ కరి జానహి మోహీ। మైం జస బిప్ర సునావుఁ తోహీ ॥
చాప స్త్రువా సర ఆహుతి జానూ। కోప మోర అతి ఘోర కృసాను ॥
సమిధి సేన చతురంగ సుహాఈ। మహా మహీప భే పసు ఆఈ ॥
మై ఏహి పరసు కాటి బలి దీన్హే। సమర జగ్య జప కోటిన్హ కీన్హే ॥
మోర ప్రభాఉ బిదిత నహిం తోరేం। బోలసి నిదరి బిప్ర కే భోరేమ్ ॥
భంజేఉ చాపు దాపు బడ఼ బాఢ఼ఆ। అహమితి మనహుఁ జీతి జగు ఠాఢ఼ఆ ॥
రామ కహా ముని కహహు బిచారీ। రిస అతి బడ఼ఇ లఘు చూక హమారీ ॥
ఛుఅతహిం టూట పినాక పురానా। మైం కహి హేతు కరౌం అభిమానా ॥

దో. జౌం హమ నిదరహిం బిప్ర బది సత్య సునహు భృగునాథ।
తౌ అస కో జగ సుభటు జేహి భయ బస నావహిం మాథ ॥ 283 ॥

దేవ దనుజ భూపతి భట నానా। సమబల అధిక హౌ బలవానా ॥
జౌం రన హమహి పచారై కోఊ। లరహిం సుఖేన కాలు కిన హోఊ ॥
ఛత్రియ తను ధరి సమర సకానా। కుల కలంకు తేహిం పావఁర ఆనా ॥
కహుఁ సుభాఉ న కులహి ప్రసంసీ। కాలహు డరహిం న రన రఘుబంసీ ॥
బిప్రబంస కై అసి ప్రభుతాఈ। అభయ హోఇ జో తుమ్హహి డేరాఈ ॥
సును మృదు గూఢ఼ బచన రఘుపతి కే। ఉఘరే పటల పరసుధర మతి కే ॥
రామ రమాపతి కర ధను లేహూ। ఖైంచహు మిటై మోర సందేహూ ॥
దేత చాపు ఆపుహిం చలి గయూ। పరసురామ మన బిసమయ భయూ ॥

దో. జానా రామ ప్రభాఉ తబ పులక ప్రఫుల్లిత గాత।
జోరి పాని బోలే బచన హ్దయఁ న ప్రేము అమాత ॥ 284 ॥

జయ రఘుబంస బనజ బన భానూ। గహన దనుజ కుల దహన కృసాను ॥
జయ సుర బిప్ర ధేను హితకారీ। జయ మద మోహ కోహ భ్రమ హారీ ॥
బినయ సీల కరునా గున సాగర। జయతి బచన రచనా అతి నాగర ॥
సేవక సుఖద సుభగ సబ అంగా। జయ సరీర ఛబి కోటి అనంగా ॥
కరౌం కాహ ముఖ ఏక ప్రసంసా। జయ మహేస మన మానస హంసా ॥
అనుచిత బహుత కహేఉఁ అగ్యాతా। ఛమహు ఛమామందిర దౌ భ్రాతా ॥
కహి జయ జయ జయ రఘుకులకేతూ। భృగుపతి గే బనహి తప హేతూ ॥
అపభయఁ కుటిల మహీప డేరానే। జహఁ తహఁ కాయర గవఁహిం పరానే ॥

దో. దేవన్హ దీన్హీం దుందుభీం ప్రభు పర బరషహిం ఫూల।
హరషే పుర నర నారి సబ మిటీ మోహమయ సూల ॥ 285 ॥

అతి గహగహే బాజనే బాజే। సబహిం మనోహర మంగల సాజే ॥
జూథ జూథ మిలి సుముఖ సునయనీం। కరహిం గాన కల కోకిలబయనీ ॥
సుఖు బిదేహ కర బరని న జాఈ। జన్మదరిద్ర మనహుఁ నిధి పాఈ ॥
గత త్రాస భి సీయ సుఖారీ। జను బిధు ఉదయఁ చకోరకుమారీ ॥
జనక కీన్హ కౌసికహి ప్రనామా। ప్రభు ప్రసాద ధను భంజేఉ రామా ॥
మోహి కృతకృత్య కీన్హ దుహుఁ భాఈం। అబ జో ఉచిత సో కహిఅ గోసాఈ ॥
కహ ముని సును నరనాథ ప్రబీనా। రహా బిబాహు చాప ఆధీనా ॥
టూటతహీం ధను భయు బిబాహూ। సుర నర నాగ బిదిత సబ కాహు ॥

దో. తదపి జాఇ తుమ్హ కరహు అబ జథా బంస బ్యవహారు।
బూఝి బిప్ర కులబృద్ధ గుర బేద బిదిత ఆచారు ॥ 286 ॥

దూత అవధపుర పఠవహు జాఈ। ఆనహిం నృప దసరథహి బోలాఈ ॥
ముదిత రాఉ కహి భలేహిం కృపాలా। పఠే దూత బోలి తేహి కాలా ॥
బహురి మహాజన సకల బోలాఏ। ఆఇ సబన్హి సాదర సిర నాఏ ॥
హాట బాట మందిర సురబాసా। నగరు సఁవారహు చారిహుఁ పాసా ॥
హరషి చలే నిజ నిజ గృహ ఆఏ। పుని పరిచారక బోలి పఠాఏ ॥
రచహు బిచిత్ర బితాన బనాఈ। సిర ధరి బచన చలే సచు పాఈ ॥
పఠే బోలి గునీ తిన్హ నానా। జే బితాన బిధి కుసల సుజానా ॥
బిధిహి బంది తిన్హ కీన్హ అరంభా। బిరచే కనక కదలి కే ఖంభా ॥

దో. హరిత మనిన్హ కే పత్ర ఫల పదుమరాగ కే ఫూల।
రచనా దేఖి బిచిత్ర అతి మను బిరంచి కర భూల ॥ 287 ॥

బేని హరిత మనిమయ సబ కీన్హే। సరల సపరబ పరహిం నహిం చీన్హే ॥
కనక కలిత అహిబేల బనాఈ। లఖి నహి పరి సపరన సుహాఈ ॥
తేహి కే రచి పచి బంధ బనాఏ। బిచ బిచ ముకతా దామ సుహాఏ ॥
మానిక మరకత కులిస పిరోజా। చీరి కోరి పచి రచే సరోజా ॥
కిఏ భృంగ బహురంగ బిహంగా। గుంజహిం కూజహిం పవన ప్రసంగా ॥
సుర ప్రతిమా ఖంభన గఢ఼ఈ కాఢ఼ఈ। మంగల ద్రబ్య లిఏఁ సబ ఠాఢ఼ఈ ॥
చౌంకేం భాఁతి అనేక పురాఈం। సింధుర మనిమయ సహజ సుహాఈ ॥

దో. సౌరభ పల్లవ సుభగ సుఠి కిఏ నీలమని కోరి ॥
హేమ బౌర మరకత ఘవరి లసత పాటమయ డోరి ॥ 288 ॥

రచే రుచిర బర బందనిబారే। మనహుఁ మనోభవఁ ఫంద సఁవారే ॥
మంగల కలస అనేక బనాఏ। ధ్వజ పతాక పట చమర సుహాఏ ॥
దీప మనోహర మనిమయ నానా। జాఇ న బరని బిచిత్ర బితానా ॥
జేహిం మండప దులహిని బైదేహీ। సో బరనై అసి మతి కబి కేహీ ॥
దూలహు రాము రూప గున సాగర। సో బితాను తిహుఁ లోక ఉజాగర ॥
జనక భవన కై సౌభా జైసీ। గృహ గృహ ప్రతి పుర దేఖిఅ తైసీ ॥
జేహిం తేరహుతి తేహి సమయ నిహారీ। తేహి లఘు లగహిం భువన దస చారీ ॥
జో సంపదా నీచ గృహ సోహా। సో బిలోకి సురనాయక మోహా ॥

దో. బసి నగర జేహి లచ్ఛ కరి కపట నారి బర బేషు ॥
తేహి పుర కై సోభా కహత సకుచహిం సారద సేషు ॥ 289 ॥

పహుఁచే దూత రామ పుర పావన। హరషే నగర బిలోకి సుహావన ॥
భూప ద్వార తిన్హ ఖబరి జనాఈ। దసరథ నృప సుని లిఏ బోలాఈ ॥
కరి ప్రనాము తిన్హ పాతీ దీన్హీ। ముదిత మహీప ఆపు ఉఠి లీన్హీ ॥
బారి బిలోచన బాచత పాఁతీ। పులక గాత ఆఈ భరి ఛాతీ ॥
రాము లఖను ఉర కర బర చీఠీ। రహి గే కహత న ఖాటీ మీఠీ ॥
పుని ధరి ధీర పత్రికా బాఁచీ। హరషీ సభా బాత సుని సాఁచీ ॥
ఖేలత రహే తహాఁ సుధి పాఈ। ఆఏ భరతు సహిత హిత భాఈ ॥
పూఛత అతి సనేహఁ సకుచాఈ। తాత కహాఁ తేం పాతీ ఆఈ ॥

దో. కుసల ప్రానప్రియ బంధు దౌ అహహిం కహహు కేహిం దేస।
సుని సనేహ సానే బచన బాచీ బహురి నరేస ॥ 290 ॥

సుని పాతీ పులకే దౌ భ్రాతా। అధిక సనేహు సమాత న గాతా ॥
ప్రీతి పునీత భరత కై దేఖీ। సకల సభాఁ సుఖు లహేఉ బిసేషీ ॥
తబ నృప దూత నికట బైఠారే। మధుర మనోహర బచన ఉచారే ॥
భైయా కహహు కుసల దౌ బారే। తుమ్హ నీకేం నిజ నయన నిహారే ॥
స్యామల గౌర ధరేం ధను భాథా। బయ కిసోర కౌసిక ముని సాథా ॥
పహిచానహు తుమ్హ కహహు సుభ్AU। ప్రేమ బిబస పుని పుని కహ ర్AU ॥
జా దిన తేం ముని గే లవాఈ। తబ తేం ఆజు సాఁచి సుధి పాఈ ॥
కహహు బిదేహ కవన బిధి జానే। సుని ప్రియ బచన దూత ముసకానే ॥

దో. సునహు మహీపతి ముకుట మని తుమ్హ సమ ధన్య న కౌ।
రాము లఖను జిన్హ కే తనయ బిస్వ బిభూషన దౌ ॥ 291 ॥

పూఛన జోగు న తనయ తుమ్హారే। పురుషసింఘ తిహు పుర ఉజిఆరే ॥
జిన్హ కే జస ప్రతాప కేం ఆగే। ససి మలీన రబి సీతల లాగే ॥
తిన్హ కహఁ కహిఅ నాథ కిమి చీన్హే। దేఖిఅ రబి కి దీప కర లీన్హే ॥
సీయ స్వయంబర భూప అనేకా। సమిటే సుభట ఏక తేం ఏకా ॥
సంభు సరాసను కాహుఁ న టారా। హారే సకల బీర బరిఆరా ॥
తీని లోక మహఁ జే భటమానీ। సభ కై సకతి సంభు ధను భానీ ॥
సకి ఉఠాఇ సరాసుర మేరూ। సౌ హియఁ హారి గయు కరి ఫేరూ ॥
జేహి కౌతుక సివసైలు ఉఠావా। సౌ తేహి సభాఁ పరాభు పావా ॥

దో. తహాఁ రామ రఘుబంస మని సునిఅ మహా మహిపాల।
భంజేఉ చాప ప్రయాస బిను జిమి గజ పంకజ నాల ॥ 292 ॥

సుని సరోష భృగునాయకు ఆఏ। బహుత భాఁతి తిన్హ ఆఁఖి దేఖాఏ ॥
దేఖి రామ బలు నిజ ధను దీన్హా। కరి బహు బినయ గవను బన కీన్హా ॥
రాజన రాము అతులబల జైసేం। తేజ నిధాన లఖను పుని తైసేమ్ ॥
కంపహి భూప బిలోకత జాకేం। జిమి గజ హరి కిసోర కే తాకేమ్ ॥
దేవ దేఖి తవ బాలక దోఊ। అబ న ఆఁఖి తర ఆవత కోఊ ॥
దూత బచన రచనా ప్రియ లాగీ। ప్రేమ ప్రతాప బీర రస పాగీ ॥
సభా సమేత రాఉ అనురాగే। దూతన్హ దేన నిఛావరి లాగే ॥
కహి అనీతి తే మూదహిం కానా। ధరము బిచారి సబహిం సుఖ మానా ॥

దో. తబ ఉఠి భూప బసిష్ఠ కహుఁ దీన్హి పత్రికా జాఇ।
కథా సునాఈ గురహి సబ సాదర దూత బోలాఇ ॥ 293 ॥

సుని బోలే గుర అతి సుఖు పాఈ। పున్య పురుష కహుఁ మహి సుఖ ఛాఈ ॥
జిమి సరితా సాగర మహుఁ జాహీం। జద్యపి తాహి కామనా నాహీమ్ ॥
తిమి సుఖ సంపతి బినహిం బోలాఏఁ। ధరమసీల పహిం జాహిం సుభాఏఁ ॥
తుమ్హ గుర బిప్ర ధేను సుర సేబీ। తసి పునీత కౌసల్యా దేబీ ॥
సుకృతీ తుమ్హ సమాన జగ మాహీం। భయు న హై కౌ హోనేఉ నాహీమ్ ॥
తుమ్హ తే అధిక పున్య బడ఼ కాకేం। రాజన రామ సరిస సుత జాకేమ్ ॥
బీర బినీత ధరమ బ్రత ధారీ। గున సాగర బర బాలక చారీ ॥
తుమ్హ కహుఁ సర్బ కాల కల్యానా। సజహు బరాత బజాఇ నిసానా ॥

దో. చలహు బేగి సుని గుర బచన భలేహిం నాథ సిరు నాఇ।
భూపతి గవనే భవన తబ దూతన్హ బాసు దేవాఇ ॥ 294 ॥

రాజా సబు రనివాస బోలాఈ। జనక పత్రికా బాచి సునాఈ ॥
సుని సందేసు సకల హరషానీం। అపర కథా సబ భూప బఖానీమ్ ॥
ప్రేమ ప్రఫుల్లిత రాజహిం రానీ। మనహుఁ సిఖిని సుని బారిద బనీ ॥
ముదిత అసీస దేహిం గురు నారీం। అతి ఆనంద మగన మహతారీమ్ ॥
లేహిం పరస్పర అతి ప్రియ పాతీ। హృదయఁ లగాఇ జుడ఼ఆవహిం ఛాతీ ॥
రామ లఖన కై కీరతి కరనీ। బారహిం బార భూపబర బరనీ ॥
ముని ప్రసాదు కహి ద్వార సిధాఏ। రానిన్హ తబ మహిదేవ బోలాఏ ॥
దిఏ దాన ఆనంద సమేతా। చలే బిప్రబర ఆసిష దేతా ॥

సో. జాచక లిఏ హఁకారి దీన్హి నిఛావరి కోటి బిధి।
చిరు జీవహుఁ సుత చారి చక్రబర్తి దసరత్థ కే ॥ 295 ॥

కహత చలే పహిరేం పట నానా। హరషి హనే గహగహే నిసానా ॥
సమాచార సబ లోగన్హ పాఏ। లాగే ఘర ఘర హోనే బధాఏ ॥
భువన చారి దస భరా ఉఛాహూ। జనకసుతా రఘుబీర బిఆహూ ॥
సుని సుభ కథా లోగ అనురాగే। మగ గృహ గలీం సఁవారన లాగే ॥
జద్యపి అవధ సదైవ సుహావని। రామ పురీ మంగలమయ పావని ॥
తదపి ప్రీతి కై ప్రీతి సుహాఈ। మంగల రచనా రచీ బనాఈ ॥
ధ్వజ పతాక పట చామర చారు। ఛావా పరమ బిచిత్ర బజారూ ॥
కనక కలస తోరన మని జాలా। హరద దూబ దధి అచ్ఛత మాలా ॥

దో. మంగలమయ నిజ నిజ భవన లోగన్హ రచే బనాఇ।
బీథీం సీచీం చతురసమ చౌకేం చారు పురాఇ ॥ 296 ॥

జహఁ తహఁ జూథ జూథ మిలి భామిని। సజి నవ సప్త సకల దుతి దామిని ॥
బిధుబదనీం మృగ సావక లోచని। నిజ సరుప రతి మాను బిమోచని ॥
గావహిం మంగల మంజుల బానీం। సునికల రవ కలకంఠి లజానీమ్ ॥
భూప భవన కిమి జాఇ బఖానా। బిస్వ బిమోహన రచేఉ బితానా ॥
మంగల ద్రబ్య మనోహర నానా। రాజత బాజత బిపుల నిసానా ॥
కతహుఁ బిరిద బందీ ఉచ్చరహీం। కతహుఁ బేద ధుని భూసుర కరహీమ్ ॥
గావహిం సుందరి మంగల గీతా। లై లై నాము రాము అరు సీతా ॥
బహుత ఉఛాహు భవను అతి థోరా। మానహుఁ ఉమగి చలా చహు ఓరా ॥

దో. సోభా దసరథ భవన కి కో కబి బరనై పార।
జహాఁ సకల సుర సీస మని రామ లీన్హ అవతార ॥ 297 ॥

భూప భరత పుని లిఏ బోలాఈ। హయ గయ స్యందన సాజహు జాఈ ॥
చలహు బేగి రఘుబీర బరాతా। సునత పులక పూరే దౌ భ్రాతా ॥
భరత సకల సాహనీ బోలాఏ। ఆయసు దీన్హ ముదిత ఉఠి ధాఏ ॥
రచి రుచి జీన తురగ తిన్హ సాజే। బరన బరన బర బాజి బిరాజే ॥
సుభగ సకల సుఠి చంచల కరనీ। అయ ఇవ జరత ధరత పగ ధరనీ ॥
నానా జాతి న జాహిం బఖానే। నిదరి పవను జను చహత ఉడ఼ఆనే ॥
తిన్హ సబ ఛయల భే అసవారా। భరత సరిస బయ రాజకుమారా ॥
సబ సుందర సబ భూషనధారీ। కర సర చాప తూన కటి భారీ ॥

దో. ఛరే ఛబీలే ఛయల సబ సూర సుజాన నబీన।
జుగ పదచర అసవార ప్రతి జే అసికలా ప్రబీన ॥ 298 ॥

బాఁధే బిరద బీర రన గాఢ఼ఏ। నికసి భే పుర బాహేర ఠాఢ఼ఏ ॥
ఫేరహిం చతుర తురగ గతి నానా। హరషహిం సుని సుని పవన నిసానా ॥
రథ సారథిన్హ బిచిత్ర బనాఏ। ధ్వజ పతాక మని భూషన లాఏ ॥
చవఁర చారు కింకిన ధుని కరహీ। భాను జాన సోభా అపహరహీమ్ ॥
సావఁకరన అగనిత హయ హోతే। తే తిన్హ రథన్హ సారథిన్హ జోతే ॥
సుందర సకల అలంకృత సోహే। జిన్హహి బిలోకత ముని మన మోహే ॥
జే జల చలహిం థలహి కీ నాఈ। టాప న బూడ఼ బేగ అధికాఈ ॥
అస్త్ర సస్త్ర సబు సాజు బనాఈ। రథీ సారథిన్హ లిఏ బోలాఈ ॥

దో. చఢ఼ఇ చఢ఼ఇ రథ బాహేర నగర లాగీ జురన బరాత।
హోత సగున సుందర సబహి జో జేహి కారజ జాత ॥ 299 ॥

కలిత కరిబరన్హి పరీం అఁబారీం। కహి న జాహిం జేహి భాఁతి సఁవారీమ్ ॥
చలే మత్తగజ ఘంట బిరాజీ। మనహుఁ సుభగ సావన ఘన రాజీ ॥
బాహన అపర అనేక బిధానా। సిబికా సుభగ సుఖాసన జానా ॥
తిన్హ చఢ఼ఇ చలే బిప్రబర వృందా। జను తను ధరేం సకల శ్రుతి ఛందా ॥
మాగధ సూత బంది గునగాయక। చలే జాన చఢ఼ఇ జో జేహి లాయక ॥
బేసర ఊఁట బృషభ బహు జాతీ। చలే బస్తు భరి అగనిత భాఁతీ ॥
కోటిన్హ కాఁవరి చలే కహారా। బిబిధ బస్తు కో బరనై పారా ॥
చలే సకల సేవక సముదాఈ। నిజ నిజ సాజు సమాజు బనాఈ ॥

దో. సబ కేం ఉర నిర్భర హరషు పూరిత పులక సరీర।
కబహిం దేఖిబే నయన భరి రాము లఖనూ దౌ బీర ॥ 300 ॥

గరజహిం గజ ఘంటా ధుని ఘోరా। రథ రవ బాజి హింస చహు ఓరా ॥
నిదరి ఘనహి ఘుర్మ్మరహిం నిసానా। నిజ పరాఇ కఛు సునిఅ న కానా ॥
మహా భీర భూపతి కే ద్వారేం। రజ హోఇ జాఇ పషాన పబారేమ్ ॥
చఢ఼ఈ అటారిన్హ దేఖహిం నారీం। లిఁఏఁ ఆరతీ మంగల థారీ ॥
గావహిం గీత మనోహర నానా। అతి ఆనందు న జాఇ బఖానా ॥
తబ సుమంత్ర దుఇ స్పందన సాజీ। జోతే రబి హయ నిందక బాజీ ॥
దౌ రథ రుచిర భూప పహిం ఆనే। నహిం సారద పహిం జాహిం బఖానే ॥
రాజ సమాజు ఏక రథ సాజా। దూసర తేజ పుంజ అతి భ్రాజా ॥

దో. తేహిం రథ రుచిర బసిష్ఠ కహుఁ హరషి చఢ఼ఆఇ నరేసు।
ఆపు చఢ఼ఏఉ స్పందన సుమిరి హర గుర గౌరి గనేసు ॥ 301 ॥

సహిత బసిష్ఠ సోహ నృప కైసేం। సుర గుర సంగ పురందర జైసేమ్ ॥
కరి కుల రీతి బేద బిధి ర్AU। దేఖి సబహి సబ భాఁతి బన్AU ॥
సుమిరి రాము గుర ఆయసు పాఈ। చలే మహీపతి సంఖ బజాఈ ॥
హరషే బిబుధ బిలోకి బరాతా। బరషహిం సుమన సుమంగల దాతా ॥
భయు కోలాహల హయ గయ గాజే। బ్యోమ బరాత బాజనే బాజే ॥
సుర నర నారి సుమంగల గాఈ। సరస రాగ బాజహిం సహనాఈ ॥
ఘంట ఘంటి ధుని బరని న జాహీం। సరవ కరహిం పాఇక ఫహరాహీమ్ ॥
కరహిం బిదూషక కౌతుక నానా। హాస కుసల కల గాన సుజానా ।

దో. తురగ నచావహిం కుఁఅర బర అకని మృదంగ నిసాన ॥
నాగర నట చితవహిం చకిత డగహిం న తాల బఁధాన ॥ 302 ॥

బని న బరనత బనీ బరాతా। హోహిం సగున సుందర సుభదాతా ॥
చారా చాషు బామ దిసి లేఈ। మనహుఁ సకల మంగల కహి దేఈ ॥
దాహిన కాగ సుఖేత సుహావా। నకుల దరసు సబ కాహూఁ పావా ॥
సానుకూల బహ త్రిబిధ బయారీ। సఘట సవాల ఆవ బర నారీ ॥
లోవా ఫిరి ఫిరి దరసు దేఖావా। సురభీ సనముఖ సిసుహి పిఆవా ॥
మృగమాలా ఫిరి దాహిని ఆఈ। మంగల గన జను దీన్హి దేఖాఈ ॥
ఛేమకరీ కహ ఛేమ బిసేషీ। స్యామా బామ సుతరు పర దేఖీ ॥
సనముఖ ఆయు దధి అరు మీనా। కర పుస్తక దుఇ బిప్ర ప్రబీనా ॥

దో. మంగలమయ కల్యానమయ అభిమత ఫల దాతార।
జను సబ సాచే హోన హిత భే సగున ఏక బార ॥ 303 ॥

మంగల సగున సుగమ సబ తాకేం। సగున బ్రహ్మ సుందర సుత జాకేమ్ ॥
రామ సరిస బరు దులహిని సీతా। సమధీ దసరథు జనకు పునీతా ॥
సుని అస బ్యాహు సగున సబ నాచే। అబ కీన్హే బిరంచి హమ సాఁచే ॥
ఏహి బిధి కీన్హ బరాత పయానా। హయ గయ గాజహిం హనే నిసానా ॥
ఆవత జాని భానుకుల కేతూ। సరితన్హి జనక బఁధాఏ సేతూ ॥
బీచ బీచ బర బాస బనాఏ। సురపుర సరిస సంపదా ఛాఏ ॥
అసన సయన బర బసన సుహాఏ। పావహిం సబ నిజ నిజ మన భాఏ ॥
నిత నూతన సుఖ లఖి అనుకూలే। సకల బరాతిన్హ మందిర భూలే ॥

దో. ఆవత జాని బరాత బర సుని గహగహే నిసాన।
సజి గజ రథ పదచర తురగ లేన చలే అగవాన ॥ 304 ॥

మాసపారాయణ,దసవాఁ విశ్రామ
కనక కలస భరి కోపర థారా। భాజన లలిత అనేక ప్రకారా ॥
భరే సుధాసమ సబ పకవానే। నానా భాఁతి న జాహిం బఖానే ॥
ఫల అనేక బర బస్తు సుహాఈం। హరషి భేంట హిత భూప పఠాఈమ్ ॥
భూషన బసన మహామని నానా। ఖగ మృగ హయ గయ బహుబిధి జానా ॥
మంగల సగున సుగంధ సుహాఏ। బహుత భాఁతి మహిపాల పఠాఏ ॥
దధి చిఉరా ఉపహార అపారా। భరి భరి కాఁవరి చలే కహారా ॥
అగవానన్హ జబ దీఖి బరాతా।ఉర ఆనందు పులక భర గాతా ॥
దేఖి బనావ సహిత అగవానా। ముదిత బరాతిన్హ హనే నిసానా ॥

దో. హరషి పరసపర మిలన హిత కఛుక చలే బగమేల।
జను ఆనంద సముద్ర దుఇ మిలత బిహాఇ సుబేల ॥ 305 ॥

బరషి సుమన సుర సుందరి గావహిం। ముదిత దేవ దుందుభీం బజావహిమ్ ॥
బస్తు సకల రాఖీం నృప ఆగేం। బినయ కీన్హ తిన్హ అతి అనురాగేమ్ ॥
ప్రేమ సమేత రాయఁ సబు లీన్హా। భై బకసీస జాచకన్హి దీన్హా ॥
కరి పూజా మాన్యతా బడ఼ఆఈ। జనవాసే కహుఁ చలే లవాఈ ॥
బసన బిచిత్ర పాఁవడ఼ఏ పరహీం। దేఖి ధనహు ధన మదు పరిహరహీమ్ ॥
అతి సుందర దీన్హేఉ జనవాసా। జహఁ సబ కహుఁ సబ భాఁతి సుపాసా ॥
జానీ సియఁ బరాత పుర ఆఈ। కఛు నిజ మహిమా ప్రగటి జనాఈ ॥
హృదయఁ సుమిరి సబ సిద్ధి బోలాఈ। భూప పహునీ కరన పఠాఈ ॥

దో. సిధి సబ సియ ఆయసు అకని గీం జహాఁ జనవాస।
లిఏఁ సంపదా సకల సుఖ సురపుర భోగ బిలాస ॥ 306 ॥

నిజ నిజ బాస బిలోకి బరాతీ। సుర సుఖ సకల సులభ సబ భాఁతీ ॥
బిభవ భేద కఛు కౌ న జానా। సకల జనక కర కరహిం బఖానా ॥
సియ మహిమా రఘునాయక జానీ। హరషే హృదయఁ హేతు పహిచానీ ॥
పితు ఆగమను సునత దౌ భాఈ। హృదయఁ న అతి ఆనందు అమాఈ ॥
సకుచన్హ కహి న సకత గురు పాహీం। పితు దరసన లాలచు మన మాహీమ్ ॥
బిస్వామిత్ర బినయ బడ఼ఇ దేఖీ। ఉపజా ఉర సంతోషు బిసేషీ ॥
హరషి బంధు దౌ హృదయఁ లగాఏ। పులక అంగ అంబక జల ఛాఏ ॥
చలే జహాఁ దసరథు జనవాసే। మనహుఁ సరోబర తకేఉ పిఆసే ॥

దో. భూప బిలోకే జబహిం ముని ఆవత సుతన్హ సమేత।
ఉఠే హరషి సుఖసింధు మహుఁ చలే థాహ సీ లేత ॥ 307 ॥

మునిహి దండవత కీన్హ మహీసా। బార బార పద రజ ధరి సీసా ॥
కౌసిక రాఉ లియే ఉర లాఈ। కహి అసీస పూఛీ కుసలాఈ ॥
పుని దండవత కరత దౌ భాఈ। దేఖి నృపతి ఉర సుఖు న సమాఈ ॥
సుత హియఁ లాఇ దుసహ దుఖ మేటే। మృతక సరీర ప్రాన జను భేంటే ॥
పుని బసిష్ఠ పద సిర తిన్హ నాఏ। ప్రేమ ముదిత మునిబర ఉర లాఏ ॥
బిప్ర బృంద బందే దుహుఁ భాఈం। మన భావతీ అసీసేం పాఈమ్ ॥
భరత సహానుజ కీన్హ ప్రనామా। లిఏ ఉఠాఇ లాఇ ఉర రామా ॥
హరషే లఖన దేఖి దౌ భ్రాతా। మిలే ప్రేమ పరిపూరిత గాతా ॥

దో. పురజన పరిజన జాతిజన జాచక మంత్రీ మీత।
మిలే జథాబిధి సబహి ప్రభు పరమ కృపాల బినీత ॥ 308 ॥

రామహి దేఖి బరాత జుడ఼ఆనీ। ప్రీతి కి రీతి న జాతి బఖానీ ॥
నృప సమీప సోహహిం సుత చారీ। జను ధన ధరమాదిక తనుధారీ ॥
సుతన్హ సమేత దసరథహి దేఖీ। ముదిత నగర నర నారి బిసేషీ ॥
సుమన బరిసి సుర హనహిం నిసానా। నాకనటీం నాచహిం కరి గానా ॥
సతానంద అరు బిప్ర సచివ గన। మాగధ సూత బిదుష బందీజన ॥
సహిత బరాత రాఉ సనమానా। ఆయసు మాగి ఫిరే అగవానా ॥
ప్రథమ బరాత లగన తేం ఆఈ। తాతేం పుర ప్రమోదు అధికాఈ ॥
బ్రహ్మానందు లోగ సబ లహహీం। బఢ఼హుఁ దివస నిసి బిధి సన కహహీమ్ ॥

దో. రాము సీయ సోభా అవధి సుకృత అవధి దౌ రాజ।
జహఁ జహఁ పురజన కహహిం అస మిలి నర నారి సమాజ ॥ ।309 ॥

జనక సుకృత మూరతి బైదేహీ। దసరథ సుకృత రాము ధరేం దేహీ ॥
ఇన్హ సమ కాఁహు న సివ అవరాధే। కాహిఁ న ఇన్హ సమాన ఫల లాధే ॥
ఇన్హ సమ కౌ న భయు జగ మాహీం। హై నహిం కతహూఁ హోనేఉ నాహీమ్ ॥
హమ సబ సకల సుకృత కై రాసీ। భే జగ జనమి జనకపుర బాసీ ॥
జిన్హ జానకీ రామ ఛబి దేఖీ। కో సుకృతీ హమ సరిస బిసేషీ ॥
పుని దేఖబ రఘుబీర బిఆహూ। లేబ భలీ బిధి లోచన లాహూ ॥
కహహిం పరసపర కోకిలబయనీం। ఏహి బిఆహఁ బడ఼ లాభు సునయనీమ్ ॥
బడ఼ఏం భాగ బిధి బాత బనాఈ। నయన అతిథి హోఇహహిం దౌ భాఈ ॥

దో. బారహిం బార సనేహ బస జనక బోలాఉబ సీయ।
లేన ఆఇహహిం బంధు దౌ కోటి కామ కమనీయ ॥ 310 ॥

బిబిధ భాఁతి హోఇహి పహునాఈ। ప్రియ న కాహి అస సాసుర మాఈ ॥
తబ తబ రామ లఖనహి నిహారీ। హోఇహహిం సబ పుర లోగ సుఖారీ ॥
సఖి జస రామ లఖనకర జోటా। తైసేఇ భూప సంగ దుఇ ఢోటా ॥
స్యామ గౌర సబ అంగ సుహాఏ। తే సబ కహహిం దేఖి జే ఆఏ ॥
కహా ఏక మైం ఆజు నిహారే। జను బిరంచి నిజ హాథ సఁవారే ॥
భరతు రామహీ కీ అనుహారీ। సహసా లఖి న సకహిం నర నారీ ॥
లఖను సత్రుసూదను ఏకరూపా। నఖ సిఖ తే సబ అంగ అనూపా ॥
మన భావహిం ముఖ బరని న జాహీం। ఉపమా కహుఁ త్రిభువన కౌ నాహీమ్ ॥

ఛం. ఉపమా న కౌ కహ దాస తులసీ కతహుఁ కబి కోబిద కహైం।
బల బినయ బిద్యా సీల సోభా సింధు ఇన్హ సే ఏఇ అహైమ్ ॥
పుర నారి సకల పసారి అంచల బిధిహి బచన సునావహీమ్ ॥
బ్యాహిఅహుఁ చారిఉ భాఇ ఏహిం పుర హమ సుమంగల గావహీమ్ ॥

సో. కహహిం పరస్పర నారి బారి బిలోచన పులక తన।
సఖి సబు కరబ పురారి పున్య పయోనిధి భూప దౌ ॥ 311 ॥

ఏహి బిధి సకల మనోరథ కరహీం। ఆనఁద ఉమగి ఉమగి ఉర భరహీమ్ ॥
జే నృప సీయ స్వయంబర ఆఏ। దేఖి బంధు సబ తిన్హ సుఖ పాఏ ॥
కహత రామ జసు బిసద బిసాలా। నిజ నిజ భవన గే మహిపాలా ॥
గే బీతి కుఛ దిన ఏహి భాఁతీ। ప్రముదిత పురజన సకల బరాతీ ॥
మంగల మూల లగన దిను ఆవా। హిమ రితు అగహను మాసు సుహావా ॥
గ్రహ తిథి నఖతు జోగు బర బారూ। లగన సోధి బిధి కీన్హ బిచారూ ॥
పఠై దీన్హి నారద సన సోఈ। గనీ జనక కే గనకన్హ జోఈ ॥
సునీ సకల లోగన్హ యహ బాతా। కహహిం జోతిషీ ఆహిం బిధాతా ॥

దో. ధేనుధూరి బేలా బిమల సకల సుమంగల మూల।
బిప్రన్హ కహేఉ బిదేహ సన జాని సగున అనుకుల ॥ 312 ॥

ఉపరోహితహి కహేఉ నరనాహా। అబ బిలంబ కర కారను కాహా ॥
సతానంద తబ సచివ బోలాఏ। మంగల సకల సాజి సబ ల్యాఏ ॥
సంఖ నిసాన పనవ బహు బాజే। మంగల కలస సగున సుభ సాజే ॥
సుభగ సుఆసిని గావహిం గీతా। కరహిం బేద ధుని బిప్ర పునీతా ॥
లేన చలే సాదర ఏహి భాఁతీ। గే జహాఁ జనవాస బరాతీ ॥
కోసలపతి కర దేఖి సమాజూ। అతి లఘు లాగ తిన్హహి సురరాజూ ॥
భయు సము అబ ధారిఅ ప్AU। యహ సుని పరా నిసానహిం ఘ్AU ॥
గురహి పూఛి కరి కుల బిధి రాజా। చలే సంగ ముని సాధు సమాజా ॥

దో. భాగ్య బిభవ అవధేస కర దేఖి దేవ బ్రహ్మాది।
లగే సరాహన సహస ముఖ జాని జనమ నిజ బాది ॥ 313 ॥

సురన్హ సుమంగల అవసరు జానా। బరషహిం సుమన బజాఇ నిసానా ॥
సివ బ్రహ్మాదిక బిబుధ బరూథా। చఢ఼ఏ బిమానన్హి నానా జూథా ॥
ప్రేమ పులక తన హృదయఁ ఉఛాహూ। చలే బిలోకన రామ బిఆహూ ॥
దేఖి జనకపురు సుర అనురాగే। నిజ నిజ లోక సబహిం లఘు లాగే ॥
చితవహిం చకిత బిచిత్ర బితానా। రచనా సకల అలౌకిక నానా ॥
నగర నారి నర రూప నిధానా। సుఘర సుధరమ సుసీల సుజానా ॥
తిన్హహి దేఖి సబ సుర సురనారీం। భే నఖత జను బిధు ఉజిఆరీమ్ ॥
బిధిహి భయహ ఆచరజు బిసేషీ। నిజ కరనీ కఛు కతహుఁ న దేఖీ ॥

దో. సివఁ సముఝాఏ దేవ సబ జని ఆచరజ భులాహు।
హృదయఁ బిచారహు ధీర ధరి సియ రఘుబీర బిఆహు ॥ 314 ॥

జిన్హ కర నాము లేత జగ మాహీం। సకల అమంగల మూల నసాహీమ్ ॥
కరతల హోహిం పదారథ చారీ। తేఇ సియ రాము కహేఉ కామారీ ॥
ఏహి బిధి సంభు సురన్హ సముఝావా। పుని ఆగేం బర బసహ చలావా ॥
దేవన్హ దేఖే దసరథు జాతా। మహామోద మన పులకిత గాతా ॥
సాధు సమాజ సంగ మహిదేవా। జను తను ధరేం కరహిం సుఖ సేవా ॥
సోహత సాథ సుభగ సుత చారీ। జను అపబరగ సకల తనుధారీ ॥
మరకత కనక బరన బర జోరీ। దేఖి సురన్హ భై ప్రీతి న థోరీ ॥
పుని రామహి బిలోకి హియఁ హరషే। నృపహి సరాహి సుమన తిన్హ బరషే ॥

దో. రామ రూపు నఖ సిఖ సుభగ బారహిం బార నిహారి।
పులక గాత లోచన సజల ఉమా సమేత పురారి ॥ 315 ॥

కేకి కంఠ దుతి స్యామల అంగా। తడ఼ఇత బినిందక బసన సురంగా ॥
బ్యాహ బిభూషన బిబిధ బనాఏ। మంగల సబ సబ భాఁతి సుహాఏ ॥
సరద బిమల బిధు బదను సుహావన। నయన నవల రాజీవ లజావన ॥
సకల అలౌకిక సుందరతాఈ। కహి న జాఇ మనహీం మన భాఈ ॥
బంధు మనోహర సోహహిం సంగా। జాత నచావత చపల తురంగా ॥
రాజకుఅఁర బర బాజి దేఖావహిం। బంస ప్రసంసక బిరిద సునావహిమ్ ॥
జేహి తురంగ పర రాము బిరాజే। గతి బిలోకి ఖగనాయకు లాజే ॥
కహి న జాఇ సబ భాఁతి సుహావా। బాజి బేషు జను కామ బనావా ॥

ఛం. జను బాజి బేషు బనాఇ మనసిజు రామ హిత అతి సోహీ।
ఆపనేం బయ బల రూప గున గతి సకల భువన బిమోహీ ॥
జగమగత జీను జరావ జోతి సుమోతి మని మానిక లగే।
కింకిని లలామ లగాము లలిత బిలోకి సుర నర ముని ఠగే ॥

దో. ప్రభు మనసహిం లయలీన మను చలత బాజి ఛబి పావ।
భూషిత ఉడ఼గన తడ఼ఇత ఘను జను బర బరహి నచావ ॥ 316 ॥

జేహిం బర బాజి రాము అసవారా। తేహి సారదు న బరనై పారా ॥
సంకరు రామ రూప అనురాగే। నయన పంచదస అతి ప్రియ లాగే ॥
హరి హిత సహిత రాము జబ జోహే। రమా సమేత రమాపతి మోహే ॥
నిరఖి రామ ఛబి బిధి హరషానే। ఆఠి నయన జాని పఛితానే ॥
సుర సేనప ఉర బహుత ఉఛాహూ। బిధి తే డేవఢ఼ లోచన లాహూ ॥
రామహి చితవ సురేస సుజానా। గౌతమ శ్రాపు పరమ హిత మానా ॥
దేవ సకల సురపతిహి సిహాహీం। ఆజు పురందర సమ కౌ నాహీమ్ ॥
ముదిత దేవగన రామహి దేఖీ। నృపసమాజ దుహుఁ హరషు బిసేషీ ॥

ఛం. అతి హరషు రాజసమాజ దుహు దిసి దుందుభీం బాజహిం ఘనీ।
బరషహిం సుమన సుర హరషి కహి జయ జయతి జయ రఘుకులమనీ ॥
ఏహి భాఁతి జాని బరాత ఆవత బాజనే బహు బాజహీం।
రాని సుఆసిని బోలి పరిఛని హేతు మంగల సాజహీమ్ ॥

దో. సజి ఆరతీ అనేక బిధి మంగల సకల సఁవారి।
చలీం ముదిత పరిఛని కరన గజగామిని బర నారి ॥ 317 ॥

బిధుబదనీం సబ సబ మృగలోచని। సబ నిజ తన ఛబి రతి మదు మోచని ॥
పహిరేం బరన బరన బర చీరా। సకల బిభూషన సజేం సరీరా ॥
సకల సుమంగల అంగ బనాఏఁ। కరహిం గాన కలకంఠి లజాఏఁ ॥
కంకన కింకిని నూపుర బాజహిం। చాలి బిలోకి కామ గజ లాజహిమ్ ॥
బాజహిం బాజనే బిబిధ ప్రకారా। నభ అరు నగర సుమంగలచారా ॥
సచీ సారదా రమా భవానీ। జే సురతియ సుచి సహజ సయానీ ॥
కపట నారి బర బేష బనాఈ। మిలీం సకల రనివాసహిం జాఈ ॥
కరహిం గాన కల మంగల బానీం। హరష బిబస సబ కాహుఁ న జానీ ॥

ఛం. కో జాన కేహి ఆనంద బస సబ బ్రహ్ము బర పరిఛన చలీ।
కల గాన మధుర నిసాన బరషహిం సుమన సుర సోభా భలీ ॥
ఆనందకందు బిలోకి దూలహు సకల హియఁ హరషిత భీ ॥
అంభోజ అంబక అంబు ఉమగి సుఅంగ పులకావలి ఛీ ॥

దో. జో సుఖ భా సియ మాతు మన దేఖి రామ బర బేషు।
సో న సకహిం కహి కలప సత సహస సారదా సేషు ॥ 318 ॥

నయన నీరు హటి మంగల జానీ। పరిఛని కరహిం ముదిత మన రానీ ॥
బేద బిహిత అరు కుల ఆచారూ। కీన్హ భలీ బిధి సబ బ్యవహారూ ॥
పంచ సబద ధుని మంగల గానా। పట పాఁవడ఼ఏ పరహిం బిధి నానా ॥
కరి ఆరతీ అరఘు తిన్హ దీన్హా। రామ గమను మండప తబ కీన్హా ॥
దసరథు సహిత సమాజ బిరాజే। బిభవ బిలోకి లోకపతి లాజే ॥
సమయఁ సమయఁ సుర బరషహిం ఫూలా। సాంతి పఢ఼హిం మహిసుర అనుకూలా ॥
నభ అరు నగర కోలాహల హోఈ। ఆపని పర కఛు సుని న కోఈ ॥
ఏహి బిధి రాము మండపహిం ఆఏ। అరఘు దేఇ ఆసన బైఠాఏ ॥

ఛం. బైఠారి ఆసన ఆరతీ కరి నిరఖి బరు సుఖు పావహీమ్ ॥
మని బసన భూషన భూరి వారహిం నారి మంగల గావహీమ్ ॥
బ్రహ్మాది సురబర బిప్ర బేష బనాఇ కౌతుక దేఖహీం।
అవలోకి రఘుకుల కమల రబి ఛబి సుఫల జీవన లేఖహీమ్ ॥

దో. న్AU బారీ భాట నట రామ నిఛావరి పాఇ।
ముదిత అసీసహిం నాఇ సిర హరషు న హృదయఁ సమాఇ ॥ 319 ॥

మిలే జనకు దసరథు అతి ప్రీతీం। కరి బైదిక లౌకిక సబ రీతీమ్ ॥
మిలత మహా దౌ రాజ బిరాజే। ఉపమా ఖోజి ఖోజి కబి లాజే ॥
లహీ న కతహుఁ హారి హియఁ మానీ। ఇన్హ సమ ఏఇ ఉపమా ఉర ఆనీ ॥
సామధ దేఖి దేవ అనురాగే। సుమన బరషి జసు గావన లాగే ॥
జగు బిరంచి ఉపజావా జబ తేం। దేఖే సునే బ్యాహ బహు తబ తేమ్ ॥
సకల భాఁతి సమ సాజు సమాజూ। సమ సమధీ దేఖే హమ ఆజూ ॥
దేవ గిరా సుని సుందర సాఁచీ। ప్రీతి అలౌకిక దుహు దిసి మాచీ ॥
దేత పాఁవడ఼ఏ అరఘు సుహాఏ। సాదర జనకు మండపహిం ల్యాఏ ॥

ఛం. మండపు బిలోకి బిచీత్ర రచనాఁ రుచిరతాఁ ముని మన హరే ॥
నిజ పాని జనక సుజాన సబ కహుఁ ఆని సింఘాసన ధరే ॥
కుల ఇష్ట సరిస బసిష్ట పూజే బినయ కరి ఆసిష లహీ।
కౌసికహి పూజత పరమ ప్రీతి కి రీతి తౌ న పరై కహీ ॥

దో. బామదేవ ఆదిక రిషయ పూజే ముదిత మహీస।
దిఏ దిబ్య ఆసన సబహి సబ సన లహీ అసీస ॥ 320 ॥

బహురి కీన్హ కోసలపతి పూజా। జాని ఈస సమ భాఉ న దూజా ॥
కీన్హ జోరి కర బినయ బడ఼ఆఈ। కహి నిజ భాగ్య బిభవ బహుతాఈ ॥
పూజే భూపతి సకల బరాతీ। సమధి సమ సాదర సబ భాఁతీ ॥
ఆసన ఉచిత దిఏ సబ కాహూ। కహౌం కాహ మూఖ ఏక ఉఛాహూ ॥
సకల బరాత జనక సనమానీ। దాన మాన బినతీ బర బానీ ॥
బిధి హరి హరు దిసిపతి దినర్AU। జే జానహిం రఘుబీర ప్రభ్AU ॥
కపట బిప్ర బర బేష బనాఏఁ। కౌతుక దేఖహిం అతి సచు పాఏఁ ॥
పూజే జనక దేవ సమ జానేం। దిఏ సుఆసన బిను పహిచానేమ్ ॥

ఛం. పహిచాన కో కేహి జాన సబహిం అపాన సుధి భోరీ భీ।
ఆనంద కందు బిలోకి దూలహు ఉభయ దిసి ఆనఁద మీ ॥
సుర లఖే రామ సుజాన పూజే మానసిక ఆసన దే।
అవలోకి సీలు సుభాఉ ప్రభు కో బిబుధ మన ప్రముదిత భే ॥

దో. రామచంద్ర ముఖ చంద్ర ఛబి లోచన చారు చకోర।
కరత పాన సాదర సకల ప్రేము ప్రమోదు న థోర ॥ 321 ॥

సము బిలోకి బసిష్ఠ బోలాఏ। సాదర సతానందు సుని ఆఏ ॥
బేగి కుఅఁరి అబ ఆనహు జాఈ। చలే ముదిత ముని ఆయసు పాఈ ॥
రానీ సుని ఉపరోహిత బానీ। ప్రముదిత సఖిన్హ సమేత సయానీ ॥
బిప్ర బధూ కులబృద్ధ బోలాఈం। కరి కుల రీతి సుమంగల గాఈమ్ ॥
నారి బేష జే సుర బర బామా। సకల సుభాయఁ సుందరీ స్యామా ॥
తిన్హహి దేఖి సుఖు పావహిం నారీం। బిను పహిచాని ప్రానహు తే ప్యారీమ్ ॥
బార బార సనమానహిం రానీ। ఉమా రమా సారద సమ జానీ ॥
సీయ సఁవారి సమాజు బనాఈ। ముదిత మండపహిం చలీం లవాఈ ॥

ఛం. చలి ల్యాఇ సీతహి సఖీం సాదర సజి సుమంగల భామినీం।
నవసప్త సాజేం సుందరీ సబ మత్త కుంజర గామినీమ్ ॥
కల గాన సుని ముని ధ్యాన త్యాగహిం కామ కోకిల లాజహీం।
మంజీర నూపుర కలిత కంకన తాల గతీ బర బాజహీమ్ ॥

దో. సోహతి బనితా బృంద మహుఁ సహజ సుహావని సీయ।
ఛబి లలనా గన మధ్య జను సుషమా తియ కమనీయ ॥ 322 ॥

సియ సుందరతా బరని న జాఈ। లఘు మతి బహుత మనోహరతాఈ ॥
ఆవత దీఖి బరాతిన్హ సీతా ॥ రూప రాసి సబ భాఁతి పునీతా ॥
సబహి మనహిం మన కిఏ ప్రనామా। దేఖి రామ భే పూరనకామా ॥
హరషే దసరథ సుతన్హ సమేతా। కహి న జాఇ ఉర ఆనఁదు జేతా ॥
సుర ప్రనాము కరి బరసహిం ఫూలా। ముని అసీస ధుని మంగల మూలా ॥
గాన నిసాన కోలాహలు భారీ। ప్రేమ ప్రమోద మగన నర నారీ ॥
ఏహి బిధి సీయ మండపహిం ఆఈ। ప్రముదిత సాంతి పఢ఼హిం మునిరాఈ ॥
తేహి అవసర కర బిధి బ్యవహారూ। దుహుఁ కులగుర సబ కీన్హ అచారూ ॥

ఛం. ఆచారు కరి గుర గౌరి గనపతి ముదిత బిప్ర పుజావహీం।
సుర ప్రగటి పూజా లేహిం దేహిం అసీస అతి సుఖు పావహీమ్ ॥
మధుపర్క మంగల ద్రబ్య జో జేహి సమయ ముని మన మహుఁ చహైం।
భరే కనక కోపర కలస సో సబ లిఏహిం పరిచారక రహైమ్ ॥ 1 ॥

కుల రీతి ప్రీతి సమేత రబి కహి దేత సబు సాదర కియో।

ఏహి భాఁతి దేవ పుజాఇ సీతహి సుభగ సింఘాసను దియో ॥

సియ రామ అవలోకని పరసపర ప్రేమ కాహు న లఖి పరై ॥

మన బుద్ధి బర బానీ అగోచర ప్రగట కబి కైసేం కరై ॥ 2 ॥

దో. హోమ సమయ తను ధరి అనలు అతి సుఖ ఆహుతి లేహిం।
బిప్ర బేష ధరి బేద సబ కహి బిబాహ బిధి దేహిమ్ ॥ 323 ॥

జనక పాటమహిషీ జగ జానీ। సీయ మాతు కిమి జాఇ బఖానీ ॥
సుజసు సుకృత సుఖ సుదంరతాఈ। సబ సమేటి బిధి రచీ బనాఈ ॥
సము జాని మునిబరన్హ బోలాఈ। సునత సుఆసిని సాదర ల్యాఈ ॥
జనక బామ దిసి సోహ సునయనా। హిమగిరి సంగ బని జను మయనా ॥
కనక కలస మని కోపర రూరే। సుచి సుంగధ మంగల జల పూరే ॥
నిజ కర ముదిత రాయఁ అరు రానీ। ధరే రామ కే ఆగేం ఆనీ ॥
పఢ఼హిం బేద ముని మంగల బానీ। గగన సుమన ఝరి అవసరు జానీ ॥
బరు బిలోకి దంపతి అనురాగే। పాయ పునీత పఖారన లాగే ॥

ఛం. లాగే పఖారన పాయ పంకజ ప్రేమ తన పులకావలీ।
నభ నగర గాన నిసాన జయ ధుని ఉమగి జను చహుఁ దిసి చలీ ॥
జే పద సరోజ మనోజ అరి ఉర సర సదైవ బిరాజహీం।
జే సకృత సుమిరత బిమలతా మన సకల కలి మల భాజహీమ్ ॥ 1 ॥

జే పరసి మునిబనితా లహీ గతి రహీ జో పాతకమీ।
మకరందు జిన్హ కో సంభు సిర సుచితా అవధి సుర బరనీ ॥
కరి మధుప మన ముని జోగిజన జే సేఇ అభిమత గతి లహైం।
తే పద పఖారత భాగ్యభాజను జనకు జయ జయ సబ కహై ॥ 2 ॥

బర కుఅఁరి కరతల జోరి సాఖోచారు దౌ కులగుర కరైం।
భయో పానిగహను బిలోకి బిధి సుర మనుజ ముని ఆఁనద భరైమ్ ॥
సుఖమూల దూలహు దేఖి దంపతి పులక తన హులస్యో హియో।
కరి లోక బేద బిధాను కన్యాదాను నృపభూషన కియో ॥ 3 ॥

హిమవంత జిమి గిరిజా మహేసహి హరిహి శ్రీ సాగర దీ।
తిమి జనక రామహి సియ సమరపీ బిస్వ కల కీరతి నీ ॥
క్యోం కరై బినయ బిదేహు కియో బిదేహు మూరతి సావఁరీ।
కరి హోమ బిధివత గాఁఠి జోరీ హోన లాగీ భావఁరీ ॥ 4 ॥

దో. జయ ధుని బందీ బేద ధుని మంగల గాన నిసాన।
సుని హరషహిం బరషహిం బిబుధ సురతరు సుమన సుజాన ॥ 324 ॥

కుఅఁరు కుఅఁరి కల భావఁరి దేహీమ్ ॥ నయన లాభు సబ సాదర లేహీమ్ ॥
జాఇ న బరని మనోహర జోరీ। జో ఉపమా కఛు కహౌం సో థోరీ ॥
రామ సీయ సుందర ప్రతిఛాహీం। జగమగాత మని ఖంభన మాహీమ్ ।
మనహుఁ మదన రతి ధరి బహు రూపా। దేఖత రామ బిఆహు అనూపా ॥
దరస లాలసా సకుచ న థోరీ। ప్రగటత దురత బహోరి బహోరీ ॥
భే మగన సబ దేఖనిహారే। జనక సమాన అపాన బిసారే ॥
ప్రముదిత మునిన్హ భావఁరీ ఫేరీ। నేగసహిత సబ రీతి నిబేరీమ్ ॥
రామ సీయ సిర సేందుర దేహీం। సోభా కహి న జాతి బిధి కేహీమ్ ॥
అరున పరాగ జలజు భరి నీకేం। ససిహి భూష అహి లోభ అమీ కేమ్ ॥
బహురి బసిష్ఠ దీన్హ అనుసాసన। బరు దులహిని బైఠే ఏక ఆసన ॥

ఛం. బైఠే బరాసన రాము జానకి ముదిత మన దసరథు భే।
తను పులక పుని పుని దేఖి అపనేం సుకృత సురతరు ఫల నే ॥
భరి భువన రహా ఉఛాహు రామ బిబాహు భా సబహీం కహా।
కేహి భాఁతి బరని సిరాత రసనా ఏక యహు మంగలు మహా ॥ 1 ॥

తబ జనక పాఇ బసిష్ఠ ఆయసు బ్యాహ సాజ సఁవారి కై।
మాఁడవీ శ్రుతికీరతి ఉరమిలా కుఅఁరి లీం హఁకారి కే ॥
కుసకేతు కన్యా ప్రథమ జో గున సీల సుఖ సోభామీ।
సబ రీతి ప్రీతి సమేత కరి సో బ్యాహి నృప భరతహి దీ ॥ 2 ॥

జానకీ లఘు భగినీ సకల సుందరి సిరోమని జాని కై।
సో తనయ దీన్హీ బ్యాహి లఖనహి సకల బిధి సనమాని కై ॥
జేహి నాము శ్రుతకీరతి సులోచని సుముఖి సబ గున ఆగరీ।
సో దీ రిపుసూదనహి భూపతి రూప సీల ఉజాగరీ ॥ 3 ॥

అనురుప బర దులహిని పరస్పర లఖి సకుచ హియఁ హరషహీం।
సబ ముదిత సుందరతా సరాహహిం సుమన సుర గన బరషహీమ్ ॥
సుందరీ సుందర బరన్హ సహ సబ ఏక మండప రాజహీం।
జను జీవ ఉర చారిఉ అవస్థా బిమున సహిత బిరాజహీమ్ ॥ 4 ॥

దో. ముదిత అవధపతి సకల సుత బధున్హ సమేత నిహారి।
జను పార మహిపాల మని క్రియన్హ సహిత ఫల చారి ॥ 325 ॥

జసి రఘుబీర బ్యాహ బిధి బరనీ। సకల కుఅఁర బ్యాహే తేహిం కరనీ ॥
కహి న జాఇ కఛు దాఇజ భూరీ। రహా కనక మని మండపు పూరీ ॥
కంబల బసన బిచిత్ర పటోరే। భాఁతి భాఁతి బహు మోల న థోరే ॥
గజ రథ తురగ దాస అరు దాసీ। ధేను అలంకృత కామదుహా సీ ॥
బస్తు అనేక కరిఅ కిమి లేఖా। కహి న జాఇ జానహిం జిన్హ దేఖా ॥
లోకపాల అవలోకి సిహానే। లీన్హ అవధపతి సబు సుఖు మానే ॥
దీన్హ జాచకన్హి జో జేహి భావా। ఉబరా సో జనవాసేహిం ఆవా ॥
తబ కర జోరి జనకు మృదు బానీ। బోలే సబ బరాత సనమానీ ॥

ఛం. సనమాని సకల బరాత ఆదర దాన బినయ బడ఼ఆఇ కై।
ప్రముదిత మహా ముని బృంద బందే పూజి ప్రేమ లడ఼ఆఇ కై ॥
సిరు నాఇ దేవ మనాఇ సబ సన కహత కర సంపుట కిఏఁ।
సుర సాధు చాహత భాఉ సింధు కి తోష జల అంజలి దిఏఁ ॥ 1 ॥

కర జోరి జనకు బహోరి బంధు సమేత కోసలరాయ సోం।
బోలే మనోహర బయన సాని సనేహ సీల సుభాయ సోమ్ ॥
సంబంధ రాజన రావరేం హమ బడ఼ఏ అబ సబ బిధి భే।
ఏహి రాజ సాజ సమేత సేవక జానిబే బిను గథ లే ॥ 2 ॥

ఏ దారికా పరిచారికా కరి పాలిబీం కరునా నీ।
అపరాధు ఛమిబో బోలి పఠే బహుత హౌం ఢీట్యో కీ ॥
పుని భానుకులభూషన సకల సనమాన నిధి సమధీ కిఏ।
కహి జాతి నహిం బినతీ పరస్పర ప్రేమ పరిపూరన హిఏ ॥ 3 ॥

బృందారకా గన సుమన బరిసహిం రాఉ జనవాసేహి చలే।
దుందుభీ జయ ధుని బేద ధుని నభ నగర కౌతూహల భలే ॥
తబ సఖీం మంగల గాన కరత మునీస ఆయసు పాఇ కై।
దూలహ దులహినిన్హ సహిత సుందరి చలీం కోహబర ల్యాఇ కై ॥ 4 ॥

దో. పుని పుని రామహి చితవ సియ సకుచతి మను సకుచై న।
హరత మనోహర మీన ఛబి ప్రేమ పిఆసే నైన ॥ 326 ॥

మాసపారాయణ, గ్యారహవాఁ విశ్రామ
స్యామ సరీరు సుభాయఁ సుహావన। సోభా కోటి మనోజ లజావన ॥
జావక జుత పద కమల సుహాఏ। ముని మన మధుప రహత జిన్హ ఛాఏ ॥
పీత పునీత మనోహర ధోతీ। హరతి బాల రబి దామిని జోతీ ॥
కల కింకిని కటి సూత్ర మనోహర। బాహు బిసాల బిభూషన సుందర ॥
పీత జనేఉ మహాఛబి దేఈ। కర ముద్రికా చోరి చితు లేఈ ॥
సోహత బ్యాహ సాజ సబ సాజే। ఉర ఆయత ఉరభూషన రాజే ॥
పిఅర ఉపరనా కాఖాసోతీ। దుహుఁ ఆఁచరన్హి లగే మని మోతీ ॥
నయన కమల కల కుండల కానా। బదను సకల సౌందర్జ నిధానా ॥
సుందర భృకుటి మనోహర నాసా। భాల తిలకు రుచిరతా నివాసా ॥
సోహత మౌరు మనోహర మాథే। మంగలమయ ముకుతా మని గాథే ॥

ఛం. గాథే మహామని మౌర మంజుల అంగ సబ చిత చోరహీం।
పుర నారి సుర సుందరీం బరహి బిలోకి సబ తిన తోరహీమ్ ॥
మని బసన భూషన వారి ఆరతి కరహిం మంగల గావహిం।
సుర సుమన బరిసహిం సూత మాగధ బంది సుజసు సునావహీమ్ ॥ 1 ॥

కోహబరహిం ఆనే కుఁఅర కుఁఅరి సుఆసినిన్హ సుఖ పాఇ కై।
అతి ప్రీతి లౌకిక రీతి లాగీం కరన మంగల గాఇ కై ॥
లహకౌరి గౌరి సిఖావ రామహి సీయ సన సారద కహైం।
రనివాసు హాస బిలాస రస బస జన్మ కో ఫలు సబ లహైమ్ ॥ 2 ॥

నిజ పాని మని మహుఁ దేఖిఅతి మూరతి సురూపనిధాన కీ।
చాలతి న భుజబల్లీ బిలోకని బిరహ భయ బస జానకీ ॥
కౌతుక బినోద ప్రమోదు ప్రేము న జాఇ కహి జానహిం అలీం।
బర కుఅఁరి సుందర సకల సఖీం లవాఇ జనవాసేహి చలీమ్ ॥ 3 ॥